Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Η φωτογραφία απεικονίζει μαθητές της Γ΄ Λυκείου του Κλασικού Τμήματος του 1ου Λυκείου Άρτας τον Ιούνιο του 1977, μαζί με τους καθηγητές τους Βασίλα και Γεώργιο Οικονόμου (δεξιά καθιστός στο θρανίο) . Η λήψη πραγματοποιήθηκε σε μια ιδιαίτερη περίοδο για το σχολείο, καθώς το συγκεκριμένο τμήμα παρακολουθούσε τα μαθήματά του στη σκηνή της αίθουσας τελετών, η οποία είχε διαμορφωθεί πρόχειρα σε σχολική αίθουσα με χωρίσματα από χάρμποτ. Η εικόνα αποτυπώνει χαρακτηριστικά πρόσωπα μιας γενιάς μαθητών του Α΄ Λυκείου Άρτας και αποτελεί πολύτιμη μαρτυρία της σχολικής ζωής της δεκαετίας του 1970.

Αναγνωρίστηκαν οι μαθητές: Κριτσιμάς, Δέσπος, Κατσαρός, Μηλιώνης, Βάσιος, Κουτσούκης, Μπαβέτσιας, Κώστας Κίτσης, Κακαριάρης, Κολιός («Γραμμή»), Μηλιώνης (απουσιολόγος), Μπαφατάκης, Λάζος, Μήτσιος, Γούτσιας, Γεωργίου, Μάλλιος, Πέτρος Μπαλτζώης και Στέφανος Ζαβογιάννης. (Πηγή φωτογραφίας : Πέτρος Μπαλτζώης)

Το εικονιζόμενο έγγραφο αποτελεί σημαντική μαρτυρία για τη διαδικασία διάθεσης της περιουσίας της Ιεράς Μονής Κάτω Παναγιάς υπέρ της εκπαίδευσης στην Άρτα. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε το 1927 με αίτημα του ηγουμένου Ευθυμίου Πατσαλιά προς τον Μητροπολίτη Άρτης για την παραχώρηση ακινήτου της μονής, προκειμένου να ανεγερθεί το Γυμνάσιο της πόλης. Η Ιερά Μητρόπολη διαβίβασε το αίτημα στο Γενικό Εκκλησιαστικό Ταμείο, το οποίο ζήτησε τη γνώμη του Ηγουμενοσυμβουλίου σχετικά με τη δωρεάν παραχώρηση του ακινήτου στον Δήμο Αρταίων. Από τη σχετική αλληλογραφία προκύπτει ότι η υπόθεση αντιμετωπίστηκε με ιδιαίτερη προσοχή, ώστε να διασφαλιστούν τόσο τα συμφέροντα της μονής όσο και η νομιμότητα της μεταβίβασης. Για τον λόγο αυτό αποφασίσθηκε τελικά η μεταβίβαση του παλαιού χανιού και του οικοπέδου του με κανονικό πωλητήριο συμβόλαιο, γεγονός που άνοιξε τον δρόμο για την ανέγερση του πρώτου Γυμνασίου Άρτας. Πηγή: Κ. Τσιλιγιάννης, Η Ιστορία του Μοναστηριού της Κάτω Παναγιάς Άρτης, Άρτα 2007.

Το 1ο Γυμνάσιο Άρτας ανεγέρθηκε σε χώρο που ανήκε στην Ιερά Μονή Κάτω Παναγιάς, κάτω από την πλατεία Σκουφά και πίσω από το Χάνι του Τρούγκου. Η περιοχή αυτή αποτελούσε σημαντικό τμήμα της αστικής περιουσίας της μονής μέσα στην πόλη της Άρτας. Εκεί η μονή διατηρούσε ένα παλαιό χάνι (πανδοχείο), ελαιοτριβείο, μεγάλη αποθήκη για τη συγκέντρωση και φύλαξη των γεωργικών προϊόντων των κτημάτων της, καθώς και το παρεκκλήσιο των Αγίων Πάντων.

Η παρουσία των κτισμάτων αυτών μαρτυρεί τον πολυδιάστατο ρόλο της μονής στην οικονομική και κοινωνική ζωή της πόλης. Χαρακτηριστική είναι η μίσθωση, στις 15 Μαΐου 1927, μιας αποθήκης της μονής στον καλαθοποιό Ευάγγελο Γιαμούρη. Στο σχετικό συμφωνητικό αναφέρεται ότι η αποθήκη βρισκόταν δίπλα στο ελαιοτριβείο και το πανδοχείο της μονής, στην περιοχή των Αγίων Πάντων, γεγονός που επιβεβαιώνει τη συγκέντρωση των μοναστηριακών εγκαταστάσεων στον συγκεκριμένο χώρο.

Ιδιαίτερη θέση κατείχε το παρεκκλήσιο των Αγίων Πάντων, το οποίο είχε ανεγερθεί από τη Μονή Κάτω Παναγιάς το 1795, επί ηγουμενίας Αμβροσίου, σε μικρή απόσταση από την Παρηγορήτισσα. Ο ναός πυρπολήθηκε κατά τα γεγονότα του 1821 και παρέμεινε κατεστραμμένος έως το 1847, όταν η μονή τον ανοικοδόμησε εκ βάθρων επί ηγουμένου Χρυσάνθου. Τον επόμενο χρόνο ο ναός εγκαινιάστηκε από τον μητροπολίτη Άρτης Ιερόθεο, συνεχίζοντας την παρουσία του ως σημαντικό θρησκευτικό σημείο της περιοχής.

Η σύνδεση της μονής με την ίδρυση του πρώτου Γυμνασίου της Άρτας υπήρξε καθοριστική. Το 1927, ύστερα από αίτημα του ηγουμένου Ευθυμίου Πατσαλιά προς τον Μητροπολίτη Άρτης, κινήθηκαν οι διαδικασίες για την παραχώρηση δημοτικού οικοπέδου από την περιουσία της μονής, προκειμένου να ανεγερθεί το Γυμνάσιο Άρτας. Η Ιερά Μητρόπολη Άρτης απευθύνθηκε στις αρμόδιες εκκλησιαστικές αρχές ζητώντας την απαιτούμενη έγκριση για τη διάθεση του ακινήτου. Αρχικά εξετάστηκε η δωρεάν παραχώρηση του χώρου προς τον Δήμο Αρταίων, ωστόσο, για να διασφαλιστεί η νομιμότητα και η οριστική μεταβίβαση της κυριότητας, αποφασίστηκε τελικά να συνταχθεί κανονικό πωλητήριο συμβόλαιο για το παλαιό χάνι της μονής και τον περιβάλλοντα χώρο του.

Έτσι, σε μια έκταση που επί δεκαετίες εξυπηρετούσε τις οικονομικές και θρησκευτικές ανάγκες της Μονής Κάτω Παναγιάς, δημιουργήθηκε ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά ιδρύματα της πόλης. Η ανέγερση του πρώτου Γυμνασίου Άρτας (1932) συνδέθηκε άμεσα με την προσφορά της μονής, η οποία διέθεσε μέρος της περιουσίας της για την προώθηση της παιδείας, συμβάλλοντας καθοριστικά στη μορφωτική ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας.

Πηγή πληροφοριών: Κ. Τσιλιγιάννης, Η Ιστορία του Μοναστηριού της Κάτω Παναγιάς Άρτης, Άρτα 2007.
Σύνθεση, επεξεργασία και επιμέλεια κειμένου: Αναστασία Καρρά.