Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

β) Ζητιανεύοντας με λουλούδια!

“……Ο Γιάννης ζούσε  μ’ αυτή την ευγενική ζητιανιά. Όλη μέρα γύριζε με το δίσκο του και μόλις έβλεπε πλούσιο Αρτηνό, τον πλησίαζε, τον χαιρετούσε και με υπόκλιση του πρόσφερε λουλούδι. Διάλεγε απ’ το δίσκο του τί λουλούδι θα δώσει στον καθένα, ανάλογα με το πρόσωπο και το νόμισμα που ήξερε πως θα του ρίξει στο δίσκο, γι’ αυτό και όλα τα καλά τα είχε πάντα σκεπασμένα με άλλα λουλούδια, για να τα δώσει σε ανθρώπους που ήξερε ότι θα πάρει καλό δώρο. ‘Ηταν έξυπνος με αρκετή πονηριά.

Εγώ την εποχή εκείνη (1908) ήμουν καλφουδάκι στο τσαγκάρικο του Κώστα Κατσάνου, στον Αη – Δημήτρη  κι ανεβοκατέβαινα το δρόμο της Αη – Θοδώρας μέρα – νύχτα, αμέτρητες φορές. Πηγαινόφερνα τα φόντια στο σπίτι του Κατσάνου, πίσω απ’ την Αη – Θοδώρα για να τα γαζώσει η γυναίκα του (δεν έβγαιναν οι γυναίκες έξω), κι έτσι αντάμωνα το Γιάννη πολλές φορές σ’ αυτόν το δρόμο.

Ας θυμηθώ μερικούς απ’ τους πλούσιους της Άρτας, μπορεί τότε οι ψυχές τους να νιώσουν χαρά : Αντωνόπουλος, Μπόρος, Βαρζέλης, Χέλμης, Θωμόπουλος, Πετροσπήλιος, Παχής, Γαρουφαλιάς Βαγγέλης – Αντώνης. Πατσαλιάς Μιχάλης – Χρήστος, Ζάρας Κωστής – Γιάννης – Αλέκος, Φραγκογιάννης, Αλεξίου κι άλλοι πολλοί που τους θυμάμαι όλους με κάθε λεπτομέρεια στις φυσιογνωμίες τους.

Από λουλούδια ο Γιάννης δεν δυσκολευότανε γιατί σ’ όλες τις εκκλησίες τότε είχαν φυτεμένα πολλά λουλούδια για όλες τις εποχές. Κι αυτό γιατί φτιάχναν τα «φιόρα» για τους ενορίτες που γιόρταζαν. Αυτοί που είχαν τη γιορτή τους  πήγαιναν στην εκκλησία κι ο επίτροπος τους πήγαινε «φιόρο» σε δίσκο  στρωμένο με σκούρο κεντητό πανί και εικόνα που ασπάζονταν κι έριχνε στο δίσκο για την εκκλησία ο καθένας ό,τι ήθελε.

Έτσι έπαιρνε απ’ τις εκκλησίες ο Γιάννης ό,τι λουλούδια ήθελε, καθώς κι απ’ το νεκροταφείο που πήγαινε συχνά, αλλά και στο πίσω μέρος της Αη – Θοδώρας, όπως κατεβαίνουμε για το Χάλα – χάλα, όλα τα σπίτια είχαν μεγάλους κήπους με μυγδαλιές, κορομηλιές και πολλά λουλούδια – σ’όλα αυτά ήταν ελεύθερος ο Γιάννης, ό,τι ήθελε…..” (Συνεχίζεται) [Πηγή : ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΡΤΑ, Λεωνίδας Βλάχος, Εφημερίδα ΑΡΤΗΝΗ ΕΥΘΥΝΗ, Άρτα, 1984]

Στη φωτογραφία “Σκίτσο του Μπουροβίλη” όπως δημοσιεύτηκε σε αντίστοιχο άρθρο του Γεώργιου Βασταρούχα στο περιοδικό ΣΚΟΥΦΑΣ, τευχ. 30-31, 1965

“Το ανάστημά της κανονικό και κάπως παχουλή. Βαδίζοντας , το κορμί της ανεβοκατέβαινε αρκετά, οι φούστες της από ωραία μεταξωτά υφάσματα της εποχής εκείνης. Προτιμούσε τα σκούρα χρώματα σε μπλε, σε σκούρο πράσινο, με κλάρες σε ωραίες αποχρώσεις. Η φούστα την εποχή εκείνη χρειάζονταν πολύ ύφασμα γιατί ήταν όλο δίπλες. Από μέσα φορούσε μεσοφόρι άσπρο με πολύ ύφασμα γιατί ήταν όλο πιέτε; Έχοντας στο τέλος καλοκεντημένη φαρδιά δαντέλα, το μεσοφόρι ήταν ως 3 πόντους κοντύτερο του φουστανιού της, το μάκρος του φουστανιού ήταν λίγο πάνω απ’ τον αστράγαλο και φαινόνταν τα παπούτσια της που ήταν σε σκαρπίνι  λουστρίνι με μέτριο πέτσινο τακούνι.

Όταν η κομπανία ήταν καθιστή η Κουτσονίτσα ήταν στη μέση έχοντας το ένα πόδι πάνω στο άλλο, μοιράζοντας το ύφασμα του φουστανιού της αριστερά και δεξιά, μένοντας στη μέση αρκετό άνοιγμα που φαινόνταν το μεσοφόρι της. Στο πάνω μέρος φορούσε ζακέτα σε συνδυασμένο χρώμα, κλειστή ως το λαιμό, κουμπώνοντας με φιλντισένια κουμπιά, τα μανίκια φαρδιά κουμπώνοντας στο τέλος με δυο κουμπιά. Η ζακέτα είχε στο τέλος μια φάσα ως τρία δάχτυλα φάρδος με πολλές πιέτες παρουσιάζοντας ένα κύκλο  αρκετά έξω απ’ τη μέση της, το ίδιο και στο γιακά.

Η κομπανία όταν βρίσκονταν σε βάδην, πάλι στη μέση είχε την Κουτσονίτσα. Στο μπροστινό μέρος του κεφαλιού της είχε μπηγμένη χτένα σαν τόξο με ανθάκια  από τη μέση του κεφαλιού της και προς τα πίσω είχε δεμένο ωραίο σκούρο μεταξωτό μαντίλι  με λουλούδια, δεμένο όπως τα φορούσαν οι νιόπαντρες τότε. Μετά το μαντήλι στο πίσω μέρος συνεχίζονταν οι πλεξούδες της.

Με την ευκαιρία κάποιας γιορτής οι ανύπαντροι πλούσιοι της Άρτας οργάνωναν ολοήμερο γλέντι σε κάποιο απ’ τους μπαξέδες τους καλώντας την κομπανία του Νίκου Κουτσαντούρη  που ήταν και η Κουτσονίτσα, ξεραθμίζοντας τη γυναίκα, έστω κι από μακριά.

Πολλές φορές στο τέλος από γάμο -αρραβώνες ή ό, τι άλλο γλέντι, βγαίναν βόλτα στις γειτονιές τα χαράματα, τη γνωστή πατινάδα που έλεγαν, καταλήγοντας σε βελούχι. Όταν άκουγαν οι γυναίκες όργανα και τραγούδια, ξύπναγαν και πετιόνταν στα παράθυρα να καμαρώσουν προ παντός την Κουτσονίτσα – που καίτοι ξενυχτισμένη, ήταν όλο κέφι, λέγοντας ωραία πρωινά τραγούδια.

Ήταν ανεπανάληπτη, περπάτησε σ’ όλους τους δρόμους της Άρτας σκορπίζοντας το κέφι και τη χαρά. Ας την έχει ο Θεός σε κήπο με λουλούδια, ήταν πολύ καλή…..” (Πηγή : ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΡΤΑ, Λεωνίδας Βλάχος, Εφημερίδα ΑΡΤΗΝΗ ΕΥΘΥΝΗ, Άρτα, 1984)

Στη φωτογραφία “Άρτα, Καθαρά Δευτέρα του 1921. Οι οικογένειες Τσάμη, Ιωάννη Έξαρχου και Θεόδωρου Τσέτη διασκεδάζουν σε μπαξέ, δίπλα στο ποτάμι. Χαρακτηριστική είναι η παρουσία του γυναικείου μέλους της κομπανίας με το βιολί…”. Η φωτογραφία είναι από το αρχείο κ. Ιωάννη Έξαρχου.

α’) Το σπίτι της Κουτσονίτσας

“Δεν ξέρω από που ήρθε στην Άρτα ο Γιάννης Μπουροβίλης ή Πιέρος, νομίζω απ’ την Κέρκυρα. Είχε τρόπους λεπτούς για την εποχή εκείνη, ήταν πάντα μπροστά σ’ όλες τις διαδηλώσεις, πανηγύρια, εθνικές γιορτές. Σ’ οποιαδήποτε συγκέντρωση ήταν πάντα μπροστά απ’ τη μουσική, κρατώντας μια μεγάλη σημαία. Ήταν ντυμένος με μαύρο ρεγέ παντελόνι, άσπρο σκληρό πουκάμισο, βελάδα, σκληρό καπέλο και γραβάτα δεμένη φιόγγο ριχτό. Τα παπούτσια του σε μποξ και σε λουστρίνι απ’ τα καλύτερα μαγαζιά της Αθήνας, είχε πάντα στο πέτο του ένα μεγάλο κόκκινο τριαντάφυλλο.  Το ανάστημά του και το πάχος του κανονικό, το χρώμα του μελαχρινό, το περπάτημά του βιαστικό, τα πέλματά του αρκετά ανοιχτά. Τα ρούχα αυτά του τα δίναν οι Καραπαναίοι. Ήταν οπαδός τους και τους εξυπηρετούσε πολύ, κι έτσι στο Γιάννη έδιναν ό, τι αποφόρια είχαν. Ήταν για την Άρτα τύπος μοναδικός κι ανεπανάληπτος. Καθόταν σ’ ένα μικρό κελί της Αι – Θοδώρας κοντά στο καμπαναριό.

Στην πλατεία της Αι – Θοδώρας, μόλις περνάμε την καμάρα στο αριστερό μέρος ήταν ένα χαμηλό σπιτάκι. Σ’ αυτό  καθόνταν η Κουτσονίτσα, όλοι μ’ αυτό το όνομα την ήξεραν. Ήταν ένα ξεχωριστό πρόσωπο, κι οι Αρτηνοί την εκτιμούσαν. Έπαιζε το ντέφι και τραγούδαγε, τη ζητούσαν πάντα οι κομπανίες των βιολιτζήδων, γιατί μπαίνοντας και μια γυναίκα στην κομπανία  άλλαζε πολύ η εμφάνισή της την εποχή εκείνη που η γυναίκα ήταν κρυμμένη στο σπίτι. Κι αν τύχαινε να βγει καμιά έξω, παντρεμένη βέβαια,  φορούσε μακρύ φουστάνι που σκούπιζε το δρόμο, ζακέτα με στενή μέση και ψηλό γιακά με μπαλένες.  Κι όταν έμπαινε σε γειτονιά που δεν είχε κόσμο τότε έπιανε αρκετές κούδες απ’ το φουστάνι της, τις σήκωνε για να βαδίσει ευκολότερα.

Η Κουτσονίτσα είχε μια κόρη όμορφη, της Ανδρομάχη. Μεγάλα αμυγδαλωτά μάτια, μαύρα μαλλιά, καλοντυμένη και περιποιημένη πάντα. Φαίνεται σ’ αυτό την παρακινούσε η μάνα της. Ο Μπουροβίλης βγαίνοντας απ’ το σπίτι του το πρωί, αναγκαστικά πέρναγε απ’ την πόρτα της Ανδρομάχης κρατώντας στα δάχτυλα του αριστερού χεριού του το δίσκο με τα λουλούδια, με το δεξί του άρχιζε από μακριά τις κινήσεις και τις χαρές κι όταν πλησίαζε της έκανε υπόκλιση, την καλημέριζε κι απλώνοντας το χέρι του έπαιρνε το δικό της και το φιλούσε δίνοντάς της και το πρώτο λουλούδι απ’ το δίσκο του. Γενικά η συμπεριφορά της Ανδρομάχης ήταν αρκετά ελεύθερη, ενώ οι άλλες κοπέλες ήταν κλεισμένες στο σπίτι τους. Εμένα μου φαίνονταν πολύ χοντρό το φίλημα χεριού γυναίκας την εποχή εκείνη……(Συνεχίζεται) [Πηγή : ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΡΤΑ, Λεωνίδας Βλάχος, Εφημερίδα ΑΡΤΗΝΗ ΕΥΘΥΝΗ, Άρτα, 1984]

Στη φωτογραφία “Η Αψίδα της Αγίας Θεοδώρας προπολεμικά σε φωτογραφία του Δ. Μητσιάνη”. Υποθέτουμε ότι το σπίτι της Κουτσονίτσας είναι αυτό με το παράθυρο στα αριστερά, μόλις περνάμε την αψίδα. (Η φωτογραφία είναι από προσωπική συλλογή)