Στα τέλη του 16ου αιώνα, η Άρτα εμφανίζεται –έστω έμμεσα– σε μια σπάνια και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μαρτυρία από τη Δυτική Ευρώπη.
Στα προσωπικά ημερολόγια και τις καταγραφές του Γερμανού ουμανιστή και ελληνιστή Martinus Crusius (1526–1607), καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Τυβίγγης, αναφέρεται ότι το καλοκαίρι του 1587 φιλοξενήθηκαν στην πόλη δύο Έλληνες επισκέπτες: ο Ιωάννης Δονδής από τα Χανιά της Κρήτης και ο Κοσμάς Παπαδάτος από την Άρτα.
Για τον Κοσμά Παπαδάτο, ο ίδιος ο Crusius σημειώνει ότι είχε «αρπαχθεί σε παιδική ηλικία από τους Τούρκους και έγινε γενίτσαρος» (“in pueritia raptus a Turcis, et Ianizzarus factus“).
Αφού κατόρθωσε να διαφύγει από την Οθωμανική επικράτεια, έφτασε στη νότια Γερμανία και βαφτίστηκε χριστιανός στην Τυβίγγη στις 20 Αυγούστου 1587. (“Tybingae 20. Aug. baptizatus”).
Η μαρτυρία αυτή δεν επιτρέπει γενικεύσεις για συγκεκριμένα περιστατικά παιδομαζώματος στην Άρτα, ωστόσο αποτελεί σπάνια τεκμηριωμένη αναφορά σε Αρτινό της οθωμανικής περιόδου, του οποίου η προσωπική διαδρομή συνδέθηκε με μεγάλα ιστορικά φαινόμενα της εποχής. Παράλληλα, δείχνει ότι πόλεις όπως η Τυβίγγη λειτουργούσαν ως κόμβοι συνάντησης Ελλήνων – λογίων, ταξιδιωτών και προσφύγων – και ότι η ιστορία της Άρτας δεν περιορίζεται στα όριά της, αλλά διασταυρώνεται με τον ευρωπαϊκό χώρο με τρόπους συχνά απρόσμενους.
Μια σπάνια, τεκμηριωμένη αναφορά που προσθέτει ακόμη ένα μικρό αλλά ουσιαστικό ψηφίο στο μωσαϊκό της ιστορίας της Άρτας κατά την οθωμανική περίοδο. (Πηγή: προσωπικά ημερολόγια και κατάλογοι επισκεπτών του Martinus Crusius · σύγχρονη μελέτη: Ulrich Moennig, “On Martinus Crusius’s collection of Greek vernacular and religious books”).
*Η σημερινή ανάρτηση για τον Κοσμά Παπαδάτο βρίσκει φυσική συνέχεια σε ένα ακόμη τεκμήριο, που θα παρουσιαστεί αύριο: τη διαθήκη του Ιωάννη Αρτινού, σαλπιγκτή στη Ραγούζα, η οποία φωτίζει μια διαφορετική αλλά εξίσου αποκαλυπτική πορεία Αρτινού του 16ου αιώνα.
Στη φωτογραφία “Γενίτσαροι σε έφιππη παράσταση“, όπως απεικονίζονται σε χαρακτικό του 16ου αιώνα από τον Nicolas de Nicolay. Μια ευρωπαϊκή ματιά στην ενδυμασία και τη στρατιωτική παρουσία των γενιτσάρων την εποχή που ένας Αρτινός, ο Κοσμάς Παπαδάτος, βρέθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στην Τυβίγγη.
