Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Μαθήτριες του Γυμνασίου της πόλης, τη δεκαετία του 1950, σε πομπή κατά τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου. Κρατώντας τη σχολική σημαία και συνοδευόμενες από στεφάνι, κατευθύνονται προς την τελετή κατάθεσης, συμμετέχοντας ενεργά στο τελετουργικό της ημέρας. Στο βάθος διακρίνεται το χαρακτηριστικό κτίριο με το αέτωμα, απέναντι από το 1ο Δημοτικό Σχολείο, που σώζεται έως σήμερα, επιβεβαιώνοντας την ταύτιση της τοποθεσίας. (Φωτο απο αρχείο Σ. Μαστοράκη)

Για περισσότερα σχετικά με την ιστορία του κτιρίου, βλ.: https://doxesdespotatou.com/to-spiti-me-to-aetoma/
– καθώς και το σχετικό αφιέρωμα: https://doxesdespotatou.com/to-spiti-me-to-aetoma-stin-odo-skoyfa-st/

Στιγμιότυπο από τους δρόμους της Άρτας, όπου ομάδα νεαρών –πιθανώς μαθητών, όπως μαρτυρούν τα πηλήκια και τα κοντά παντελονάκια– παιανίζει με τρομπέτες στο πλαίσιο του εορτασμού της Εθνικής επετείου, κάποια χρονιά τη δεκαετία του ’50.

Χωρίς την πλήρη σύνθεση μιας φιλαρμονικής, αλλά με περίσσιο ενθουσιασμό και ζωηρό βήμα, οι νεανικές αυτές μορφές δίνουν ρυθμό και ζωντάνια στην πόλη, συνοδευόμενες από μεγαλύτερους που συμμετέχουν ή καθοδηγούν την πομπή. Η εικόνα αποτυπώνει όχι μόνο την εορταστική ατμόσφαιρα της εποχής, αλλά και τη διαχρονική σύνδεση της νεολαίας με τη συλλογική μνήμη και την τιμή προς τους αγώνες του Έθνους. (Φωτο από αρχείο Φ.Μ.)

Πολλοί από όσους ζούσαν στην Άρτα τη δεκαετία του ’70 θυμούνται ακόμη τις παραμονές των Εθνικών εορτών, όταν με το σούρουπο οι δρόμοι της πόλης αποκτούσαν μια ξεχωριστή όψη. Ήταν οι λαμπαδηφορίες — νυχτερινές πομπές μαθητών, προσκόπων και νέων που διέσχιζαν τις γειτονιές κρατώντας πυρσούς.

Οι πυρσοί εκείνοι, απλοί αλλά επιβλητικοί, ήταν κοντάρια με ένα μικρό σιδερένιο κύπελλο στην κορυφή, μέσα στο οποίο έκαιγε η φλόγα. Παραταγμένοι σε σειρές, οι συμμετέχοντες προχωρούσαν με βήμα ρυθμικό, συχνά υπό τους ήχους τυμπάνων ή εμβατηρίων, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα που συνδύαζε τη γιορτή με τη συγκίνηση. Από μακριά, η πομπή έμοιαζε με ποτάμι φωτός που κυλούσε μέσα στην πόλη.

Το έθιμο της λαμπαδηφορίας δεν ήταν καινούργιο. Οι ρίζες του μπορούν να αναζητηθούν ήδη στην αρχαιότητα, στις λαμπαδηδρομίες των αρχαίων Ελλήνων, όπου η φλόγα είχε συμβολική σημασία, συνδεδεμένη με τη συνέχεια, τη γνώση και την ιερότητα. Στους νεότερους χρόνους, κατά τον 19ο αιώνα, νυχτερινές πομπές με πυρσούς εμφανίζονται και σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, στο πλαίσιο εορτασμών, πανηγυρισμών ή και πολιτικών εκδηλώσεων.

Στην Ελλάδα, οι λαμπαδηφορίες καθιερώνονται σταδιακά από τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, κυρίως μέσα από τα σχολεία, τους συλλόγους και αργότερα το προσκοπικό κίνημα. Αρχικά είχαν έναν εορταστικό και τελετουργικό χαρακτήρα, ως συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας στους εθνικούς εορτασμούς.

Κατά τον Μεσοπόλεμο και ιδιαίτερα στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά (1936–1941), οι λαμπαδηφορίες αποκτούν πιο οργανωμένη μορφή και εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια διαπαιδαγώγησης της νεολαίας. Η εικόνα των νέων σε παράταξη, με πυρσούς, αποκτά τότε έναν πιο έντονο συμβολισμό πειθαρχίας, ενότητας και εθνικής ταυτότητας, σε μια εποχή όπου παρόμοιες πρακτικές συναντώνται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Μετά τον πόλεμο, το έθιμο διατηρείται, αλλά σταδιακά αποφορτίζεται από τέτοιους συμβολισμούς και εντάσσεται περισσότερο στο λαϊκό και εορταστικό πλαίσιο των επετείων. Έτσι, για δεκαετίες, οι λαμπαδηφορίες αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος των εορτασμών σε πόλεις και κωμοπόλεις, προσφέροντας στους νέους έναν ενεργό ρόλο στη συλλογική μνήμη.

Στην Άρτα, όπως και σε τόσες άλλες ελληνικές πόλεις, οι λαμπαδηφορίες υπήρξαν για χρόνια μια ζωντανή εμπειρία των Εθνικών εορτών. Οι δρόμοι γέμιζαν φως και κίνηση, και οι νεότεροι μάθαιναν να συμμετέχουν όχι μόνο ως θεατές, αλλά ως φορείς μιας μνήμης που περνούσε από γενιά σε γενιά. Σήμερα, μπορεί να έχουν σιγήσει, όμως η εικόνα τους επιμένει — σαν μια φλόγα που, έστω και νοερά, εξακολουθεί να φωτίζει το παρελθόν της πόλης. (Επιμέλεια κειμένου : Αναστασία Καρρά)

Η φωτογραφία δημιουργήθηκε με ΑΙ.