Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Μια σπάνια εικόνα του Γυμνασίου Θηλέων Άρτης το 1966. Μαθήτριες στην αυλή και, πίσω τους, το κτίριο στο οποίο στεγαζόταν τότε το σχολείο: ένα από τα στρατιωτικού τύπου τολ, τις χαρακτηριστικές μεταλλικές ημικυλινδρικές κατασκευές.

Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε στη Φωνή του Λαού στις 27 Μαρτίου 1966 και η λεζάντα που τη συνόδευε ήταν ιδιαίτερα αιχμηρή. Η εφημερίδα σημείωνε ότι τα τολ είχαν κριθεί ακατάλληλα και ανθυγιεινά για τη στέγαση στρατιωτών, αλλά ένα από αυτά εξακολουθούσε να στεγάζει τις μαθήτριες του Γυμνασίου Θηλέων Άρτης. Με εμφανή ειρωνεία σχολίαζε ότι για τις «αυριανές μητέρες και επιστήμονες» είχε, αντιθέτως, κριθεί «καταλληλότατο».

Πέρα από την καταγγελία της εποχής, η φωτογραφία μάς διασώζει κάτι ακόμη: την όψη ενός σχολικού χώρου της Άρτας που δύσκολα θα γνωρίζαμε σήμερα. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αξία της.

Πηγή φωτογραφίας: εφημ. «Φωνή του Λαού», Βασίλειος Σφάλτος, 27 Μαρτίου 1966, αρ. φ. 22. Γ.Α.Κ. Ν. Άρτας.

Μια σπάνια φωτογραφία από το Δημοτικό Σχολείο Αγορασιάς Αθαμανίου, στο Κάτω Αθαμάνιο, αποτυπώνει τα παιδιά του χωριού την ώρα του μαθητικού συσσιτίου. Καθισμένα στο ύπαιθρο, σε έναν μεγάλο κύκλο, με τα πιάτα μπροστά τους, μας μεταφέρουν σε μια εποχή κατά την οποία το σχολείο στα ορεινά χωριά της Άρτας δεν περιοριζόταν μόνο στη διδασκαλία.

Το σχολείο της Αγορασιάς είχε ιδρυθεί το 1937. Το πρώτο λιθόκτιστο διδακτήριό του, που κατασκευάστηκε με δαπάνες του Δασικού Συνεταιρισμού Αθαμανίου, κάηκε από τους Γερμανούς το 1943 και ξαναχτίστηκε από τους κατοίκους στον ίδιο χώρο το 1950. Στο σχολείο λειτούργησαν μεσημβρινά μαθητικά συσσίτια επί χρόνια, έως τα τέλη της δεκαετίας του 1960.

Τα συσσίτια αυτά είχαν ιδιαίτερη σημασία για τα ορεινά χωριά της μεταπολεμικής Άρτας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτουν οι Ηλίας Μπούργος και Σ. Γάτα, τα κανονικά μαθητικά συσσίτια στις περισσότερες ορεινές περιοχές άρχισαν να λειτουργούν μετά το 1950. Τα τρόφιμα παραχωρούνταν από το κράτος και τη Βασιλική Πρόνοια, ενώ μεγάλο μέρος της οργάνωσης έπεφτε στους ίδιους τους δασκάλους, τις σχολικές εφορείες και τους κατοίκους. Οι μεταφορές στα δυσπρόσιτα χωριά γίνονταν ακόμη και με αγωγιάτες και μουλάρια.

Το πρωί στα παιδιά δινόταν συνήθως γάλα από σκόνη και το μεσημέρι μαγειρεμένο φαγητό — μπακαλιάρος, φασόλια, μπλιγούρι ή μακαρόνια. Το ψωμί παρασκευαζόταν με λευκό αλεύρι που έφθανε στα χωριά για τα συσσίτια, ενώ το μαγείρεμα αναλάμβαναν γυναίκες του χωριού. Οι δάσκαλοι, πέρα από τη διδασκαλία, είχαν την ευθύνη για την παραλαβή, καταγραφή, αποθήκευση και διανομή των τροφίμων και την επίβλεψη ολόκληρης της διαδικασίας.

Η φωτογραφία, επομένως, δεν καταγράφει απλώς ένα σχολικό γεύμα. Διασώζει μια πλευρά της καθημερινότητας των παιδιών της ορεινής Άρτας στα δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια, όταν γύρω από το σχολείο οργανώθηκε και ένα μικρό δίκτυο κοινωνικής φροντίδας για τις οικογένειες των χωριών.

Φωτογραφία: Γενικά Αρχεία του Κράτους – Τμήμα Άρτας.
Στοιχεία: Ηλίας Θ. Μπούργος – Σ. Σ. Γάτα, Η κατάσταση της εκπαίδευσης στο Νομό Άρτας κατά τον εικοστό αιώνα μέσα από τα νυχτερινά δημοτικά σχολεία του Νομού Άρτας, Άρτα, 2005.

Μαθήτριες της Β΄ Γυμνασίου Άρτας, πιθανότατα κατά το σχολικό έτος 1950–1951, μαζί με τις καθηγήτριές τους.

Στην επάνω σειρά έχουν αναγνωριστεί, από αριστερά, οι: Αγγελική Σκορδή, Στρατή, Πηγή Παπαβασιλείου (φιλόλογος), Σταυρούλα Παππά, Μπανιά, Πανούση, Χρυσοχόου, Τριχιά, Οικονόμου (φιλόλογος), Αμαλία Σακκά, Σφήκα, Παπακώστα, Τριχιά, Παγώνη, Χουλιάρα, Τέτα Παρηγορίτσα (γυμνάστρια), Γεωργία-Κασσιανή Ντασκαγιάννη, μετέπειτα Ζυγούρη (νηπιαγωγός), και Ντεκούλη. Ορισμένες μαθήτριες της σειράς παραμένουν άγνωστες.

Στη μεσαία σειρά αναγνωρίζονται οι: Χριστογιάννη, Λόλα Νύχτη, πιθανώς Τσαούση, Φρόσω Χαβέλα (μετέπειτα καθηγήτρια), Παπαδημητρίου, Σκορδή, Μερόπη Παπαγεωργίου, Φίλου, Ελισάβετ Τζουβάρα, Αγγελική Χούσου (μετέπειτα δασκάλα) και Παλάντζα. Και εδώ υπάρχουν μαθήτριες που δεν έχουν ακόμη ταυτιστεί.

Στην κάτω σειρά αναγνωρίζονται οι: Ευτυχία Ρούμπου, μετέπειτα Ντασκαγιάννη (δασκάλα), Κική Παπαθεοδώρου, Φατούρου, Ελένη Ροντογιάννη (μετέπειτα καθηγήτρια), Τσίντζιλα, Ελευθερία Τουμπούρου και Μαρία Παπαγεωργίου (μετέπειτα νηπιαγωγός).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι αρκετές από τις μαθήτριες της φωτογραφίας ακολούθησαν αργότερα το επάγγελμα της δασκάλας, της νηπιαγωγού ή της καθηγήτριας. Έτσι, η σχολική αυτή φωτογραφία δεν διασώζει μόνο τα πρόσωπα μιας τάξης των αρχών της δεκαετίας του 1950, αλλά και μια γενιά γυναικών που στη συνέχεια συνδέθηκε η ίδια με την εκπαίδευση.

Αρχείο Έφης Ντασκαγιάννη.