Μια καταγραφή πριν σβήσει ένας τρόπος ζωής
Κάποτε, τα παιδιά μεγάλωναν διαβάζοντας τα «Ψηλά Βουνά» του Ζαχαρία Παπαντωνίου. Μέσα από τις σελίδες εκείνου του βιβλίου γνώριζαν έναν κόσμο γεμάτο έλατα, στάνες, κοπάδια, κουδούνια και ανθρώπους που ζούσαν δεμένοι με τη φύση και τις εποχές.
Σήμερα, οι εικόνες αυτές μοιάζουν μακρινές. Τα περισσότερα παιδιά δεν έχουν δει ποτέ ένα μεγάλο κοπάδι να ανηφορίζει τα παλιά μονοπάτια των Τζουμέρκων ούτε έχουν ζήσει την προσμονή της ανοιξιάτικης αναχώρησης ή της φθινοπωρινής επιστροφής. Οι λιγοστοί κτηνοτρόφοι που εξακολουθούν να μετακινούν τα κοπάδια τους δεν ταξιδεύουν πλέον με τον τρόπο των παππούδων τους· τα φορτηγά και τα αυτοκίνητα έχουν αντικαταστήσει τις πολυήμερες πορείες ανθρώπων και ζώων.
Στο εξαιρετικό βιβλίο του Νίκου Β. Καρατζένη, «Οι νομάδες κτηνοτρόφοι των Τζουμέρκων – Οι άνθρωποι των αετοκορφών, της αυγής, του ήλιου και των καταιγίδων» (Άρτα, 1991), καταγράφονται οι τελευταίες τότε νομαδικές κτηνοτροφικές οικογένειες των Τζουμέρκων, ταξινομημένες ανά χωριό καταγωγής και ανά τόπο ξεχειμωνιάσματος. Ήδη πριν από τριάντα πέντε χρόνια ο συγγραφέας εξέφραζε την αγωνία του ότι ο παραδοσιακός νομαδισμός έφτανε στο τέλος μιας διαδρομής αιώνων.
Με αφορμή αυτή την πολύτιμη καταγραφή, θα δημοσιεύσουμε σταδιακά τους καταλόγους των οικογενειών, όπως ακριβώς αποτυπώθηκαν το 1991. Δεν αποτελούν απλώς έναν κατάλογο ονομάτων. Είναι ένα ιστορικό τεκμήριο, ένας φόρος τιμής στους τελευταίους ανθρώπους που κράτησαν ζωντανή την πανάρχαια «τραμπάλα» βουνό – κάμπος και έναν τρόπο ζωής που για αιώνες σφράγισε την ιστορία και την ταυτότητα των Τζουμέρκων. Ας είναι αυτή η μικρή σειρά αναρτήσεων μια ευκαιρία να θυμηθούμε εκείνους που περπάτησαν τα μονοπάτια των βουνών, όταν ακόμη οι εποχές όριζαν τον ρυθμό της ζωής και τα κουδούνια των κοπαδιών αντηχούσαν στις πλαγιές των Τζουμέρκων. Α. Καρρά
Στη φωτογραφία “Παλιά και νέα γενιά ποιμένων στη στρούγκα «Κράλι» Αθαμανίας (Αύγουστος 1997). Από αριστερά: Στάθης Λ. Τσιλιγιάννης, Δημήτρης Θ. Καραδήμας, Σωτήρης Κ. Τσιλιγιάννης, Λάμπρος Σ. Τσιλιγιάννης, Θύμιος Β. Σιαπλαούρας και Θεόδωρος Δ. Καραδήμας. Στον ορίζοντα διακρίνονται η Κακαρδίτσα και η Αλγκιώρα, όπως φαίνονται από του Κράλι.
Πηγή: Νίκος Β. Καρατζένης, Η άνοδος των νομάδων των Πραμάντων στις βουνοκορφές της Πίνδου, Ιωάννινα, 2009.
