Μια άγνωστη προσπάθεια συνεννόησης ανάμεσα σε στελέχη του ΕΑΜ και αξιωματικούς του ΕΔΕΣ στην περιοχή της Άρτας.
Την άνοιξη του 1943, καθώς οι αντιστασιακές οργανώσεις ενίσχυαν τη δράση τους στην περιοχή της Άρτας, οι πολιτικές και οργανωτικές διαφορές ανάμεσα στις ένοπλες ομάδες είχαν αρχίσει να γίνονται αισθητές. Παράλληλα, όμως, εξακολουθούσαν να υπάρχουν προσωπικές επαφές και προσπάθειες συνεννόησης μεταξύ στελεχών διαφορετικών πολιτικών κατευθύνσεων.
Μια τέτοια, ελάχιστα γνωστή πρωτοβουλία πραγματοποιήθηκε στις 25 Απριλίου 1943, στο μοναστήρι των Μελατών, όπως περιγράφει ο Αλέκος Κουτσούκαλης στον δεύτερο τόμο του έργου του.
Αφορμή υπήρξε η αποκάλυψη εγγράφου σχετικού με τη δραστηριοποίηση φιλοβασιλικών στοιχείων στις γραμμές του ΕΔΕΣ. Με πρωτοβουλία του συνταγματάρχη Ηλία Λουτσάρη οργανώθηκε μυστική συνάντηση, στην οποία συμμετείχαν ο ταγματάρχης Γιώργος Μαντζούκης, ο ηγούμενος της μονής Γεράσιμος Καλούτσης και ο Αλέκος Κουτσούκαλης, εκπρόσωπος του ΕΑΜ της Άρτας.
Ο Μαντζούκης ανήκε τότε στον ΕΔΕΣ, διατηρούσε όμως επαφές με στελέχη και των δύο αντιστασιακών οργανώσεων. Η παρουσία του στη συνάντηση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η μετέπειτα πορεία του υπήρξε αντικείμενο διαφορετικών και συχνά αντικρουόμενων αφηγήσεων.
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε με απόλυτη μυστικότητα και διήρκεσε μία νύχτα. Δεν υπογράφηκε επίσημη συμφωνία. Σύμφωνα με τον Κουτσούκαλη, ο ίδιος κράτησε ένα σύντομο πρακτικό των συζητήσεων και στη συνέχεια παρέδωσε από ένα αντίγραφο στους συμμετέχοντες.
Τα έξι σημεία της συμφωνίας
- Ο Γιώργος Μαντζούκης θα διατηρούσε και θα οργάνωνε καλύτερα την ένοπλη ομάδα του, παραμένοντας στρατιωτικός υπαρχηγός του ΕΔΕΣ. Παράλληλα, θα ενίσχυε τους δημοκρατικούς αξιωματικούς της οργάνωσης και θα διατηρούσε τακτική επαφή με τον Κομνηνό Πυρομάγλου.
- Ο Ηλίας Λουτσάρης θα συγκροτούσε στην περιοχή μια ανεξάρτητη και ευκίνητη ένοπλη ομάδα, αποτελούμενη από ανθρώπους που επιθυμούσαν να πολεμήσουν τους κατακτητές χωρίς να ενταχθούν ούτε στον ΕΛΑΣ ούτε στον ΕΔΕΣ.
- Ο ηγούμενος Γεράσιμος Καλούτσης θα ενίσχυε οικονομικά και με τρόφιμα τις ομάδες Μαντζούκη και Λουτσάρη, επιπλέον της βοήθειας που παρείχε ήδη σε τμήματα του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ. Παράλληλα, με προφορικό σημείωμα της Επιτροπής του ΕΑΜ Άρτας, θα επέτρεπε στο μοναστήρι να φιλοξενεί παράνομα στελέχη του ΕΑΜ και καταδιωκόμενους αγωνιστές.
- Ο Αλέκος Κουτσούκαλης θα ενημέρωνε τακτικά τον Λουτσάρη για την κατάσταση στην πόλη της Άρτας και τις κινήσεις των κατακτητών, ενώ συγχρόνως θα ενημερωνόταν για την πορεία εφαρμογής της συμφωνίας.
- Η συμφωνία δεν στρεφόταν εναντίον του ΕΛΑΣ ή του ΕΔΕΣ. Σκοπός της, σύμφωνα με το κείμενο, ήταν η ενθάρρυνση και ενίσχυση των δημοκρατικών αξιωματικών, ο εκδημοκρατισμός των ένοπλων δυνάμεων του ΕΔΕΣ και η αποτελεσματικότερη δράση εναντίον των κατακτητών και των συνεργατών τους.
- Η συμφωνία θα παρέμενε μυστική. Όπως αναφέρει ο Κουτσούκαλης, δεν είχε μεγάλη διάρκεια, καθώς σύντομα μεσολάβησαν γεγονότα που την ατόνησαν.
Η συνέχεια: Οι «Τρυπογιώργηδες»
Παρά τη σύντομη διάρκεια της συμφωνίας, ο Ηλίας Λουτσάρης δεν εγκατέλειψε την ιδέα της ανεξάρτητης ένοπλης δράσης. Αργότερα συγκρότησε ένα μικρό τμήμα, γνωστό ως «Τρυπογιώργηδες», που ανέπτυξε αντιστασιακή δραστηριότητα στην περιοχή.
Η ονομασία παρέπεμπε, σύμφωνα με τον Κουτσούκαλη, στην παλαιότερη κλέφτικη και επαναστατική παράδοση των Ραδοβιζίων, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη των αγωνιστών του 1821.
Ανάμεσα στα μέλη της ομάδας αναφέρονται ο Γιάννης Τσέλιος, ο Χρήστος Τσίνας, ο Βασίλης Λιότσος, ο Γιώργος Μπούρας, ο Νώντας Καλαμπόκας, ο Βασίλης Κυρίτσης, ο Κώστας Ψαθάς, ο Χρήστος Κούκος και ο Βαγγέλης Δημητρίου.
Η δράση των «Τρυπογιώργηδων» μέσα στην Άρτα
Ο Κουτσούκαλης καταγράφει και ένα επεισόδιο που συνδέεται με τη δράση της ομάδας μέσα στην κατεχόμενη Άρτα. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, ο Γιάννης Τσέλιος, σε συνεννόηση με το τοπικό ΕΑΜ, εισήλθε στην πόλη μεταμφιεσμένος σε χωρικό και σκότωσε με μαχαίρι έναν κάτοικο που θεωρούνταν συνεργάτης των κατακτητών. Στη συνέχεια έριξε χειροβομβίδα και κατάφερε να διαφύγει.
Το περιστατικό αποτελεί μια ακόμη μαρτυρία για τη δράση των αντιστασιακών ομάδων, η οποία δεν περιοριζόταν στις ορεινές περιοχές, αλλά έφθανε και μέσα στην ίδια την πόλη της Άρτας.
Η μυστική συνάντηση των Μελατών αποτελεί ένα ενδιαφέρον επεισόδιο της τοπικής ιστορίας της Αντίστασης. Μας μεταφέρει σε μια περίοδο κατά την οποία, παρά τις αυξανόμενες αντιθέσεις, εξακολουθούσαν να αναζητούνται τρόποι συνεργασίας και κοινής δράσης απέναντι στους κατακτητές.
Η συμφωνία δεν αποδείχθηκε μακρόβια. Η ίδια η πραγματοποίησή της, όμως, φανερώνει πόσο σύνθετες ήταν οι σχέσεις ανάμεσα στα πρόσωπα και στις αντιστασιακές οργανώσεις της περιοχής, πριν από τις συγκρούσεις που θα ακολουθούσαν.
Πηγή : Αλέκος Κουτσούκαλης, Η Εθνική Αντίσταση του Νομού Άρτας 1940–1945: Αναμνήσεις – Σκέψεις – Κρίσεις, τόμος Β΄, Αθήνα, Ιωλκός, 1985, σσ. 32–33.
Στη φωτογραφία “Η είσοδος της Μονής Μελατών, πιθανότατα τη δεκαετία του 1950”. Φωτογραφία από το αρχείο του Τρ. Παπαζήση.
