Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

“Η προσφυγοπούλα του στρατοπέδου” στη Φιλιππιάδα, σε σκίτσο της Θ. Φλωρά – Καραβία. (Πηγή : ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1912 – 1913, Θάλεια Φλωρά – Καραβία, Αθήναι, 1936)

“……Φτάνομε στη Φιλιππιάδα και, μετά πολλές αναζητήσεις, βρίσκεται το σπίτι, που χρησίμευσε πριν ως αρχηγείο του Σαπουντζάκη, και τώρα μένουν οι πριγκίπισσες Μαρία και Αλίκη: ένα δωματιάκι με δυο κρεβάτια με αχυρένια στρώματα. Το γεγονός θεωρείται έκτακτη εύνοια της τύχης… της θείας πρόνοιας, και της πριγκιπικής καλοσύνης.

Δυο τρεις γκαζοτενεκέδες με νερό, που φέρουν από το ποτάμι οι στρατιώτες, δυο μαγκάλια που θα επιβλέπει η Γαλλίδα θαλαμηπόλος της πριγκίπισσας Μαρίας, είναι η πολυτέλεια των πριγκιπικών θαλάμων, από την οποίαν επωφελούμεθα κι εμείς οι τρεις. Γιατί έχουμε συντροφιά και την κα Παρασκευά, η οποία συνοδεύει την Πριγκίπισσα Μαρία.

Πηγαινοέρχεται διαρκώς και η δις Όλγα Παπαδάκη, νοσοκόμος ακούραστη, και πότε πότε δίνει κι ένα χέρι στην κατασκευή επιδέσμων με τις άλλες κυρίες. Για την ώρα περιποιείται τους περαστικούς ξένους, οι οποίοι είναι ο Τζων Βολανάκης, ο Στ. Σαλβάγος, ο Ζαρίφης, ο Μαυρουδής και άλλοι…

Η ΖΩΗ ΤΩΝ ΠΛΗΓΩΜΕΝΩΝ
Φιλιππιάς, 14 Ιανουαρίου 1913

Στο ξενοδοχείο, το μοναδικό εντευκτήριο όλου του στρατιωτικού και περαστικού κόσμου, είναι το μόνο μέρος που μπορώ να καθίσω να γράψω. Το μικρό τραπεζάκι του δωματίου μας αυτή τη στιγμή διεκδικείται από τους δυο συγκατοίκους ως τραπεζάκι τουαλέτας· άλλωστε ποτέ δε μένει άδειο· από το πρωί ως το βράδυ εκτελεί διάφορους προορισμούς· εκεί παίρνομε το πρωινό τσάι μας· εκεί γίνεται και γραφική και ραπτική εργασία, εκεί κόπτονται επίδεσμοι· αλλά κάποτε έχει την τιμή να φιλοξενεί στο τσάι το απόγευμα και βασιλικές υψηλότητες, ένα τσάι λιτό, μόνον με παξιμάδια· όταν ευρέθη και ολίγο βούτυρο, χάρις στην πριγκίπισσα Μαρία, κλινήρη ακόμη, το πράγμα θεωρήθηκε εξαιρετική ευτυχία.

Αλλ’ ας επανέλθω στη τωρινή σκηνογραφία. Στο άλλο άκρο της τραπέζης, στην οποία το γκαρσόνι –ένας χονδροκομμένος Ηπειρώτης με μια πολύχρωμη πετσέτα– θεώρησε καθήκον να δώσει όψη ευπρεπή, ένας ξένος διευθετεί στο πελώριο καλάθι του διάφορα πράγματα του τσαγιού. Είναι Ρώσος, ο ανταποκριτής της «Νοβόγιε Βρέμια» κ. Σεμινώφ· ο κόσμος να χαλάει, ως γνήσιος Ρώσος, σεβόμενος τον εαυτό του, πρέπει να συνοδεύεται και από το απαιτούμενο σαμοβάρι. Συνομιλεί μ’ έναν Σουηδό στρατιωτικό, κατάξανθο και κατακόκκινο με αθώα γαλανά μάτια· θέλει να παρακολουθήσει τις στρατιωτικές ενέργειες του πολέμου, απλώς ως ερασιτέχνης και προς τούτο έχει την άδεια της κυβερνήσεώς του. Περιμένουν τώρα και οι δύο την άδεια από το Επιτελείο του Διαδόχου να προχωρήσουν στο θέατρο του πολέμου, κι εν τω μεταξύ σχολιάζουν τ’ απάνθρωπα μέσα του πολέμου εκ μέρους των Τούρκων. Περί τούτου θα ζητήσουν πληροφορίες και από τους γιατρούς των στρατιωτικών νοσοκομείων.

Ο καιρός ευτυχώς είναι γλυκύτατος, στον ήλιο ασπρίζουν οι σκηνές των νοσοκομείων, το αεράκι σαλεύει τις μικρές σημαίες με τον κόκκινο σταυρό σαν να νεύει και να καλεί τους δυστυχείς ασθενείς και πληγωμένους υπό τη φιλάνθρωπη στέγη, όπου χέρια ευσπλαχνικά θα τους ανακουφίσουν, θα τους θεραπεύσουν τους τρομερούς πόνους και θα τους ξεκουράσουν τα καταπονεμένα μέλη.

Έξω από τη σκηνή, στοιβαγμένα τα φορεία περιμένουν. Μεγάλες κηλίδες αίματος διηγούνται τι μαρτύρια ανθρώπινων κορμιών έχουν περάσει εκεί επάνω. Και περιμένουν κι άλλα κορμιά, τα εξαντλημένα, τ’ αφανισμένα κορμιά των γενναίων παλληκαριών, τρυπημένα από τα βόλια, παγωμένα από τα χιόνια, να τα δεχτούν και να τα παραδώσουν στα ευεργετικά χέρια της επιστήμης, η οποία, ως υπέροχη εκδήλωση του θείου χαρίσματος του ανθρώπου, επανορθώνει την καταστροφή του άγριου αυτού πράγματος, έργου πάλι των ανθρώπων, που λέγεται πόλεμος.

Όλο έρχονται και όλο κατεβαίνουν από τα ψηλά βουνά τ’ αυτοκίνητα, γεμάτα πληγωμένους, με κάτι μάτια γεμάτα πόνο μέσα στα κάτωχρα πρόσωπα, υπομονετικά στόματα, σιωπηλά, που δεν λέγουν κανένα παράπονο, μονάχα αναστενάζουν βαθιά. Τους κατεβάζουν πρώτα στη σκηνή, όπου καταγράφονται, και ύστερα οι σύντροφοι και οι νοσοκόμοι άλλους κρατούν από τη μασχάλη, άλλους, ξαπλωμένους σε μαλακό χόρτο στα φορεία, τους παίρνουν στο χειρουργείο. Εκεί πλέον εκτυλίσσεται η τρομερή τραγικότητα και γίνονται οι φοβερές αποκαλύψεις της καταστροφής και ακούονται άγρια βογγητά και σφαδασμοί από τους δριμείς πόνους. Κατάρες εκσφενδονίζονται:
– Με φάγανε οι άτιμοι! από το Θεό να το βρούνε!
– Ωχ! μάνα μου, ο μαύρος μ’! τι έπαθα!…

Και οι σύντροφοι υπό μορφήν νοσοκόμων τους πιάνουν το ιδρωμένο κεφάλι, τους χαϊδεύουν τα μαυρισμένα χέρια.

– Παιδί μου, κάνε λίγο υπομονή, να! θα περάσει, να σου βγάλει μοναχά το βόλι· μη κουνιέσαι – κάνε κουράγιο! πονάς, το ξέρω…

Και του δίνει την άκρη του φορέματός του να δαγκάνει, για να μη κουνηθεί……..”(συνεχίζεται – Πηγή : ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1912 – 1913, Θάλεια Φλωρά – Καραβία, Αθήναι, 1936)

Στη φωτογραφία σκίτσο της ζωγράφου με τίτλο “Η Δνις Ολγα Παπαδάκη εἰς το στρατιωτικόν νοσοκομεῖον της Φιλιππιάδος”, από το ίδιο βιβλίο.