Εικόνες από την εμποροπανήγυρη της Άρτας στη δεκαετία του ’50
Χθες δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «ΗΧΩ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ» το άρθρο μου «Μουχούστι: Η ιστορία πίσω από τη μεγάλη εμποροπανήγυρη της Άρτας». Σε αυτό προσπάθησα, μέσα από παλιές πηγές αλλά και προφορικές μαρτυρίες, να παρακολουθήσω την ιστορία της μεγάλης εμποροπανήγυρης της πόλης, που για τους παλιότερους Αρτινούς ήταν και παραμένει το «Μουχούστι».
Σήμερα θέλησα να επιστρέψω στο ίδιο θέμα με έναν διαφορετικό τρόπο. Όχι μέσα από έγγραφα και χρονολογίες, αλλά μέσα από τρεις παλιές φωτογραφίες που μας μεταφέρουν στο Μουχούστι της δεκαετίας του 1950, γύρω από την πλατεία Κιλκίς.
Οι δύο πρώτες προέρχονται από το αρχείο της Μαρίας Παπαθεοδώρου και η τρίτη από το αρχείο του Σταύρου Μαστοράκη. Δεν γνωρίζουμε αν τραβήχτηκαν την ίδια χρονιά. Μαζί, όμως, διασώζουν κάτι που δύσκολα περιγράφεται μόνο με λόγια: πώς ήταν στημένο το παζάρι, πώς απλωνόταν η πραμάτεια και πώς συνυπήρχαν οι πάγκοι και οι παράγκες των εμπόρων.
Οι πάγκοι με τα μάλλινα
Στην πρώτη φωτογραφία η πλατεία Κιλκίς έχει γεμίσει πάγκους. Γυναίκες από τα ορεινά χωριά και πωλητές μάλλινων έχουν απλώσει την πραμάτεια τους: μαλλιά, φλοκάτες, κουβέρτες και άλλα μάλλινα είδη.
Οι πωλητές αυτοί συνήθως δεν είχαν παράγκες. Έστηναν τους πάγκους τους, συχνά προς το τέλος του παζαριού ή στην περιοχή της πλατείας Κιλκίς, και πάνω τους άπλωναν όσα είχαν φέρει για πώληση.
Η εικόνα αυτή μου είναι ιδιαίτερα οικεία. Πολλοί συγγενείς μου από τους Μελισσουργούς κατέβαιναν στο Μουχούστι και πουλούσαν μαλλιά και μάλλινα είδη. Δεν γνωρίζω αν κάποιος από αυτούς βρίσκεται στη συγκεκριμένη φωτογραφία, όμως οι πάγκοι και η πραμάτεια που βλέπουμε ανήκουν σε έναν κόσμο που γνώρισα μέσα από τις οικογενειακές αφηγήσεις. Και υπάρχει στη φωτογραφία κάτι ακόμη πιο προσωπικό: σε πρώτο πλάνο διακρίνεται το περίπτερο του παππού μου, Νικολάου Μπαλάσκα.
Την παλιότερη αυτή φάση του Μουχουστιού, γύρω από την πλατεία Κιλκίς, δεν την πρόλαβα. Από τα τέλη όμως της δεκαετίας του ’60 θυμάμαι κι εγώ το παζάρι, όταν είχε πλέον μεταφερθεί στον περιφερειακό δρόμο και απλωνόταν από την περιοχή του Κρυστάλλη έως το Κάστρο. Θυμάμαι ακόμη τη διάταξή του: τις σειρές με τις παράγκες των εμπόρων και, προς το τέλος του παζαριού, τους πάγκους με τα μαλλιά και τα μάλλινα είδη. Γι’ αυτό και οι παλιές αυτές φωτογραφίες, παρόλο που ανήκουν σε μια λίγο παλαιότερη εποχή, μου φέρνουν μια εικόνα πολύ γνώριμη.
Οι παράγκες των εμπόρων
Στη δεύτερη φωτογραφία βρισκόμαστε σε μια διαφορετική πλευρά του Μουχουστιού: στις παράγκες των εμπόρων.
Οι παράγκες ήταν προσωρινές κατασκευές, στημένες για τις ημέρες της εμποροπανήγυρης. Η μία δίπλα στην άλλη σχημάτιζαν σειρές, ενώ ανάμεσά τους κινούνταν οι επισκέπτες του παζαριού. Τα εμπορεύματα κρέμονταν στις προσόψεις ή απλώνονταν μπροστά τους, ώστε να είναι ορατά στους περαστικούς.
Ανάμεσα στις επιγραφές ξεχωρίζει εκείνη της «ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ». Μια μικρή λεπτομέρεια της φωτογραφίας που διασώζει ακόμη και το όνομα μιας από τις εμπορικές παράγκες του παλιού Μουχουστιού.
Η φωτογραφία μάς δίνει και μια καλή εικόνα της πυκνότητας του παζαριού. Οι παράγκες βρίσκονται η μία κοντά στην άλλη, τα εμπορεύματα ξεχύνονται προς τον χώρο των περαστικών και ο κόσμος κινείται ανάμεσά τους. Για λίγες ημέρες ο γνώριμος χώρος γύρω από την πλατεία Κιλκίς άλλαζε όψη και ρυθμό.
Μέσα σε μια παράγκα
Η τρίτη φωτογραφία μάς πηγαίνει ακόμη πιο κοντά. Από τη γενική εικόνα του παζαριού περνάμε στο εσωτερικό μιας παράγκας.
Στους τοίχους κρέμονται κιλίμια και υφαντά με γεωμετρικά σχέδια, ενώ άλλα είναι διπλωμένα και στοιβαγμένα. Ο έμπορος ξεδιπλώνει την πραμάτεια του μπροστά σε έναν νεαρό. Ο νεαρός της φωτογραφίας δεν είναι άγνωστος: είναι ο ίδιος ο Σταύρος Μαστοράκης, από το αρχείο του οποίου προέρχεται και η φωτογραφία.
Η λεπτομέρεια αυτή μετατρέπει την εικόνα από ένα ανώνυμο στιγμιότυπο του παζαριού σε μια μικρή προσωπική μαρτυρία. Για μια στιγμή δεν κοιτάζουμε απλώς το Μουχούστι από μακριά. Βρισκόμαστε μέσα σε μια παράγκα, μπροστά στην πραμάτεια του εμπόρου, την ώρα που εκείνος την παρουσιάζει στον πελάτη.
Και γύρω τους υπάρχουν όλες εκείνες οι μικρές λεπτομέρειες που συχνά χάνονται από τις γραπτές περιγραφές: τα υφαντά που καλύπτουν σχεδόν ολόκληρους τους τοίχους, οι στοίβες των εμπορευμάτων, η λάμπα που κρέμεται από πάνω. Μια προσωρινή κατασκευή για τις ημέρες του παζαριού είχε μετατραπεί σε κανονικό μικρό κατάστημα.
Ένας κόσμος που σώζεται στις φωτογραφίες
Οι τρεις αυτές φωτογραφίες δεν αφηγούνται ολόκληρη την ιστορία της μεγάλης εμποροπανήγυρης της Άρτας. Μας επιτρέπουν όμως να δούμε κάτι που δύσκολα βρίσκουμε στις γραπτές πηγές: την εικόνα του Μουχουστιού όπως τη συναντούσε ο άνθρωπος που περπατούσε ανάμεσα στους πάγκους και τις παράγκες του.
Στους πάγκους συναντούσε τις γυναίκες των ορεινών χωριών και τους πωλητές με τα μαλλιά και τα μάλλινα είδη τους. Λίγο παραπέρα άρχιζαν οι παράγκες των εμπόρων, γεμάτες πραμάτεια. Και πίσω από όλα αυτά παρέμενε η γνώριμη πόλη, που για λίγες ημέρες κάθε χρόνο άλλαζε πρόσωπο. (Επιμέλεια κειμένου Α. Καρρά)