Τα πορθμεία της Άρτας που χάθηκαν στον Άραχθο

Ιμαρέτ και Άγιοι Θεόδωροι (1929–1932)

Νέα αρχειακά έγγραφα φωτίζουν μια σχεδόν άγνωστη πτυχή της ζωής στην Άρτα του Μεσοπολέμου: πέρα από το Πέτρινο Γεφύρι, στον Άραχθο λειτουργούσαν δύο οργανωμένα πορθμεία (περαταριές), τα οποία μάλιστα δημοπρατούνταν από το κράτος.

Τα πορθμεία βρίσκονταν:

  • Στην περιοχή Παναγία – Ιμαρέτ
  • Στο ύψος των Αγίων Θεοδώρων, κοντά στου Κρυστάλλη

Κρατική εκμίσθωση

Έγγραφο της 23ης Σεπτεμβρίου 1929 (Αρ. Πρωτ. 4048, Οικονομικός Έφορος Άρτης) αναφέρεται ρητά:

«Περί πορθμείων Ιμαρέτ και Αγίων Θεοδώρων»

Από το περιεχόμενο προκύπτει ότι τα πορθμεία:

  • Δημοπρατούνταν από το Δημόσιο.
  • Ο πλειοδότης που αναλάμβανε τη λειτουργία τους κατέβαλλε ενοίκιο περίπου 150–170 δραχμές.
  • Δεν ήταν πάντοτε εύκολη η εκμίσθωσή τους, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις δεν εμφανιζόταν ενδιαφερόμενος.

Η λειτουργία τους εξυπηρετούσε τη διέλευση ανθρώπων, ζώων και φορτίων σε σημεία όπου δεν υπήρχε μόνιμη γέφυρα.

📜 Άρτα, 1929.
Το κράτος προσπαθεί να εκμισθώσει τα πορθμεία Ιμαρέτ και Αγίων Θεοδώρων.
Τρία χρόνια πριν οι αλλεπάλληλες πλημμύρες του Αράχθου αλλάξουν οριστικά το τοπίο.(Πηγή : ΓΑΚ Κεντρική Υπηρεσία)


Οι αλλεπάλληλες πλημμύρες

Σε μεταγενέστερο έγγραφο του 1932 (Αρ. Πρωτ. 4467, 15 Φεβρουαρίου 1932) καταγράφεται ότι τα πορθμεία επλήγησαν από αλλεπάλληλες πλημμύρες του ποταμού Αράχθου.

Οι συνεχείς ζημιές:

  • επιδείνωσαν την κατάστασή τους,
  • κατέστησαν τη μίσθωση προβληματική,
  • και τελικά οδήγησαν στην παύση της λειτουργίας τους.

Το πορθμείο της Παναγίας – Ιμαρέτ έπαψε να λειτουργεί.

Το πορθμείο των Αγίων Θεοδώρων επρόκειτο να λειτουργήσει μόνο μία ακόμη φορά, στις 27 Ιουλίου, ημέρα εορτής του Αγίου Παντελεήμονα.


Ο Άγιος Παντελεήμονας και το πέρασμα

Η εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονα βρισκόταν απέναντι στην περιοχή της Βλαχέρνας. Στην ίδια θέση παλαιότερα υπήρχε τουρκικός σταθμός – φυλάκιο, γεγονός που μαρτυρεί τη διαχρονική σημασία του σημείου ως πέρασμα του ποταμού.

Η λειτουργία του πορθμείου κατά την ημέρα της εορτής εξυπηρετούσε τους πιστούς που θα περνούσαν απέναντι για το πανηγύρι.


Η μετάβαση σε ξύλινη γέφυρα

Σύμφωνα με το ίδιο έγγραφο, μετά την παρέλευση της εορτής προβλεπόταν η κατασκευή πρόχειρης ξύλινης γέφυρας στο σημείο.

Έτσι, μια παλαιά μορφή διάβασης — η περαταριά — έδινε τη θέση της σε πιο μόνιμη υποδομή.

📜 15 Φεβρουαρίου 1932 – Αρ. Πρωτ. 4467.
Έγγραφο που αναφέρεται στις αλλεπάλληλες πλημμύρες του Αράχθου και στην καταστροφή των πορθμείων Ιμαρέτ και Αγίων Θεοδώρων.(Πηγή : ΓΑΚ Κεντρική Υπηρεσία)


Μια ξεχασμένη πραγματικότητα

Τα έγγραφα αυτά αποδεικνύουν ότι:

  • Η Άρτα δεν βασιζόταν αποκλειστικά στο Πέτρινο Γεφύρι.
  • Υπήρχαν και άλλα οργανωμένα περάσματα στον Άραχθο.
  • Τα πορθμεία αποτελούσαν κρατικά εκμισθούμενη υποδομή.
  • Οι αλλεπάλληλες πλημμύρες του ποταμού διαμόρφωναν καθοριστικά την τοπική οικονομία και συγκοινωνία.

Μια μικρή αλλά σημαντική σελίδα της ιστορίας της πόλης, που αναδεικνύει τη στενή και συχνά δύσκολη σχέση της Άρτας με τον Άραχθο.

Δημοσιεύθηκε στη Το Γεφύρι της Άρτας και ο Άραχθος Ποταμός | Σχολιάστε

Περαταριά στην Κράψη

Πλωτή σχεδία – Περαταριά για το πέρασμα του Αράχθου στην Κράψη. (Προσωπική συλλογή)

Δημοσιεύθηκε στη Το Γεφύρι της Άρτας και ο Άραχθος Ποταμός | Σχολιάστε

Γέφυρα στην Κράψη

Η Γέφυρα Κράψης στον ποταμό Άραχθο. (Πηγή : Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Α. Βερτόδουλος, Γιάννινα, 1995)

Δημοσιεύθηκε στη Το Γεφύρι της Άρτας και ο Άραχθος Ποταμός | Σχολιάστε

Κώστας Μαστοράκης – Πλατεία Μονοπωλίου, Άρτα (δεκαετία 1950)

Η φωτογραφία απεικονίζει τον Κώστα Μαστοράκη στην περιοχή της πλατείας Μονοπωλίου στην Άρτα, κατά τη δεκαετία του 1950. Την περίοδο αυτή εργάζεται ως υπάλληλος στο ΚΤΕΛ Άρτας–Αθηνών, σε μια εποχή όπου η οδική συγκοινωνία αποτελούσε βασικό σύνδεσμο της επαρχίας με το κέντρο.

Η εικόνα τον παρουσιάζει σε ώριμη ηλικία, μετά από μια μακρά και πολυκύμαντη διαδρομή: νεανική μετανάστευση, επταετής στρατιωτική υπηρεσία (1917–1922) με συμμετοχή στη Μικρασιατική Εκστρατεία, επιστροφή στην πολιτική ζωή, επαγγελματικές μετακινήσεις στη Βόρεια Ελλάδα, Κατοχή και μεταπολεμικό αγώνα επιβίωσης.

Η απασχόλησή του στο ΚΤΕΛ εντάσσεται στο πλαίσιο της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης, όταν η συγκοινωνιακή διασύνδεση Άρτας–Αθηνών αποκτούσε αυξημένη σημασία για την οικονομική και κοινωνική κινητικότητα. Η παρουσία του σε έναν τέτοιο ρόλο υποδηλώνει τη σταδιακή του ένταξη σε μια πιο σταθερή επαγγελματική πραγματικότητα, έπειτα από δεκαετίες αβεβαιότητας.

Η φωτογραφία λειτουργεί ως οπτική μαρτυρία του τελευταίου σταδίου της ζωής του: όχι πλέον ως στρατιώτη ή περιπλανώμενου εργαζόμενου, αλλά ως μόνιμου κατοίκου της Άρτας, ενεργού μέλους της τοπικής κοινωνίας. Αποτυπώνει την αξιοπρέπεια ενός ανθρώπου που έζησε τα μεγάλα γεγονότα του 20ού αιώνα χωρίς να διεκδικήσει ρόλο πρωταγωνιστή — αλλά καταγράφοντάς τα, ώστε να μη λησμονηθούν. (Πηγή : ΒΗΒΛΙΟΝ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Κ. ΜΑΣΤΟΡΑΚΗ, Α. Καρρά, Άρτα, 2026)

Δημοσιεύθηκε στη Αρτινά Πρόσωπα και Παρέες | Σχολιάστε

Η πορεία του 3/40 Συντάγματος Ευζώνων στη Μικρά Ασία (1921–1922)

Ο παρών χάρτης αποτυπώνει τη διαδρομή που ακολούθησε ο Κώστας Μαστοράκης, ως λοχίας του 3/40 Συντάγματος Ευζώνων της ΙΧ Μεραρχίας, κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

Η αποτύπωση βασίζεται αποκλειστικά στις γεωγραφικές αναφορές του αυτοβιογραφικού του ημερολογίου και παρακολουθεί τη μετακίνηση της μονάδας από τη Μουδανιά και την Προύσα προς το εσωτερικό της Μικράς Ασίας (Ινεγκιόλ, Αφιόν Καραχισάρ, Ουσάκ, Σαγγάριος, Πολατλί), καθώς και τη σύμπτυξη μετά την τουρκική αντεπίθεση του Αυγούστου 1922, μέσω Φιλαδέλφειας, Μαγνησίας, Σμύρνης, Τσεσμέ και τελικώς Χίου.

Η χαρτογραφική απεικόνιση καθιστά σαφή τη γεωγραφική έκταση των επιχειρήσεων και το βάθος της προέλασης προς τον άξονα του Σαγγαρίου, αλλά και το μέγεθος της υποχώρησης που ακολούθησε. Η διαδρομή αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο επιχειρησιακό πλαίσιο της δράσης της ΙΧ Μεραρχίας, όπως αυτό διαμορφώθηκε κατά την προώθηση προς την Άγκυρα και την επακόλουθη αναδίπλωση του ελληνικού μετώπου.

Ο χάρτης σχεδιάστηκε από τον Αντισυνταγματάρχη (ΠΒ) κ. Ιωάννη Μπόγρη, Διευθυντή της Υπηρεσίας Στρατιωτικών Αρχείων (ΥΣΑ) του Γενικού Επιτελείου Στρατού, βάσει των αναφορών του ημερολογίου και με γνώμονα την ιστορική και τοπογραφική ακρίβεια.

Η δημοσίευσή του λειτουργεί συμπληρωματικά προς το κείμενο της μαρτυρίας, προσφέροντας στον αναγνώστη τη δυνατότητα να παρακολουθήσει, σε γεωγραφική κλίμακα, την πορεία ενός στρατιώτη μέσα σε ένα από τα πλέον κρίσιμα κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ιστορίας. (Πηγή :ΒΗΒΛΙΟΝ ΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Κ. ΜΑΣΤΟΡΑΚΗ, Α. Καρρά, Άρτα, 2026)

Δημοσιεύθηκε στη Οι Αρτινοί στον πόλεμο του '22 & τον πόλεμο της Κορέας | Σχολιάστε

“Βηβλίον Βιογραφίας Κ. Μαστοράκη”

Η παρούσα εργασία δεν αποτελεί απλώς μια μεταγραφή ενός παλαιού χειρογράφου. Αποτελεί την ανάσυρση μιας φωνής από τον χρόνο.

Το αυτοβιογραφικό ημερολόγιο του Κώστα Μαστοράκη (1896–1959) δεν γράφτηκε για να εκδοθεί· γράφτηκε για να σωθεί. Να σωθεί η μνήμη μιας ζωής που κύλησε μέσα στη φτώχεια, στη μετανάστευση, στη μακρά στρατιωτική θητεία, στη Μικρασιατική Εκστρατεία, στις συνεχείς επαγγελματικές μετακινήσεις, στην Κατοχή και στον καθημερινό αγώνα της επιβίωσης.

Δεν πρόκειται για αφήγηση «μεγάλων ανδρών». Πρόκειται για τη μαρτυρία ενός ανθρώπου που έζησε την Ιστορία από τα κάτω.
Και ακριβώς γι’ αυτό έχει αξία.

Μέσα από τις σελίδες του χειρογράφου διακρίνεται ο κόσμος των Τζουμέρκων, η έξοδος των Ηπειρωτών, η στρατιωτική εμπειρία στη Μακεδονία, τη Θράκη και τη Μικρά Ασία, η κατάρρευση του 1922, η προσφυγική αναταραχή, οι οικονομικές ανασφάλειες του Μεσοπολέμου. Δεν έχουμε ιστορική ανάλυση· έχουμε βίωμα. Δεν έχουμε ρητορική· έχουμε μνήμη.

Η επιμέλεια της έκδοσης έγινε με σεβασμό στη γλώσσα και στη φυσική ροή του κειμένου, χωρίς εξωραϊσμούς και χωρίς εκ των υστέρων ερμηνευτικές παρεμβάσεις. Στόχος δεν ήταν να «διορθωθεί» μια ζωή, αλλά να ακουστεί.

Σε έναν τόπο όπως η Ήπειρος, όπου η συλλογική μνήμη συχνά στηρίζεται σε ηρωικές μορφές και μεγάλα γεγονότα, η μαρτυρία ενός απλού ανθρώπου λειτουργεί ως πολύτιμο συμπλήρωμα: μας θυμίζει ότι η Ιστορία δεν γράφεται μόνο από τους πρωταγωνιστές, αλλά και από εκείνους που άντεξαν.

Η δημοσίευση αυτή αποτελεί μια μικρή πράξη ιστορικής δικαίωσης — μια προσπάθεια να διατηρηθεί ζωντανή η εμπειρία μιας γενιάς που δοκιμάστηκε σκληρά και σπάνια μίλησε.

Γιατί, όπως ο ίδιος έγραψε:
«Μετά προσοχής πρέπει ο καθείς να ιδή ταις περιπέτειές μου…»! (Αναστασία Καρρά)

Μπορείτε να διαβάσετε την εργασία στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2026/02/Βιβλίον-Βιογραφίας-Κ.-Μαστοράκη.pdf

ή στο λινκ https://independent.academia.edu/AnastasiaKarra4

Δημοσιεύθηκε στη Τα Τζουμέρκα και τα χωριά τους | Σχολιάστε

Στην Είσοδο της Άρτας, μια Καθαρή Δευτέρα…

Η φωτογραφία μάς μεταφέρει στην είσοδο της Άρτας, στην περιοχή «στου Μπούση», μια Καθαρή Δευτέρα, τη δεκαετία του ’50, σε μια εποχή όπου η πόλη βρισκόταν ακόμη σε μετάβαση — ανάμεσα στην αγροτική της φυσιογνωμία και στη σταδιακή αστική της εξέλιξη. Στο βάθος διακρίνεται το Κυνηγετικό Περίπτερο Άρτης, σημείο αναφοράς για τους κατοίκους της περιοχής και τόπος συνάντησης μιας άλλης, πιο κοσμικής πλευράς της τοπικής ζωής.

Δίπλα στους δύο νεαρούς, σχεδόν διακριτικά, στέκει ένα ποδήλατο. Δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο στο κάδρο· είναι σύμβολο της εποχής. Το ποδήλατο τότε ήταν μέσο μετακίνησης, ελευθερίας και ανεξαρτησίας — το «αυτοκίνητο» των νέων της επαρχίας. Με αυτό πήγαιναν στις βόλτες, στις γιορτές, στις εκδρομές της Καθαράς Δευτέρας. Ίσως με αυτό έφτασαν κι εκείνη τη μέρα στου Μπούση, για να συναντήσουν φίλους ή συγγενείς και να χαρούν τη γιορτή στην εξοχή.

Έτσι, μέσα από μια απλή σκηνή δρόμου —δύο νέοι, ένα ποδήλατο, ένα γυμνό δέντρο και το Περίπτερο στο βάθος— αποτυπώνεται μια ολόκληρη εποχή: λιτή, ανθρώπινη, γεμάτη μικρές στιγμές που σήμερα μοιάζουν μεγάλες. (Φωτο από αρχείο Σταύρου Μαστοράκη)

Δημοσιεύθηκε στη Οι Αποκριές | Σχολιάστε

Καθαρή Δευτέρα στο Ρέμα – Μια Μεταπολεμική Συντροφιά στο “Μάη Θανάση”

Η Καθαρή Δευτέρα, αρχές της δεκαετίας του 1950, βρίσκει τη μεγάλη οικογένεια μαζεμένη στο Ρέμα, στο «Μάη Θανάση». Ο τόπος δεν είναι τυχαίος· είναι γνώριμος, κοντινός, κομμάτι της ζωής τους. Το χώμα στρώνεται με κουβέρτες και τραπεζομάντηλα, τα καλάθια ανοίγουν, τα φαγητά μοιράζονται. Δεν υπάρχουν πολυτέλειες· μόνο λαγάνα, ελιές, ταραμάς, χαλβάς, ό,τι έφερε ο καθένας από το σπίτι του. Κι όμως, το τραπέζι μοιάζει πλούσιο — γιατί είναι κοινό.

Είναι τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Ο πόλεμος και ο Εμφύλιος έχουν αφήσει πληγές, όμως τέτοιες μέρες η ζωή επιμένει. Η Καθαρή Δευτέρα δεν είναι μόνο η αρχή της νηστείας· είναι μια σιωπηλή υπόσχεση ότι ο κύκλος ξαναρχίζει. Στην εξοχή, μακριά από τα σπίτια και τις σκοτούρες, οι άνθρωποι βρίσκουν χώρο να ανασάνουν. Ίσως κάπου πιο πέρα να πετά και ένας χαρταετός, σηκώνοντας μαζί του ευχές και προσδοκίες.

Η γιορτή τότε δεν οργανώνεται — συμβαίνει. Ο καθένας φέρνει ό,τι μπορεί, κάθεται δίπλα στον άλλον, μοιράζεται ψωμί και κουβέντα. Τα παιδιά παίζουν στο χορτάρι, οι μεγάλοι συζητούν, θυμούνται, σχεδιάζουν. Η φύση γίνεται τραπέζι και το τραπέζι γίνεται δεσμός.

Διακρίνονται : Τα παιδιά του Μήτσου Μανούση και της Βάσως Σερβετά : Τηλέμαχος (όρθιος), Αγγελική με τον σύζυγό της Γεώργιο Μπόλα (Αρχηγό του ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ 1940 – 1956) και τον γιό τους Μάξιμο – Βασίλη (Ταγματάρχη Π/Ζ), Όλγα (όρθια δεξιά), Κική Η. Παπανικολάου (σύζυγος Κώστα Ζώη), Λόλα Σερβετά και ο αδελφός της Βαγγέλης (παιδιά του Γιώργου Σερβετά από το Πέτα), το ζεύγος Θωμά και Αγγελικής Σερβετά καθώς και το ζεύγος Μενέλαου και Ευρύκλειας Σερβετά και Βαγγέλης και Κωνσταντίνα Σερβετά με τον γιό τους Σόλωνα (όρθιο στην άκρη δεξιά)

Κοιτάζοντας σήμερα τη φωτογραφία, δεν βλέπουμε μόνο πρόσωπα και ονόματα. Βλέπουμε έναν τρόπο ζωής όπου η χαρά γεννιόταν από τη συνύπαρξη και η γιορτή από την απλότητα. Μια Καθαρή Δευτέρα που δεν ήταν απλώς ημερομηνία στο ημερολόγιο, αλλά πράξη κοινότητας — μια μικρή, φωτεινή ανάπαυλα μέσα σε δύσκολους καιρούς. (Φωτο : Σοφία Καρατζά – Πληροφορίες για τα πρόσωπα : Κώστας Μπανιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Οι Αποκριές | Σχολιάστε

Μια μουσική βραδιά στην Άρτα!

Έξω από το κινηματοθέατρο ΡΕΞ, μετά την εμφάνιση του Μιχάλη Βιολάρη.
Η έξοδος γινόταν μικρή γιορτή — στάση για κουβέντα και αναμνηστική φωτογραφία πριν φύγουν όλοι.
Στη φωτογραφία το ζεύγος Μάχου Ρίγγα, ο Μιχάλης Βιολάρης με συνοδό και ο Νίκος Ρίγγας. (Φωτογραφία : Πηνελόπη Ρίγγα)

Δημοσιεύθηκε στη Η μουσική, τα σινεμά και το ερασιτεχνικό θέατρο στην Άρτα | Σχολιάστε

Μνήμες από μια Άρτα που γλεντούσε…

Απέναντι από τα παλιά Δικαστήρια, στον Άγιο Ιωάννη, στις αρχές της δεκαετίας του ’60, ο Βαγγέλης Καρατζάς άφησε πίσω του το τιμόνι του λεωφορείου του ΚΤΕΛ και έστησε το δικό του καταφύγιο ζωής. Δεν έμπαινες απλώς σε μαγαζί — περνούσες πρώτα μια αυλή ανθισμένη, πνιγμένη στις μυρωδιές από γιασεμιά και βασιλικούς. Στα δεξιά γύριζαν οι σούβλες πάνω απ’ τη φωτιά και το κρέας απλωνόταν στον μεγάλο ξύλινο κορμό για λιάνισμα, ενώ από μέσα έβγαιναν φωνές και ποτήρια που αντάμωναν.

Στην είσοδο,το γραφείο του κυρ-Βαγγέλη: εκεί αγόραζες τις μικρές μάρκες, κόκκινες, πράσινες και κίτρινες — ένα ιδιότυπο νόμισμα κεφιού. Με αυτές πλήρωνες το κρασί, τα μεζεδάκια, το τραγούδι. Πιο μέσα η μεγάλη αίθουσα με τα μαρμάρινα τραπέζια και στη γωνιά το πάλκο. Από εκεί πέρασαν φωνές σπουδαίες∙ πρώτος ο Τσαουσάκης. Τα πρωινά, έλεγε η Σοφία, τον θυμόταν να πίνει καφέ με τον πατέρα της κάτω από τη μεγάλη μπουκαμβίλια, σαν να συνέχιζε το γλέντι της νύχτας με ησυχία.

Και ύστερα έρχονταν οι Απόκριες. Τότε το μαγαζί δεν χωρούσε τον κόσμο ούτε τη χαρά. Γέμιζαν και οι δυο αίθουσες ασφυκτικά. Δεν υπήρχαν τραπέζια ούτε θέσεις — μόνο παρέες που έσμιγαν……Μουσικές, γέλια, πειράγματα — κι εκείνα τα περίφημα κέρινα αυγά: πολύχρωμα, γεμάτα κομφετί. Τα πετούσαν ψηλά και έσπαγαν στον αέρα, κι ο χώρος γινόταν σύννεφο από χαρτάκια και φωνές. Ο Δημήτρης (Μήτσος) Σιαμέτης, γκαρσόνι για χρόνια, διέσχιζε το πλήθος σαν χορευτής, ενώ αργότερα θα περνούσε από όλα τα γνωστά στέκια της μεταπολεμικής πόλης.

Η πρώτη φωτογραφία είναι από τα εγκαίνια, το 1962: στέκονται ο Βαγγέλης και η Κωνσταντούλα Καρατζά, ο Βασίλης Τσιλιμαντός από το Αγρίνιο, ο κτηματίας Ιωάννης Σχωρτσανίτης και ο Δημήτρης Σιαμέτης. Μπροστά ο νεαρός Γιάννης Σερβετάς και τα κορίτσια της οικογένειας, Βιβή και Σοφία Καρατζά — πριν ακόμη γεμίσει ο χώρος τραγούδια, καπνό και κομφετί.

Στη δεύτερη φωτογραφία, πάλι απο τα εγκαίνια, ο παπα Νίκος του Αγίου Γεωργίου ραντίζει το μαγαζί κι εύχεται καλορίζικο και καλές δουλειές! (Φωτογραφίες :Σοφία Καρατζά)

Δημοσιεύθηκε στη Η μουσική, τα σινεμά και το ερασιτεχνικό θέατρο στην Άρτα | Σχολιάστε