Πριν από τη διάνοιξη του οδικού δικτύου, οι κάτοικοι των Βορείων Τζουμέρκων επικοινωνούσαν με την Άρτα μέσω ενός εκτεταμένου δικτύου μουλαρόδρομων. Από τα μονοπάτια αυτά περνούσαν καθημερινά άνθρωποι, ζώα και εμπορεύματα, ενώ από αυτά εξαρτιόταν ο ανεφοδιασμός των ορεινών χωριών και η σύνδεσή τους με την αγορά της Άρτας.
Οι κάτοικοι του Ματσουκίου, αλλά και των Πραμάντων, των Μελισσουργών, των Χριστών, των Κτιστάδων, των Αγνάντων και των γειτονικών χωριών ακολουθούσαν δύο βασικές διαδρομές.
Η πρώτη και παλαιότερη περνούσε από τη Σγάρα, τη Μικροσπηλιά, τα Λεπιανά, το Κρυονέρι, τα Πιστιανά, την Κάτω Καλεντίνη και κατέληγε στην Άρτα. Ήταν ο κύριος μουλαρόδρομος, επειδή διέθετε πολλά χάνια και, μετά το 1881, βρισκόταν εξ ολοκλήρου σε ελληνικό έδαφος.
Η δεύτερη διαδρομή ακολουθούσε τη γέφυρα της Πλάκας, περνούσε από τη Σκούπα, τα Πιστιανά, την Μπρένιστα και τη Γραμμενίτσα, πριν φτάσει στην Άρτα.
Τα χάνια των μουλαρόδρομων
Κατά μήκος των δύο διαδρομών λειτουργούσαν χάνια, όπου οι ταξιδιώτες και οι αγωγιάτες μπορούσαν να ξεκουραστούν, να διανυκτερεύσουν, να ταΐσουν τα ζώα τους και να ανταλλάξουν πληροφορίες.
Στον κύριο μουλαρόδρομο συναντούμε:
- το χάνι του Γραβιά Αντώνη και του Τζουμάκα στη Σγάρα,
- το χάνι του Κώστα Μάμαλη στη Μικροσπηλιά,
- το χάνι του Παναγιώτη Παντού στα Λεπιανά,
- τα χάνια των Νίκου Σφήκα και Γιάννη Λουλούδα στο Κρυονέρι,
- το χάνι του Κώστα Κοντού στα Πιστιανά,
- καθώς και τα χάνια των Τσιμπλή, Μπάμπαλη, Σβινέλη και Ταγκαρέλλη στην Κάτω Καλεντίνη.
Στη διαδρομή μέσω Πλάκας λειτουργούσαν:
- το χάνι των αδελφών Παπαθεοδώρου στη γέφυρα της Πλάκας,
- το ονομαστό χάνι των Κώστα και Χρήστου Τζαρή στη Σκούπα,
- το χάνι του Βαγγέλη Ντάλλα στα Πιστιανά,
- και το χάνι του Νίκου Παπαστράτου στην Μπρένιστα.
Οι μουλαρόδρομοι αυτοί δεν ήταν απλώς δρόμοι μετακίνησης. Για περισσότερο από έναν αιώνα αποτέλεσαν τον βασικό σύνδεσμο των Βορείων Τζουμέρκων με την Άρτα, πάνω στον οποίο στηρίχθηκαν το εμπόριο, η κτηνοτροφία, οι μεταφορές και η κοινωνική ζωή ολόκληρης της περιοχής.((Πηγή : ΤΟ ΜΑΤΣΟΥΚΙ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ, Δ. Καλούσιος, Ματσούκι, 1994)
Στη φωτογραφία “Οι δύο βασικοί μουλαρόδρομοι που συνέδεαν τα Βόρεια Τζουμέρκα με την Άρτα.” Σχεδιάγραμμα από το βιβλίο του Δημήτρη Καλούσιου Το Ματσούκι Ιωαννίνων (1994), βασισμένο σε χάρτη της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδος (έκδοση 1963, αναθεώρηση 1972).
