Το δεύτερο ταξίδι του William Martin Leake στην Άρτα το 1809  – Λεπτομερείς πληροφορίες για τη φορολογία των Αρτινών από τον Αλή πασά

“Άρτα, Οκτώβριος 1809. Η περιοχή της Άρτας έχει 170 χωριά  σε 8 ναχιγιέδες : Κάμπος, Λούρος, Λάμαρι, Λάκα, Κερβασαράς, Βρύσις, Ραδοβίζδι ή Ραδοβήσι, Τζουμέρκα ή Τζουμέρνικος………………..

Ο πληθυσμός των 170 χωριών του καζά της Άρτας είναι περίπου 30.000 ψυχές. Σ’ αυτό τον αριθμό πρέπει να προστεθούν και οι κάτοικοι της Άρτας, 5000 Έλληνες, 500 Τούρκοι κι άλλοι τόσοι Εβραίοι. Όλος ο κάμπος της Άρτας, με εξαίρεση δυο τούρκικα τσιφλίκια, είναι ιδιοκτησία του Αλή και των γιών του. Το ετήσιο εισόδημα από την εκμετάλλευση της γης και από τα κοπάδια ξεπερνάει τα 1.400 πουγκιά.  Από τους αγρότες αυτός, σαν βοεβόδας,  παίρνει τα 4/10 της σοδειάς κάθε είδους που περιλαμβάνει το 1/8 του σιταριού, κριθαριού και βρόμης και το 1/10 του καλαμποκιού. Το σιτάρι και το καλαμπόκι αποτελούν τα κύρια προϊόντα της Άρτας. Ακολουθούν το κρασί (20.000 αλογοφορτώματα, αλλά διαφορετικής ποιότητας καθώς τα αμπέλια είναι στον κάμπο), κριθάρι, βρόμη, βαμβάκι, λινάρι, καπνά, ρύζι και όσπρια.  Το σιτάρι και το καλαμπόκι καταναλώνονται κατά ένα μέρος από το στράτευμα και το παλάτι του πασά και των γιών του, το δε κρασί και το ρύζι πουλιόνται στα Γιάννενα. Οι εξαγωγές των παραπάνω αγαθών της περιοχής που εξάγονται διά θαλάσσης  μαζί με τα πορτοκάλια, τα λεμόνια και τα φουντούκια από τους μπαξέδες της Άρτας υπολογίζονται ετησίως σε 1000 πουγκιά. Ο βεζίρης πληρώνει στην Πύλη για τα μουκάτα* του Βοεβοδαλικιού 300 πουγκιά αλλά παίρνει περισσότερα απ’ αυτά μόνο από τους υπενοικιαστές των τελωνείων σε Άρτα, Μύτικα, Λούρο και Καστροσυκιά.

Από τη δεκατιά των γαιών που δεν περιλαμβάνονται στα μουκάτα, κερδίζει  200 πουγκιά το χρόνο. Από το φόρο του κρασιού των Οινοποιίων 16.000 πιάστρα, από το κουμέρκι (δασμός για τα εισαγόμενα στην πόλη εμπορεύματα) και το στατήρι (ζυγιστικά τέλη), 10.000 πιάστρα, από το μονοπώλιο των καπνών 16.000. Κάπου 15.000 πιάστρα  συγκεντρώνονται από τους πράκτορές του από το κουμέρκι από τα γιδοπρόβατα που περνούσαν από τα βουνά της Ηπείρου στα χειμαδιά της Ακαρνανίας.  Το σουμπασιλίκι και η βοστίνα που είναι αμοιβές που πληρώνονται στο βεζίρη επειδή  κατέχει τα ζιαμέτια (εκτάσεις γης)  και τα τιμάρια και  τα οποία καταλαμβάνουν το ¼ της περιοχής, ανέρχονται σε 13.000 πιάστρα. Σ’ αυτούς τους φόρους πρέπει να προστεθούν και διάφορες άλλες επιβαρύνσεις που αποφέρουν 75.000 πιάστρα το χρόνο. Έτσι το εισόδημα του βεζίρη και των γιών του από τον καζά της Άρτας  φτάνει τα 2.000 πουγκιά, δηλαδή 60.000 στερλίνες………

Από το πρόσωπο που μας έδωσε τις πληροφορίες για την Αρτινή περιουσία του βεζίρη και που είναι ένας από τους καλλιεργητές, μάθαμε ότι τα συνολικά καθαρά έσοδα εκτός από τις πληρωμές και τα δώρα στην Κωνσταντινούπολη, είναι περίπου 5.000.000 πιάστρα ή 300.000 στερλίνες, ένα ποσό δυο φορές όσο  χρειάζεται  η Αγγλία  κάθε χρόνο αλλά με το οποίο θα πρέπει να καλύψει και όλες της διοικητικές και αμυντικές δαπάνες.

Το djezye-guebran (ο φόρος των άπιστων) που πιο απλά ονομάζεται χαράτσι συλλέγεται από τον βεζίρη ανά κεφαλή για τους άρρενες μη Μουσουλμάνους. Ανέρχεται σε 3, 6 ή 12 πιάστρα ανάλογα με την ηλικία των ατόμων και στον καζά της Άρτας ανέρχεται σε 35.000 πιάστρα. Στα Γιάννενα το ποσό είναι διπλάσιο. Κι απ’ αυτόν ο βεζίρης βγάζει κάποιο κέρδος. Εκτός απ’ όλα τα παραπάνω, κάθε οικογένεια φορολογείται και για τα τοπικά έξοδα από τους Προεστούς. Το συνολικό ποσό που εισπράττεται στην περιοχή της Άρτας είναι περίπου 100.000  πιάστρα. Σ’ όλα αυτά τα βάρη πρέπει να προστεθούν  επίσης η στέγαση και η τροφοδοσία των στρατιωτών, των Τούρκων και όλων των δημοσίων προσώπων καθώς και οι αγγαρείες και συνεισφορές σε άλογα, προσωπική εργασία και υλικά που ο Βεζίρης απαιτεί πολύ συχνά για δημόσια έργα ή για να το πούμε πιο σωστά, για να ικανοποιήσει τα καπρίτσια του στο να χτίζει παλάτια και κάστρα.

Οι παλιοί κάτοικοι της Άρτας μιλάν με μεγάλο σεβασμό για τον Σουλεϊμάν, που απομακρύνθηκε από την Πύλη 45 χρόνια πριν, την εποχή του οποίου εκείνοι που τώρα πληρώνουν 700 πιάστρα σε χρέη, τότε δεν πλήρωναν πάνω από 30, (που σήμερα ισοδυναμούν με 150). Εκείνη την εποχή τα σπαχιλίκια της περιοχής ανήκαν στους Τούρκους και τα υπόλοιπα εδάφη σχεδόν αποκλειστικά στους Έλληνες  που υπόκεινταν στη δεκάτη και στο χαράτσι και λίγους ακόμη γενικούς ή τοπικούς φόρους. Ο τρόπος με τον οποίο ο Αλής έχει αποκτήσει όλη αυτή την περιουσία και τα αποτελέσματα της αλλαγής στην Άρτα, φαίνονται καθαρά στο σπίτι στο οποίο μένω αυτή τη στιγμή : όπως και πολλά άλλα στην πόλη, είναι μεγάλο και έχει σημάδια προηγούμενου μεγάλου πλούτου, αλλά σήμερα ανήκει σε μια φτωχή χήρα η οποία μπορεί να πληρώσει για να μείνει μόνο σε ένα μέρος αυτού του σπιτιού, αφού ο Πασάς αγόρασε όλη την περιουσία της μετά το θάνατο του συζύγου της στην τιμή που αυτός ήθελε. Αυτός ήταν πολύ υποχρεωμένος στον κυρ Π. στην Άρτα επειδή έχει τακτοποιήσει όλα τα οικονομικά του στην περιοχή και έχει κάνει τους φόρους πολύ πιο αποδοτικούς από πριν. Όταν στο τέλος της εργασίας του ο Π. ζήτησε ταπεινά   κάποια αμοιβή, η μόνη απάντηση που έλαβε από τον Πασά ήταν: «Σύρε να κάτζαι φρόνιμα. Ο πατέρας σου απέθανε πλούσιος και δεν σας επείραξα»………” (Πηγή : LEAKE, William Martin. Travels in Northern Greece, vol. IV, London, 1835)

* Στην οθωμανική αυτοκρατορία προσδιόριζαν με τον όρο mukata‘a φορολογικές ενότητες ή περιοχές, τμήματα αγαθών του κράτους ή άλλες πηγές εσόδων τις οποίες, για να διευκολυνθεί το κράτος στο έργο του, τις παραχωρούσε σε iltizâm, δηλαδή σε ιδιώτες υπό προθεσμία(tahvi)

Στη φωτογραφία χαρακτικό με τίτλο  “Πληρώνοντας την δεκάτη σε έναν φοροεισπράκτορα στην Οθωμανική αυτοκρατορία”  (Payment to a tithe collector in Ottoman Empire ,wood engraving, 19th century)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην Τουρκοκρατία | Σχολιάστε

Παρηγορήτισσα – Δεκαετία 1920

Ο ναός της Παρηγορήτισσας την δεκαετία του 1920, στα πλαίσια εθνικής εορτής (Φωτο από αρχείο Τάκη Ζαρκαλή)

Δημοσιεύθηκε στη Οι Εκκλησίες | Σχολιάστε

Εφημερίδα ΗΧΩ ΤΗΣ ΑΡΤΗΣ

Το πρώτο φύλλο της εφημερίδας ΗΧΩ ΤΗΣ ΑΡΤΗΣ του Κων/νου Τσακτσίρα που εκδόθηκε στις 29/9/1957 (Πηγή : ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΑ – ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΜΑΤΑ, Κ. Τσακτσίρα, Άρτα)

Δημοσιεύθηκε στη Εφημερίδες και Διαφημίσεις | Σχολιάστε

1958 – Η Ομάδα των Πραμάντων

Η Ομάδα των Πραμάντων στο Αλώνι των Μελισσουργών. Θεόδωρος Ρίζος (Εργολάβος Δ.Ε., Πρόεδρος της Αναγέννησης 1984-87), Γεώργιος Γιαννάκης (Άσσος Παναμβρακικού – Αναγέννησης), Κων/νος Έξαρχος, Σπύρος Ρίνης, Απόστολος Λάμπρης, Κων/νος Πάτρας, Σταύρος Σταυρούλας, Μιλτ. Νταλάκος, Ευάγγελος Νίκου, Σωτήρης Νάκας, Ιωάννης Νάκας (Νομικός, Αντιδήμαρχος Αρταίων), Δημήτρης Μπεκιάρης,  Γεώργιος & Ιωάννης Σμύρης, Γεώργιος Πέτσας,  Γεώργιος Μιχάλης (Γεωπόνος, Άσσος Ολυμπιακού, Αναγέννησης), Ευάγγελος Ντεκουμές (Συνταγματάρχης, Άσσος Αετού, Ένωσης  Πρεβέζης), Αθανάσιος Κονταξής (Νομικός Βουλευτής Ν.Δ.) Γεώργιος Πέτσας (Προϊστάμενος Ο.Τ.Ε.), Λάκης Τσίκος (Προϊστάμενος Ο.Α.Ε.Δ.) κ.α. 

(Φωτο από αρχείο Ευάγγελου Ντεκουμέ, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Οι άλλες ομάδες | Σχολιάστε

Χρήστος Ι. Παπαγιάννης

Χρήστος Ι. Παπαγιάννης

Πολέμησε στον Ελληνοιταλικό πόλεμο 1940-41. Λοχίας του ΕΛΑΣ. Σκοτώθηκε στον Εμφύλιο στην Κράψη Ιωαννίνων (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε

Εν τω μεταξύ το ΕΑΜ στην Άρτα………

“Σεπτέμβριος 1942 : Στις 7 Σεπτεμβρίου ο Μιχάλης Μπέκας συλλαμβάνεται από τους Ιταλούς και φυλακίζεται. Την ίδια μέρα πιάνεται στο χωριό Πέτα και ο μόνιμος υπαξιωματικός Μενέλαος Σερβετάς, αλλά καταφέρνει να δραπετεύσει. Γίνεται γνωστό ότι «…… ένας Έλληνας στρατηγός έφυγε από την Αθήνα για να δημιουργήσει αντάρτικο στην Ήπειρο. Στη Ρούμελη έχουν συγκροτηθεί κιόλας ένοπλες αντάρτικες ομάδες με επικεφαλής ένα ταγματάρχη του πυροβολικού Άρη Βελουχιώτη. Η πληροφορία αυτή μας ξάφνιασε όλους…..

Με τη σύλληψη του Μπέκα η οργάνωση δέχεται βαρύ πλήγμα. Δεν χάνει μόνο ένα από τα καλύτερα στελέχη της αλλά επιδεινώνεται η θέση και των άλλων στελεχών της. Το γραφείο της οργάνωσης πρέπει να αποφασίσει. Ο καθένας από μας κάνει άσκοπες κινήσεις, πράγμα που δείχνει χάσιμο της ψυχραιμίας αλλά και γίνεται άμεσος στόχος των κατακτητών. Τελικά, ύστερα από δυο ώρες συγκεντρωθήκαμε ορισμένα μέλη του γραφείου, χωρίς τον καθοδηγητή (που κρυβόταν σ’ ένα σπίτι δικού μας ανθρώπου) στο γαλακτοπωλείο του μπάρμπα Γιάννη (Γιάννη Παπαγιάννη), που και τα δυο του παιδιά, ο Χρήστος και ο Μήτσιος, ήταν δραστήρια στελέχη της οργάνωσης (σκοτώθηκαν στον εμφύλιο)».

Ύστερα από πολύωρες συζητήσεις διαφωνίες, αντιρρήσεις και πισωγυρίσματα, προτάσεις και αντιπροτάσεις «….. συμφωνήσαμε ο Παπαδόπουλος, ο Γεωργονίκος και ο Κουτσούκαλης να φύγουν για το χωριό Λυβίτσικο, ο Γκεσούλης και ο Ρακόπουλος για τη Φτέρη, ο Ρήγας και η Ιουλία για τα Ζυγοχώρια, περιοχή του Κώστα Βόιδαρου, όπου είχαν κιόλας συγκεντρωθεί οι αξιωματικοί Γεράσιμος Μαλτέζος, Γιάννης Σταμούλης και Μενέλαος Σερβετάς, ο Βάγιας Χαριλόης, ο Βαγγέλης Μανιώτης ο Κώστας Μπαλαδήμας και ο ίδιος ο Βόιδαρος με τους τρεις γιούς του, τον Αποστόλη, το Θεοχάρη και το Γιώργο. Έντονες προστριβές και διαφωνίες, φιλοδοξίες και εγωισμοί αλλά και καχυποψία είχε σαν αποτέλεσμα ο Βόιδαρος να πέσει στην αγκαλιά του Ζέρβα, που του ικανοποίησε τη φιλοδοξία και τον εγωισμό του να γίνει οπλαρχηγός του ΕΔΕΣ και φανατικός αντίπαλος του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ και ο Μενέλαος Σερβετάς να δυσαρεστηθεί και να μην ξεδιπλώσει όλες τις ικανότητες και τις στρατιωτικές του γνώσεις, πολύτιμες για κείνη την περίοδο.……………

Ο Μίμης Γεωργονίκος και ο Αλέκος Κουτσούκαλης πήραν αμέσως την ευθύνη και κάλεσαν τον Θανάση Παπαδημητρίου  στην ηλεκτρική εταιρεία που είχε το γραφείο του ο Μίμης και του ανάθεσαν την καθοδήγηση της οργάνωσης της πόλης σ’ αυτές τις δύσκολες συνθήκες και ο ίδιος να διαλέξει προσωρινά τους άμεσους συνεργάτες του…..Διάλεξε τον δημόσιο υπάλληλο Βασίλη Παπαγεωργίου, τη Βασιλική Γκόντζιου, το δάσκαλο  Δαλέζο, τον υπάλληλο της νομαρχίας Εύδοξο Καραμπέτσο, το δάσκαλο Γιώργο Καζατζόγλου , το Νίκο Μπάφα, το δασάρχη Μίμη κ.α.

Έτσι τα βασικά στελέχη της οργάνωσης εγκαταλείπουν με βαριά καρδιά την αγαπημένη τους πόλη και τον υπέροχο λαό της. Το κύριο και το πιο άμεσο πρόβλημα είναι τώρα που θα εγκατασταθούν τα στελέχη για να συνεχίσουν στις καινούργιες συνθήκες τη δουλειά. Η ύπαιθρος δεν προσφέρεται ακόμα. Παντού υπάρχουν αστυνομικοί σταθμοί, οι Ιταλοί διενεργούν τακτικές αιφνιδιαστικές επιθέσεις ο κόσμος είναι ακόμα φοβισμένος, τα στελέχη της ορεινής περιοχής δουλεύουν σχεδόν μισοπαράνομα, αντιμετωπίζοντας πάρα πολλές δυσκολίες. 

Τη βροχερή και παγωμένη νύχτα της 7ης του Σεπτέμβρη εγκαταλείψαμε την πόλη και περάσαμε από το ιταλικό φυλάκιο με μια παρέα χωρικών χωρίς πολλές διατυπώσεις. Στο Λυβίτσικο συναντήσαμε το Χριστόφορο  (Χ. Μαγγιώρης)  και κουρασμένοι και νηστικοί, ύστερα από 6-7 ώρες δρόμο, φτάσαμε στο Τετράκωμο………… Μείναμε στο σπίτι του Χριστόφορου λίγες μέρες και μετά αποφασίσαμε εγώ και ο Γεωργονίκος να πάμε στο χωριό μου, τη Σεκλίστα και ο Παπαδόπουλος να μείνει προσωρινά στο Τετράκωμο…………….

Προς το τέλος του Σεπτέμβρη, ένας σύνδεσμος του ταγματάρχη Ματζούκη χτύπησε την πόρτα  και μας έδωσε σημείωμα :

Αγαπητοί συναγωνιστές Μίμη και Αλέκο!

Σας περιμένουμε στο σπίτι του ταγματάρχη Ματζούκη για πολύ σοβαρή δουλειά.

Γιώργος Αναγνωστάκης.

Το αναπάντεχο αυτό νέο μας χαροποίησε και τους δυο. Ο Γιώργος Αναγνωστάκης ήταν δικηγόρος, παλιός αγωνιστής και φίλος. Είχα να τον δω πριν από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου το 1936. Όμως παράλληλα με έβαλε σε σοβαρή σκέψη. Αν υπήρχε κάτι  το έκτακτο, σαν μέλη του γραφείου της καθοδηγητικής επιτροπής της περιοχής έπρεπε να το ξέρουμε, έπρεπε ο καθοδηγητής Κώστας Παπαδόπουλος να μας είχε ενημερώσει…….” (Πηγή : Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΡΤΑΣ, Α. Κουτσούκαλης, Αθήνα, 1983)

Στη φωτογραφία Αντάρτες του 3/40 Συντάγματος του ΕΛΑΣ
Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε

Τα νεοκλασικά της Άρτας – Οικία ιδιοκτησίας Αφων Τόδουλου

Βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της Άρτας επί της παλαιάς οδού Λογοθέτη Βλαχούτση 7. Η οδός Βλαχούτση, που σήμερα δεν υπάρχει, ξεκινούσε από την οδό Σκουφά και έφτανε στον Άγιο Μηνά. Και στις δυο πλευρές του δρόμου υπήρχαν αρκετά πλουσιόσπιτα τα οποία όμως καταστράφηκαν ανεπανόρθωτα στον βομβαρδισμό του 1941. Σήμερα στην πλευρά αυτή έχουν απομείνει μόνο δύο κτίρια, η οικία αδελφών Τόδουλου και η οικία Μιχάλη και τα δύο διατηρητέα.

Στη φωτογραφία η οικία Τόδουλου την δεκαετία του ’80. Στην γαλάζια πόρτα κάτω δεξιά που οδηγούσε στο υπόγειο υπήρχε παλιά αποθήκη μαλλιών και στον πρώτο όροφο στεγαζόταν η Φιλαρμονική του Μ/Φ Συλλόγου ΣΚΟΥΦΑΣ.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 το κτίριο ανακαινίστηκε οπότε μπορεί κάποιος να δει τις πέτρινες κολώνες της πρόσοψης που πριν ήταν καλυμμένες με τσιμέντο και ακαλαίσθητες πινακίδες. (Οι φωτογραφίες είναι από αρχείο Διατηρητέων Μνημείων της Άρτας, Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ηπείρου, Βορείου Ιονίου και Δυτικής Μακεδονίας, Ιωάννινα)

Δημοσιεύθηκε στη Η Αρχιτεκτονική στην Άρτα και την γύρω περιοχή | Σχολιάστε

Οδός Βασιλέως Κωνσταντίνου

Η οδός Βασιλέως Κωσταντίνου πριν ρυμοτομηθεί λίγο πριν φτάσουμε στα σκαλοπάτια της οδού Νόρμαν, ερχόμενοι από τον Άγιο Σπυρίδωνα. Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του ζωγράφου Α. Τσιρογιάννη όπως δημοσιεύτηκε από τον κ. Σ. Μπαρτζώκα στο χρονολόγιό του στο facebook.

Δημοσιεύθηκε στη Οι Συνοικίες | Σχολιάστε

1956 – Γυμναστικές επιδείξεις

27 Μαίου 1956, Γυμναστικές επιδείξεις Γυμνασίων Αρρένων & Θηλέων στο Γήπεδο Άρτης. (Φωτο από αρχείο Λέλας Ματσόκη – Κοντοδήμα)

Δημοσιεύθηκε στη Η Εκπαίδευση στην Άρτα | Σχολιάστε

1949 -50, Ταμπακιάδες – Μια μεγάλη παρέα δίπλα στο ποτάμι

Από αριστερά : Άννα Ζωίδου, Ελισάβετ Γιώτη, Ερμιόνη Δ. Γαλανού, Κασσιανή Ζαρκαλή, Ηλέκτρα Τσαμπά – Στάμου, Αικατερίνη Καρέλη, Δέσποινα & Σόνια Ζωίδου, Ιουλιέτα (Λέτα)  Παπακώστα, Σοφία Βλάχου, Άννα Ψυχογιού, Ναυσικά Λιαροκάπη, Μαίρη Γιώτη, Αικατερίνη Γκόγκα, Θεοδώρα Μαυρογόνατου – Γούλα, Εριέτα Σπύρου, Καίτη Β. Τσολιά (Καθ. Γαλλικών).

Κάτω αριστερά : Παπασπύρου, άγνωστος, Αχιλλέας Ντούσιας (πέρασε Στρατοδικείο στα Γιάννενα το 1947), Ιωάννης Κολοβός (Γκολκίπερ του Ολυμπιακού), Γρηγόρης Τάχος (Άσσος του Αετού), Μάριος Σπ. Έξαρχος, Κων/νος Βάσσος (Γκολκίπερ του Παναμβρακικού), Σπύρος Κλ. Ζαρκαλής, Ιωάννης Πανούτσος (Στρατηγός, Νομάρχης), άγνωστος, Σόλων Μαρκαμπέλας (Άσσος του Παναμβρακικού). Με το ταμπούρλο άγνωστος.

(Φωτο από αρχείο Ηλέκτρας Τσαμπά – Στάμου, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Αρτινά Πρόσωπα και Παρέες | Σχολιάστε