Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Η φωτογραφία μάς μεταφέρει στην είσοδο της Άρτας, στην περιοχή «στου Μπούση», μια Καθαρή Δευτέρα, τη δεκαετία του ’50, σε μια εποχή όπου η πόλη βρισκόταν ακόμη σε μετάβαση — ανάμεσα στην αγροτική της φυσιογνωμία και στη σταδιακή αστική της εξέλιξη. Στο βάθος διακρίνεται το Κυνηγετικό Περίπτερο Άρτης, σημείο αναφοράς για τους κατοίκους της περιοχής και τόπος συνάντησης μιας άλλης, πιο κοσμικής πλευράς της τοπικής ζωής.

Δίπλα στους δύο νεαρούς, σχεδόν διακριτικά, στέκει ένα ποδήλατο. Δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο στο κάδρο· είναι σύμβολο της εποχής. Το ποδήλατο τότε ήταν μέσο μετακίνησης, ελευθερίας και ανεξαρτησίας — το «αυτοκίνητο» των νέων της επαρχίας. Με αυτό πήγαιναν στις βόλτες, στις γιορτές, στις εκδρομές της Καθαράς Δευτέρας. Ίσως με αυτό έφτασαν κι εκείνη τη μέρα στου Μπούση, για να συναντήσουν φίλους ή συγγενείς και να χαρούν τη γιορτή στην εξοχή.

Έτσι, μέσα από μια απλή σκηνή δρόμου —δύο νέοι, ένα ποδήλατο, ένα γυμνό δέντρο και το Περίπτερο στο βάθος— αποτυπώνεται μια ολόκληρη εποχή: λιτή, ανθρώπινη, γεμάτη μικρές στιγμές που σήμερα μοιάζουν μεγάλες. (Φωτο από αρχείο Σταύρου Μαστοράκη)

Η Καθαρή Δευτέρα, αρχές της δεκαετίας του 1950, βρίσκει τη μεγάλη οικογένεια μαζεμένη στο Ρέμα, στο «Μάη Θανάση». Ο τόπος δεν είναι τυχαίος· είναι γνώριμος, κοντινός, κομμάτι της ζωής τους. Το χώμα στρώνεται με κουβέρτες και τραπεζομάντηλα, τα καλάθια ανοίγουν, τα φαγητά μοιράζονται. Δεν υπάρχουν πολυτέλειες· μόνο λαγάνα, ελιές, ταραμάς, χαλβάς, ό,τι έφερε ο καθένας από το σπίτι του. Κι όμως, το τραπέζι μοιάζει πλούσιο — γιατί είναι κοινό.

Είναι τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Ο πόλεμος και ο Εμφύλιος έχουν αφήσει πληγές, όμως τέτοιες μέρες η ζωή επιμένει. Η Καθαρή Δευτέρα δεν είναι μόνο η αρχή της νηστείας· είναι μια σιωπηλή υπόσχεση ότι ο κύκλος ξαναρχίζει. Στην εξοχή, μακριά από τα σπίτια και τις σκοτούρες, οι άνθρωποι βρίσκουν χώρο να ανασάνουν. Ίσως κάπου πιο πέρα να πετά και ένας χαρταετός, σηκώνοντας μαζί του ευχές και προσδοκίες.

Η γιορτή τότε δεν οργανώνεται — συμβαίνει. Ο καθένας φέρνει ό,τι μπορεί, κάθεται δίπλα στον άλλον, μοιράζεται ψωμί και κουβέντα. Τα παιδιά παίζουν στο χορτάρι, οι μεγάλοι συζητούν, θυμούνται, σχεδιάζουν. Η φύση γίνεται τραπέζι και το τραπέζι γίνεται δεσμός.

Διακρίνονται : Τα παιδιά του Μήτσου Μανούση και της Βάσως Σερβετά : Τηλέμαχος (όρθιος), Αγγελική με τον σύζυγό της Γεώργιο Μπόλα (Αρχηγό του ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟΥ 1940 – 1956) και τον γιό τους Μάξιμο – Βασίλη (Ταγματάρχη Π/Ζ), Όλγα (όρθια δεξιά), Κική Η. Παπανικολάου (σύζυγος Κώστα Ζώη), Λόλα Σερβετά και ο αδελφός της Βαγγέλης (παιδιά του Γιώργου Σερβετά από το Πέτα), το ζεύγος Θωμά και Αγγελικής Σερβετά καθώς και το ζεύγος Μενέλαου και Ευρύκλειας Σερβετά και Βαγγέλης και Κωνσταντίνα Σερβετά με τον γιό τους Σόλωνα (όρθιο στην άκρη δεξιά)

Κοιτάζοντας σήμερα τη φωτογραφία, δεν βλέπουμε μόνο πρόσωπα και ονόματα. Βλέπουμε έναν τρόπο ζωής όπου η χαρά γεννιόταν από τη συνύπαρξη και η γιορτή από την απλότητα. Μια Καθαρή Δευτέρα που δεν ήταν απλώς ημερομηνία στο ημερολόγιο, αλλά πράξη κοινότητας — μια μικρή, φωτεινή ανάπαυλα μέσα σε δύσκολους καιρούς. (Φωτο : Σοφία Καρατζά – Πληροφορίες για τα πρόσωπα : Κώστας Μπανιάς)

Το άρμα της Αναγέννησης στο καρναβάλι της Άρτας (αρχές ’80)

Στιγμές από το Καρναβάλι της Άρτας, αρχές δεκαετίας ’80 — εικόνες που βλέπουν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας από το αρχείο του Σταύρου Μαστοράκη.

Εκείνη την Κυριακή το ματς της Αναγέννησης δεν τελείωσε ποτέ κανονικά. Ένταση, διακοπή, διαμαρτυρίες… κι ένας διαιτητής που βρέθηκε στο επίκεντρο. Όμως η Άρτα είχε τον δικό της τρόπο να λύνει τις διαφορές: με χιούμορ και σάτιρα.

Λίγες ώρες αργότερα, στο καρναβάλι, η ιστορία ξαναπαίχτηκε — αυτή τη φορά πάνω σε άρμα.Το άρμα επιμελήθηκε το πολιτιστικό κέντρο ΟΤΕ Άρτης. Στον ρόλο του «διαιτητή» ο ίδιος ο Σταύρος Μαστοράκης. Αριστερά με την άσπρη μπλούζα ο Γιώργος Ζέρβας! Η φανέλα του, αφιερωμένη στον Πρόεδρο του ΑΟ Άρτης έγραφε : ΑΟ φρατζόλας! Κι αυτό επειδή πρόεδρος στο ΑΟ Άρτας ήταν τότε ο αρτοποιός Τζώλος. Δίπλα με την κόκκινη μπλούζα ο αείμνηστος Δημήτρης (Μήτσος) Μπανιάς ! Τους καρναβαλιστές πάνω στο άρμα συνόδευε και ένα γουρουνάκι επειδή πρόεδρος στην Αναγέννηση Άρτας ήταν το Γιώργος Φίλος, ιδιοκτήτης χοιροστασίου!

Ο… διαιτητής της υπόθεσης: Σταύρος Μαστοράκης

Γιατί η Αναγέννηση τότε δεν ήταν απλώς μια ομάδα. Ήταν η αφορμή να μαλώνει η πόλη το πρωί και να γελάει μαζί το απόγευμα — κι έτσι η… ρεβάνς δόθηκε στις Απόκριες.

(Επιμέλεια κειμένου Α. Καρρά)

Η Άρτα που πρώτα φώναζε και μετά γελούσε……..

Σε μια άλλη εποχή… τότε που οι Απόκριες χωρούσαν σε μια αίθουσα, σε λίγες σερπαντίνες και σε δυο παιδικά χαμόγελα.

Στη φωτογραφία η Σοφία Καρατζά και η Πιπίτσα Μπανταλούκα, πιασμένες χέρι-χέρι στον χορό.
Στολές ραμμένες στο σπίτι, κορδέλες στα μαλλιά, λίγη αμηχανία μπροστά στον φακό αλλά και εκείνη η γλυκιά σοβαρότητα των παιδιών που προσπαθούν να «σταθούν μεγάλοι».

Ήταν οι Απόκριες χωρίς μεγάφωνα και άρματα, χωρίς φώτα και σκηνές — μόνο μουσική, γονείς γύρω-γύρω και η χαρά του να ντύνεσαι κάτι διαφορετικό για μια μέρα…… (Φωτογραφία : Σοφία Καρατζά)

Θυμάμαι πως εκείνη την εποχή η τηλεόραση είχε σχεδόν μονοπωληθεί από ένα θέμα: τα «φρουτάκια».
Καθημερινά αποκαλύψεις, ένταση και φόβος — μια περίοδος βαριά για την κοινωνία αλλά και για τη δημοσιογραφία. Οι συζητήσεις στα σπίτια και στα καφενεία δεν τελείωναν ποτέ.

Κι έτσι μια παρέα αποφάσισε να το γυρίσει στο γέλιο.

Όλο το σόι — ξαδέρφες, ανιψιές και παιδιά — κατέβηκε στο Καρναβάλι Γυναικών Άρτας ντυμένο… φρουτάκια!
Κουτιά, μάσκες, κορδέλες, «κερδισμένα» και «χαμένα» και φυσικά ο «Μάκης» έτοιμος να τα βγάλει όλα στη φόρα.
Το γέλιο ήταν ασταμάτητο· ένας τρόπος να ξορκίσουν την υπερβολή μιας εποχής που είχε γεμίσει ένταση την καθημερινότητα.

Όταν έφτασαν μπροστά στον δήμαρχο κ. Κώστα Βάγια, εκείνος τους είπε:
«Είστε καταπληκτικοί!»
Και η απάντηση ήρθε αυθόρμητα:
«Σώπα Δήμαρχε… σαν Μάκης θα τα βγάλω όλα στη φόρα!» 🤣

Πολλές σοκολάτες ΙΟΝ από τον Γ. Μπανταλούκα, παιδιά να τρέχουν, σερπαντίνες παντού και ένα καρναβαλικό γέλιο που δεν ήταν μόνο αστείο — ήταν ανακούφιση.

Συμμετείχαν: η οικογένεια Φεβρωνίας Αλιβέρτη – Μήτση, η Ντίνα Λιανού, η Σάσα Τσάκαλου,
η Εύη Ταμπούρη, η Πόπη Δήμου – Οικονόμου, η Ευαγγελία και η Σοφία Καραντζά και όλη η αγαπημένη παρέα.

Μια όχι και τόσο ευχάριστη εποχή… που έμεινε όμως μια πολύ ζεστή ανάμνηση. ❤️ (Ευχαριστούμε θερμά την κ. Φεβρωνία Αλίβερτη για τις φωτογραφίες και τις πληροφορίες)

Μικροί μαθητές, μασκαρεμένοι, φωτογραφίζονται μαζί με τη δασκάλα τους στην κεντρική πλατεία της πόλης, μπροστά από το συντριβάνι.

Ήταν μέρες Αποκριάς.
Δεν γνωρίζουμε με ποια αφορμή βρέθηκαν εκεί — σχολική έξοδος, περίπατος ή μια μικρή γιορτή της εποχής — όμως η στιγμή απαθανατίστηκε.

Οι στολές είναι φτιαγμένες στο σπίτι: χαρτόνια, κορδέλες, παλιά ρούχα και πολλή φαντασία.
Στέκονται μπροστά στον φακό με τη σοβαρότητα που είχαν πάντα οι σχολικές φωτογραφίες, μα η χαρά της μεταμφίεσης ξεχωρίζει.

Η πλατεία γίνεται σκηνικό και η τάξη μοιάζει να έχει βγει για λίγο από τους τοίχους της.
Από αυτές τις μικρές στιγμές χτίζεται η μνήμη μιας πόλης. (Φωτο : Αρχείο Σταύρου Μαστοράκη)

Μια αποκριάτικη μέρα που το σινεμά βγήκε στους δρόμους και η Άρτα έγινε για λίγο Άγρια Δύση……

Οι εικόνες ανήκουν στο αποκριάτικο καρναβάλι της Άρτας το 1957.

Ανάμεσα στους μεταμφιεσμένους διακρίνονται οι 4 φίλοι Σταύρος Μαστοράκης, Κώστας Παπαγιάννης, Βασίλης Ματσούκας και Μήτσος Ψηλός, ντυμένοι καουμπόηδες, καβάλα στα ζώα τους.

Ήταν τα χρόνια που το σινεμά έφερνε την Άγρια Δύση ως την επαρχία.

Οι νέοι έβλεπαν στην οθόνη μονομαχίες, σερίφηδες και απέραντες πεδιάδες — κι ύστερα έβγαιναν στους δρόμους και τα ξαναζούσαν με τα μέσα που είχαν.

Οι στολές φτιάχνονταν στο σπίτι.

Ο Σταύρος Μαστοράκης είχε κολλήσει κομμένα χαρτιά πάνω στα ρούχα του για να μοιάζουν με κινηματογραφικό κοστούμι, ενώ για σέλα χρησιμοποίησε μια παλιά κουβέρτα.

Τα ζώα δεν ήταν άλογα παρέλασης αλλά τα γνώριμα μουλάρια της πόλης, αυτά που όλο τον χρόνο κουβαλούσαν φορτία και έσερναν κάρα. Για μια μέρα έγιναν τα άτια της Άγριας Δύσης.

Η πομπή περνούσε από τις γειτονιές και οι άνθρωποι έβγαιναν στα κατώφλια.

Το καρναβάλι δεν ήταν παράσταση — ήταν η ίδια η πόλη. Κι όταν τέλειωνε το γλέντι, έμενε πάντα κάτι για τα παιδιά.

Στο τέλος της διαδρομής, ο Σταύρος οδήγησε το ζώο στον Άραχθο για πότισμα, όπως γινόταν κάθε μέρα.

Η φαντασία έσβησε ήσυχα και η καθημερινότητα ξαναπήρε τη θέση της.

Έτσι θυμούνται οι παλιοί το καρναβάλι: μια στιγμή όπου το σινεμά, η παρέα και η ζωή μπλέκονταν χωρίς σύνορα.Κι έτσι έμενε η Αποκριά — όχι σαν παράσταση, αλλά σαν ανάμνηση. (Φωτογραφίες : Σταύρος Μαστοράκης)