Κατά τον 14ο και 15ο αιώνα, η Άρτα του Δεσποτάτου δεν αποτελούσε μια απομονωμένη επαρχιακή πόλη της Ηπείρου, αλλά ενεργό μέρος των εμπορικών δικτύων της Αδριατικής. Μέσω των λιμανιών του Αμβρακικού, κυρίως της Σαλαώρας και της Κόπραινας, στην πόλη κατέφθαναν εμπορεύματα από τη Βενετία και τα μεγάλα υφαντουργικά κέντρα της βόρειας Ιταλίας.
Πολύτιμες πληροφορίες για αυτά τα εμπορεύματα διασώζονται στους εμπορικούς καταλόγους του Βενετού εμπόρου Bartolomeo Paxi των αρχών του 16ου αιώνα, που δημοσίευσε ο Αγαθάγγελος Ξηρουχάκης στο έργο του “Το εμπόριον της Βενετίας μετά της Ανατολής κατά τον Μεσαίωνα”. Σε ειδική ενότητα με τίτλο “Άρτα με την Βενετίαν”, καταγράφονται τα προϊόντα που εισάγονταν από τη Βενετία προς την Άρτα, αλλά και όσα εξάγονταν από την αρτινή αγορά προς τη βενετική.
Ανάμεσα στα υφάσματα που εισάγονταν στην Άρτα αναφέρονται λινά υφάσματα πολλών ειδών, τα λεγόμενα bianchette — λεπτά λευκά υφάσματα πιθανότατα για εσωτερικά ενδύματα και πέπλα — καθώς και υφάσματα από τη Βερόνα και τη Μπρέσια, δύο από τα σημαντικότερα υφαντουργικά κέντρα της βόρειας Ιταλίας. Οι κατάλογοι μιλούν επίσης για βαμμένα υφάσματα σε κόκκινα και κυανά χρώματα, αλλά και για υφάσματα «σκαρλάτα», δηλαδή πολυτελή βαμμένα μάλλινα υψηλής αξίας.
Στην κορυφή της πολυτέλειας βρίσκονταν τα δαμασκηνά και τα βελούδα, υφάσματα που συνδέονται άμεσα με την αυλική και αριστοκρατική ενδυμασία της ύστερης μεσαιωνικής περιόδου. Τα βελούδα, ιδιαίτερα, συγκαταλέγονταν στα ακριβότερα υφάσματα της εποχής και χρησιμοποιούνταν σε επίσημες φορεσιές, μανδύες και ενδύματα κύρους. Μέσω της βενετικής αγοράς, τέτοια υφάσματα έφταναν και στην Άρτα, αποδεικνύοντας ότι η αυλή των Τόκκων και οι τοπικές ελίτ συμμετείχαν ενεργά στον κόσμο της μεσογειακής πολυτέλειας.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά σε «αγγλικές καρισέες» (kerseys), είδος μάλλινου υφάσματος που προερχόταν από την αγγλική υφαντουργία και έφτανε στην Ήπειρο μέσω των βενετικών εμπορικών δικτύων. Η παρουσία τους δείχνει ότι η Άρτα συνδεόταν όχι μόνο με τα Βαλκάνια και τη Δαλματία, αλλά και με ευρύτερα ευρωπαϊκά κυκλώματα εμπορίου.
Τα στοιχεία αυτά μας επιτρέπουν να κατανοήσουμε καλύτερα την εικόνα της αρχοντικής ενδυμασίας στην Άρτα του Δεσποτάτου. Τα πολυτελή υφάσματα που βλέπουμε σε τοιχογραφίες και αυλικές αναπαραστάσεις δεν αποτελούν απλώς καλλιτεχνικές συμβάσεις, αλλά αντανακλούν πραγματικά προϊόντα που κυκλοφορούσαν στην αγορά της πόλης μέσω των βενετικών και αδριατικών εμπορικών δικτύων.
Συνεπώς, η μελέτη των βενετικών εμπορικών καταλόγων αποκαλύπτει ότι η Άρτα της ύστερης μεσαιωνικής περιόδου συμμετείχε ενεργά σε ένα ευρύ δίκτυο διακίνησης πολυτελών υφασμάτων και ειδών υψηλού κύρους. Τα βελούδα, τα δαμασκηνά, τα βαμμένα μάλλινα και τα λεπτά λινά που καταγράφονται στις πηγές συνδέονται άμεσα με την ενδυματολογική εικόνα της τοπικής αριστοκρατίας και της αυλής των Τόκκων.
Η σχέση ανάμεσα στο εμπόριο, την κοινωνική προβολή και την αρχοντική γυναικεία ενδυμασία της Άρτας αποτελεί αντικείμενο της ευρύτερης έρευνας που παρουσιάζεται στη μελέτη “Η αρχοντική γυναικεία ενδυμασία της Άρτας από τον 13ο έως τον 18ο αιώνα”, η οποία θα δημοσιευθεί προσεχώς….
Στη φωτογραφία “Μεσαιωνικό βαφείο υφασμάτων”. Μικρογραφία από το De Proprietatibus Rerum του Bartholomaeus Anglicus, περ. 1482 (British Library Royal MS 15 E III, fol. 269). Η σκηνή απεικονίζει τη διαδικασία βαφής μάλλινων υφασμάτων πολυτελείας, όπως τα scarlet cloths που διακινούνταν μέσω των βενετικών εμπορικών δικτύων.
