Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Το άρμα της Αναγέννησης στο καρναβάλι της Άρτας (αρχές ’80)

Στιγμές από το Καρναβάλι της Άρτας, αρχές δεκαετίας ’80 — εικόνες που βλέπουν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας από το αρχείο του Σταύρου Μαστοράκη.

Εκείνη την Κυριακή το ματς της Αναγέννησης δεν τελείωσε ποτέ κανονικά. Ένταση, διακοπή, διαμαρτυρίες… κι ένας διαιτητής που βρέθηκε στο επίκεντρο. Όμως η Άρτα είχε τον δικό της τρόπο να λύνει τις διαφορές: με χιούμορ και σάτιρα.

Λίγες ώρες αργότερα, στο καρναβάλι, η ιστορία ξαναπαίχτηκε — αυτή τη φορά πάνω σε άρμα.Το άρμα επιμελήθηκε το πολιτιστικό κέντρο ΟΤΕ Άρτης. Στον ρόλο του «διαιτητή» ο ίδιος ο Σταύρος Μαστοράκης. Αριστερά με την άσπρη μπλούζα ο Γιώργος Ζέρβας! Η φανέλα του, αφιερωμένη στον Πρόεδρο του ΑΟ Άρτης έγραφε : ΑΟ φρατζόλας! Κι αυτό επειδή πρόεδρος στο ΑΟ Άρτας ήταν τότε ο αρτοποιός Τζώλος. Δίπλα με την κόκκινη μπλούζα ο αείμνηστος Δημήτρης (Μήτσος) Μπανιάς ! Τους καρναβαλιστές πάνω στο άρμα συνόδευε και ένα γουρουνάκι επειδή πρόεδρος στην Αναγέννηση Άρτας ήταν το Γιώργος Φίλος, ιδιοκτήτης χοιροστασίου!

Ο… διαιτητής της υπόθεσης: Σταύρος Μαστοράκης

Γιατί η Αναγέννηση τότε δεν ήταν απλώς μια ομάδα. Ήταν η αφορμή να μαλώνει η πόλη το πρωί και να γελάει μαζί το απόγευμα — κι έτσι η… ρεβάνς δόθηκε στις Απόκριες.

(Επιμέλεια κειμένου Α. Καρρά)

Η Άρτα που πρώτα φώναζε και μετά γελούσε……..

Σε μια άλλη εποχή… τότε που οι Απόκριες χωρούσαν σε μια αίθουσα, σε λίγες σερπαντίνες και σε δυο παιδικά χαμόγελα.

Στη φωτογραφία η Σοφία Καρατζά και η Πιπίτσα Μπανταλούκα, πιασμένες χέρι-χέρι στον χορό.
Στολές ραμμένες στο σπίτι, κορδέλες στα μαλλιά, λίγη αμηχανία μπροστά στον φακό αλλά και εκείνη η γλυκιά σοβαρότητα των παιδιών που προσπαθούν να «σταθούν μεγάλοι».

Ήταν οι Απόκριες χωρίς μεγάφωνα και άρματα, χωρίς φώτα και σκηνές — μόνο μουσική, γονείς γύρω-γύρω και η χαρά του να ντύνεσαι κάτι διαφορετικό για μια μέρα…… (Φωτογραφία : Σοφία Καρατζά)

Θυμάμαι πως εκείνη την εποχή η τηλεόραση είχε σχεδόν μονοπωληθεί από ένα θέμα: τα «φρουτάκια».
Καθημερινά αποκαλύψεις, ένταση και φόβος — μια περίοδος βαριά για την κοινωνία αλλά και για τη δημοσιογραφία. Οι συζητήσεις στα σπίτια και στα καφενεία δεν τελείωναν ποτέ.

Κι έτσι μια παρέα αποφάσισε να το γυρίσει στο γέλιο.

Όλο το σόι — ξαδέρφες, ανιψιές και παιδιά — κατέβηκε στο Καρναβάλι Γυναικών Άρτας ντυμένο… φρουτάκια!
Κουτιά, μάσκες, κορδέλες, «κερδισμένα» και «χαμένα» και φυσικά ο «Μάκης» έτοιμος να τα βγάλει όλα στη φόρα.
Το γέλιο ήταν ασταμάτητο· ένας τρόπος να ξορκίσουν την υπερβολή μιας εποχής που είχε γεμίσει ένταση την καθημερινότητα.

Όταν έφτασαν μπροστά στον δήμαρχο κ. Κώστα Βάγια, εκείνος τους είπε:
«Είστε καταπληκτικοί!»
Και η απάντηση ήρθε αυθόρμητα:
«Σώπα Δήμαρχε… σαν Μάκης θα τα βγάλω όλα στη φόρα!» 🤣

Πολλές σοκολάτες ΙΟΝ από τον Γ. Μπανταλούκα, παιδιά να τρέχουν, σερπαντίνες παντού και ένα καρναβαλικό γέλιο που δεν ήταν μόνο αστείο — ήταν ανακούφιση.

Συμμετείχαν: η οικογένεια Φεβρωνίας Αλιβέρτη – Μήτση, η Ντίνα Λιανού, η Σάσα Τσάκαλου,
η Εύη Ταμπούρη, η Πόπη Δήμου – Οικονόμου, η Ευαγγελία και η Σοφία Καραντζά και όλη η αγαπημένη παρέα.

Μια όχι και τόσο ευχάριστη εποχή… που έμεινε όμως μια πολύ ζεστή ανάμνηση. ❤️ (Ευχαριστούμε θερμά την κ. Φεβρωνία Αλίβερτη για τις φωτογραφίες και τις πληροφορίες)

Μικροί μαθητές, μασκαρεμένοι, φωτογραφίζονται μαζί με τη δασκάλα τους στην κεντρική πλατεία της πόλης, μπροστά από το συντριβάνι.

Ήταν μέρες Αποκριάς.
Δεν γνωρίζουμε με ποια αφορμή βρέθηκαν εκεί — σχολική έξοδος, περίπατος ή μια μικρή γιορτή της εποχής — όμως η στιγμή απαθανατίστηκε.

Οι στολές είναι φτιαγμένες στο σπίτι: χαρτόνια, κορδέλες, παλιά ρούχα και πολλή φαντασία.
Στέκονται μπροστά στον φακό με τη σοβαρότητα που είχαν πάντα οι σχολικές φωτογραφίες, μα η χαρά της μεταμφίεσης ξεχωρίζει.

Η πλατεία γίνεται σκηνικό και η τάξη μοιάζει να έχει βγει για λίγο από τους τοίχους της.
Από αυτές τις μικρές στιγμές χτίζεται η μνήμη μιας πόλης. (Φωτο : Αρχείο Σταύρου Μαστοράκη)

Μια αποκριάτικη μέρα που το σινεμά βγήκε στους δρόμους και η Άρτα έγινε για λίγο Άγρια Δύση……

Οι εικόνες ανήκουν στο αποκριάτικο καρναβάλι της Άρτας το 1957.

Ανάμεσα στους μεταμφιεσμένους διακρίνονται οι 4 φίλοι Σταύρος Μαστοράκης, Κώστας Παπαγιάννης, Βασίλης Ματσούκας και Μήτσος Ψηλός, ντυμένοι καουμπόηδες, καβάλα στα ζώα τους.

Ήταν τα χρόνια που το σινεμά έφερνε την Άγρια Δύση ως την επαρχία.

Οι νέοι έβλεπαν στην οθόνη μονομαχίες, σερίφηδες και απέραντες πεδιάδες — κι ύστερα έβγαιναν στους δρόμους και τα ξαναζούσαν με τα μέσα που είχαν.

Οι στολές φτιάχνονταν στο σπίτι.

Ο Σταύρος Μαστοράκης είχε κολλήσει κομμένα χαρτιά πάνω στα ρούχα του για να μοιάζουν με κινηματογραφικό κοστούμι, ενώ για σέλα χρησιμοποίησε μια παλιά κουβέρτα.

Τα ζώα δεν ήταν άλογα παρέλασης αλλά τα γνώριμα μουλάρια της πόλης, αυτά που όλο τον χρόνο κουβαλούσαν φορτία και έσερναν κάρα. Για μια μέρα έγιναν τα άτια της Άγριας Δύσης.

Η πομπή περνούσε από τις γειτονιές και οι άνθρωποι έβγαιναν στα κατώφλια.

Το καρναβάλι δεν ήταν παράσταση — ήταν η ίδια η πόλη. Κι όταν τέλειωνε το γλέντι, έμενε πάντα κάτι για τα παιδιά.

Στο τέλος της διαδρομής, ο Σταύρος οδήγησε το ζώο στον Άραχθο για πότισμα, όπως γινόταν κάθε μέρα.

Η φαντασία έσβησε ήσυχα και η καθημερινότητα ξαναπήρε τη θέση της.

Έτσι θυμούνται οι παλιοί το καρναβάλι: μια στιγμή όπου το σινεμά, η παρέα και η ζωή μπλέκονταν χωρίς σύνορα.Κι έτσι έμενε η Αποκριά — όχι σαν παράσταση, αλλά σαν ανάμνηση. (Φωτογραφίες : Σταύρος Μαστοράκης)

1958 – Η επιτροπή βράβευσης του Αρτινού καρναβαλιού εν δράσει….

Διακρίνονται τα μέλη της επιτροπής (από αριστερά) :  Νίκος Σιμεντζής, πρώην δήμαρχος, Κων/νος Μεγαπάνος, γυμναστής, Ευάγγελος Μαργώνης, κομμωτής, Θωμάς Μεθόδιος, έμπορος, Σπύρος Έξαρχος, έμπορος, Λεωνίδας Βλάχος, έμπορος, Ιωάννης Στόγιας, είδη κυνηγίου, Βασίλης Τσολιάς, Κιν/φος Ορφέας στο Κιλκίς, Γρηγόρης (Λάκης) Χριστόδουλου, πρακτ. ΠΡΟΠΟ, Άρης Γαλανός  γυμναστής, Νίκος Καραβασίλης (με την άσπρη καπαρτίνα κια τα γυαλιά), Τάκης Γκρεμπούνης, Λευτέρης Μανακανάτας, μαθητής, Νίκος Αρτέμης κ.α. (Φωτο από αρχείο Δημητρίου Στόγια, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)

Απόκριες σε σοκάκι της Άρτας, αρχές ’70. Αυτοσχέδιες στολές: καπέλα, σάλια, μάσκες, παλιά παλτά και ό,τι είχε η ντουλάπα του σπιτιού. Λίγη φαντασία ήταν αρκετή για να γίνει η γειτονιά ολόκληρο καρναβάλι — τότε που η μεταμφίεση ήταν υπόθεση της παρέας και όχι της βιτρίνας. Γιατί τότε δεν υπήρχαν στολές «νούμερο Μ». Υπήρχε μόνο «ό,τι κάτσει και ό,τι περισσέψει» — και πάλι πρώτοι στο καρναβάλι!

Μασκαράδες: Σοφία Καρατζά, Σόλων Σερβετάς, Πατρούλα Σκανδάλη, Γιάννης Σερβετάς, Γιώργος Σιμιτζής, ……Τσιγκρέλη, ……Σιμιτζή, Καίτη Βαλάρη κ.α. (Φωτο από αρχείο Σοφίας Καρατζά)

Ήταν μια Τετάρτη πριν τις Απόκριες, το 1982.
Μια παρέα γυναικών ντύθηκε αποκριάτικα και βγήκε στη Σκουφά.
Μπροστά ένα αυτοκίνητο, στο παράθυρο μια ντουντούκα και μέσα ένα κασετόφωνο που έπαιζε μουσική όσο πιο δυνατά μπορούσε.

Δεν υπήρχε πρόγραμμα, ούτε εξέδρα, ούτε βεβαιότητα ότι θα ξαναγίνει.
Υπήρχε μόνο γέλιο — και η απορία των περαστικών.

Την επόμενη χρονιά το κασετόφωνο ανέβηκε στο Παλαιό Δημαρχείο και ο ήχος άπλωσε περισσότερο.
Οι γυναίκες έγιναν περισσότερες.
Η παρέα έγινε ομάδες.
Και κάπου εκεί η πόλη άρχισε να το περιμένει.

Στην αρχή κάποιοι το κοίταζαν δύσπιστα.
Ύστερα το συνήθισαν.
Και τελικά έγινε η μέρα που κανείς δεν ήθελε να λείψει.

Με άρματα που κάθε χρόνο αλλάζουν όψη, με πειράγματα, σατιρικούς αυτοσχεδιασμούς και γλέντι μέχρι αργά — από τα πρώτα χρόνια στο Ξενία και αργότερα στου Πέτσα — το καρναβάλι κράτησε όχι επειδή οργανώθηκε τέλεια, αλλά επειδή δεν σταμάτησε ποτέ.

Και έτσι, σχεδόν αθόρυβα, μια αυθόρμητη βόλτα της παρέας έγινε συνήθεια μιας πόλης.

Στη φωτογραφία “Οι πρώτες καρναβαλίστριες: τότε που όλα ξεκινούσαν από την παρέα….”

“Όταν το καρναβάλι ήταν υπόθεση φίλων: η Αμαλία Ευταξία και η Κική Μανοπούλου στα πρώτα βήματα του θεσμού”. (Οι φωτογραφίες είναι απο το αρχείο του κ. Μάξιμου Μπανταλούκα)