“Στην Άρτα οι νέοι σύχναζαν στους κινηματογράφους Ορφέα στην πλατεία Κιλκίς και Τιτάνια επί της οδού Βασιλ. Πύρρου. Σχολίαζαν τις κινηματογραφικές παραστάσεις, άκουγαν τα νέα μουσικά είδη από τα λίγα ραδιόφωνα που υπήρχαν στην πόλη και βέβαια οργάνωναν καντάδες με ανεπιτυχές αποτέλεσμα σχεδόν πάντοτε. Στο παντοπωλείο του Θωμά Μεθοδίου στην Αγία Σοφία, συντονιζόταν μεταξύ των άλλων στις εκπομπές του ΒΒC στην Αγγλία. Εκεί σύχναζε και μια γραφική προσωπικότητα της Άρτας του Μεσοπολέμου, η Μαρία Σταρίδου, η οποία συνήθιζε να βγάζει λόγους μπροστά στο ραδιόφωνο με όσα είχε ακούσει, διασκεδάζοντας τους πελάτες του παντοπωλείου που προτιμούσαν να παρακολουθούν τις πομπώδεις αναλύσεις της εκφωνήτριας πίνοντας ένα ουζάκι………..Την ανεμελιά των παιδιών φαίνεται ότι είχαν και οι μεγάλοι , τουλάχιστον όσον αφορά τα μεγάλα προβλήματα που έφερε ο πόλεμος, τα οποία κανένας δεν μπορούσε να προβλέψει. Γνώριζαν βέβαια όλοι ότι αργά ή γρήγορα θα είχαμε κάποια ρήξη με την Ιταλία, ποιος όμως θα το πίστευε ότι με την επιστράτευση του 1939, πρώτοι οι Αρτινοί θα απέκρουαν την ισχυρή ιταλική επίθεση, ότι το 3/40 σύνταγμα Ευζώνων που έδρευε στην Άρτα θα έγραφε μια ακόμη χρυσή σελίδα….Τουλάχιστον οι διασκεδάσεις στις ταβέρνες των λαϊκών γλεντζέδων Μυλωνά και Πριτσιλιάγκου και του Ράπτη δεν έφερναν ούτε στιγμή το μυαλό στον πόλεμο για τη χώρα μας, έστω κι αν τα μηνύματα απ’ όλη τη χώρα οδηγούσαν εκεί….” ((Απόσπασμα από το βιβλίο του κ. Κ. Βάγια, Η ΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ Της ΚΑΤΟΧΗΣ, Έκδοση ΣΚΟΥΦΑΣ, Άρτα, 2004)
Στη φωτογραφία άποψη της Άρτας το 1935 (Φωτο από το ίδιο βιβλίο του Κ. Βάγια)
“Η γενιά μου έλκει το γένος από το Σούλι της Ηπείρου. Εγώ όμως γεννήθηκα εις το χωρίον Μήγερι (νυν Τετράκωμον) της Άρτας την 17ην Ιανουαρίου 1892. Γονείς μου ο Γεώργιος Σπαής και η Μαρία Σπαή , το γένος Αναστασίου Νάκου, εκ Τυμπά Βελεντζικού. Ο προπάππος μου Κ.Δ. Σπαής υπήρξε φίλος και συμπολεμιστής του εις Πρέβεζαν διαμένοντος τότε αδελφοποιτού του Αλή Πασά, Ανδρέα Ανδρούτσου (Βερούση) – πατέρας του ήρωος Οδυσσέως Ανδρούτσου – τον οποίον και ακολούθησε, όταν αυτός στρατολογήσας περί τους 500 άνδρες από τα μέρη εκείνα , συνέπραξε μετά του εκ Λεβαδείας καταγομένου αξιωματικού του Ρωσικού Στρατού Λάμπρου Κατσώνη, εις την προσπάθειά τους να επαναστατήσουν τον υπόδουλον Ελληνισμόν, επωφελούμενοι του Ρωσο-Τουρκικού πολέμου του 1787-1788………………………………………. Εν τω μεταξύ σιγά-σιγά επεκράτησε και πάλιν η ησυχία και η τάξις εις την ΄΄Ηπειρον και ο προπάππος μου εγκατεστάθη εις το Βουλγαρέλιον, ελεύθερος πλέον. Εκεί βρισκόταν όταν το 1821 εξερράγη η Ελλ. Επανάστασις, εις την οποίαν, ηγούμενος ομάδος 50 ανδρών, εκ των πρώτων προσεχώρησε, παρασύρας και τους δύο υιούς του, Γεωργάκην και Δημήτριον Σπαήν. Έλαβε μέρος εις την μάχην της Πλάκας, του Κομποτίου, του Σταυρού Θεοδωρογιάννων και του Πέτα, όπου και εφονεύθη. Μετά τον θάνατόν του οι υιοί του Γ. και Δ. Σπαής, επί κεφαλής της ιδίας ομάδος, εξακολούθησαν την δράσι, άλλοτε μεν υπό τον Καραισκάκην, άλλοτε δε υπό τον Τζαβέλλαν και άλλους οπλαρχηγούς. ΄Ελαβαν και οι δυο μέρος εις την πολιορκίαν του Μεσολογγίου και κατώρθωσαν να διασωθούν, κατά την έξοδον των πολιορκημένων, ενωθέντες και πάλιν με το σώμα του Καραισκάκη. Μετά τον τερματισμόν της Επαναστάσεως και την ίδρυσιν του Ελληνικού Κράτους, επέστρεψαν και οι δυο εις το χωρίον Βουλγαρέλιον, το οποίον , όπως και όλη η περιφέρεια Άρτας έμενε έξω των ορίων του ελευθέρου κράτους όπου και τελικά εγκαταστάθηκαν. Έπειτα από ολίγον χρόνον ο πάππος μου Δ. Κ. Σπαής εγκατέλειψε το Βουλγαρέλιον και εγκατεστάθη εις το χωρίον Μήγερι, όπου εδημιούργησε πολυμελή οικογένεια. Εν συνεχεία οι αρμόδιες Τουρκικές αρχές, μετά το φόνο του καπετάνιου των αρματωλών των Τζουμέρκων Κουτελίδα, ανέθεσαν εις αυτόν την τήρησι της τάξεως εις ευρείαν ορεινήν έκτασιν του Ασπροποτάμου (Αχελώου) εκ 15 χωρίων Θεοδωρόγιαννα, Γκορφάρι, Μυρόκωλον, Μήγερι, Μοσούντα, Βρατίστα, Λουψίχτα, Βουλγαρέλιον κλπ., η οποία συνίστατο εις την δίωξιν των πλιατσικολόγων και κακοποιών στοιχείων εν γένει, οι οποίοι αποτελούσαν μάστιγα και ετυραννούσαν τους αθώους και ανίσχυρους χωρικούς και του επέτρεψαν να έχη υπό τις διαταγές του περί τους 20 ενόπλους, έναντι αμοιβής την οποίαν κατέβαλλαν οι κάτοικοι, πολλές φορές δε και οι Τουρκικές αρχές…………………………………………………………………. Το 1877 εξερράγη νέος Ρωσο-Τουρκικός πόλεμος και ολόκληρος ο Ελληνισμός, ο ελεύθερος και ο υπόδουλος ετέθη επί ποδός πολέμου………… Εις τα ορεινά της Άρτας, ιδιαιτέρως εις τα Ρογοβύζια και τα Τζουμέρκα , η εξέγερσις ήταν περισσότερον εκτεταμένη και έντονος. Ο πατέρας μου με πολλούς άλλους προκρίτους που ήταν σχετικής επιβολής και δυναμικότητος, κατηύθηναν τον αγώνα, συντονίζοντες την δράσι των διαφόρων επαναστατικών ομάδων. Εν τω μεταξύ ο πόλεμος ετερματίσθη και το Ελληνικόν Κράτος ηναγκάσθη να καθήση ήσυχα, οι δε εξεγερθέντες πατριώτες έμειναν, ως συνήθως, εις το έλεος του Θεού. Οι Τούρκοι εξαγριώθηκαν εναντίον τους και απηνής δίωξις επηκολούθησε. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, ο πατέρας μου, ο οποίος εθεωρείτο υπεύθυνος, συν τοις άλλοις και διότι δια την εξέγερσιν είχε χρησιμοποιήσει την ένοπλη ομάδα που του είχαν εμπιστευθή δια την τήρησι της τάξεως, ηναγκάσθη να κρύπτεται εκατέρωθεν των Ελληνο-τουρκικών συνόρων, μέχρι της ενώσεως της περιοχής της Άρτας μετά του ελεύθερου Ελληνικού Κράτους το 1881. Όλα τα παραπάνω δεν στηρίζονται επί γραπτών κειμένων, αλλά επί παραδόσεων. Τα άκουγα συζητούμενα στο σπίτι μου μεταξύ του πατέρα μου και διάφορων άλλων συγχωριανών μας οι οποίοι καθήμενοι σταυροπόδι κοντά στο τζάκι, συνήθως κατά τις νυχτερινές ώρες του χειμώνα , τα διηγούνταν…………………….. Ενθυμούμαι ότι ο περισσότερο ενήμερος των αφηγητών ήταν κάποιος Γιαννάκης Νάκος, συγγενής μας από το Τυμπά, ηλικίας 110 χρονών. Ο γέροντας αυτός έλεγε πολλές ιστορίες για τον Καραισκάκη, τον Γώγο Μπακόλα, τον Κοτσίλα, σημαντικό πολεμιστή εκ Καλεντίνης, τον πάππον μου Δ. Σπαήν, τον Κουτελίδα, τον Τσερακλή εκ Νισίστης και για πολλούς άλλους , των οποίων η δράσις υπήρξε σημαντική εις τον αγώνα κατά των Τούρκων. Ήταν η εποχή που ο κόσμος εθαύμαζε και ηρωποιούσε τους γενναίους και τα παλληκάρια και οι άνθρωποι θεωρούσαν τη λεβεντιά και την ευψυχία ως την ανώτερη αρετή.”
Απόσπασμα από το πρώτο μέρος του βιβλίου του Λεωνίδα Σπαή, Στρατηγού και π. Υπουργού ΠΕΝΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Αθήνα,1970. Ευχαριστούμε θερμά τον ανιψιό του κ. Λεωνίδα Σπαή που μας χάρισε το βιβλίο και που μας εμπιστεύτηκε το φωτογραφικό αρχείο του θείου του Στρατηγού Λ. Σπαή απ’ όπου και η φωτογραφία.
1958, Ιούνιος : Αναμνηστική φωτογραφία του Δημοτικού Σχολείου Τετρακώμου στο τέλος της σχολικής χρονιάς. Διευθυντής ο κ. Γρηγόρης Μπαλάσκας. Μπορείτε να διαβάσετε όλα τα ονόματα αλφαβητικά στο πρώτο σχόλιο. (Φωτο κ έρευνα κ. Κ. Μπανιάς)
“Το χωρίον τούτο οικείται μεν υπό 180 οικογενειών, εκκλησιαζομένων εις δύω εκκλησίας την νεόκτιστον επ’ ονόματι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και του αγίου Νικολάου. Διαιρείται δε εις τρεις συνοικίας, ων η μεν, καλείται Καλαρέτσι έχουσα εκκλ. Της αγίας Παρασκευής, η δε, άγιοι Απόστολοι και εκκλ. επ’ ονόματι αυτών. Η δε, Κάψαλα και εκκλ. Αγίου Γεωργίου. Ιερουργούνται δε πάσαι υπό ιερέων. Υπάρχουσιν αυτόθι και τινες ηρειπωμένοι ναίσκοι, καλούμενοι Μάραθος, Αγνηλίνη και Παλαιομονάστηρον.” (Πηγή : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλος, 1884)
Στη φωτο το δημοτικό σχολείο Τετρακώμου στα Τζουμέρκα, 1951 …Το Σχολείο … Μέσα στα έλατα !!! “Ήπειρος γιομάτη θάματα” Σχολείο “του εράνου του βασιλέως” αναγράφει η φωτογραφία. Και παρακάτω “εβοήθησαν και οι κάτοικοι με προσωπική εργασία και υλικά (πέτρα, ασβέστη, άμμο, χονδροξυλεία)” … “Τα σχολεία της Ηπείρου” ( Η φωτο και το σχόλιο από τον κ. Βασίλειο Χολέβα 11/8/2020 (Vassilios Cholevas) στην ομάδα “Παλιές φωτογραφίες Άρτας”, από το αρχείο Β.Ι.Χ)
12 Οκτωβρίου 1958 : Στιγμιότυπο από τον πανηγυρισμό των φιλάθλων στον αγώνα μεταξύ των ομάδων ΑΕΤΟΣ – ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟΣ που έληξε με 2-0 υπέρ του ΑΕΤΟΥ. (Φωτο από συλλογή κ. Κ. Αμβράζη)
Ο κάτοχος του αρχείου Γεώργιος Λαμπάκης, υπήρξε ο γνωστός βυζαντινολόγος, που, με άλλους λόγιους της εποχής ίδρυσε το 1884 την Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία. Ως γραμματέας της Βασίλισσας Όλγας περιόδευε σε όλο τον ελλαδικό χώρο κι έτσι είχε την ευκαιρία να καταγράψει και να φωτογραφήσει ναούς, χειρόγραφα, κειμήλια κτλ.( Φωτο από Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών)
————————— Διαβάσαμε σήμερα για την επίσκεψη της Προέδρου της Δημοκρατίας στο Μαυρομάτι Καρδίτσας όπου θα εορτασθούν τα φετινά “Καραϊσκάκεια” που οργανώνει ο Δήμος Μουζακίου. Με αφορμή τον εορτασμό αυτό θεωρήσαμε πρέπον να κάνουμε μια αναδρομή στις αναφορές για τον τόπο γέννησης του μεγάλου αυτού αρματωλού και στρατάρχη που θα βοηθήσουν ίσως να βρούμε που κρύβεται η αλήθεια:
Το 80% σχεδόν των βιογράφων του αναφέρει ως γενέτειρα την Σκουληκαριά. Ανάμεσά τους οι σημαντικότεροι και πλέον αξιόπιστοι εξ αυτών: Οι τρείς βασικοί του βιογράφοι, που από αυτούς άντλησαν στοιχεία όλοι οι άλλοι, σύγχρονοι και μεταγενέστεροι. Πρώτος ο γραμματέας του Γεώργιος Γαζής, έγραψε στην Αίγινα το 1828, τη «Συνοπτική Ιστορία του Γεωργίου Καραϊσκάκη». Ακολούθησε, το 1834, η «Βιογραφία του Στρατηγού Γεωργίου Καραϊσκάκη», του συμπολεμιστή και γραμματέα του, Δημήτριου Αινιάνα. Τρίτος ο Ιταλός φιλέλληνας και δημοσιογράφος, Ιωσήφ Πέκκιο στον οποίο, ο ίδιος ο Καραϊσκάκης σε συνέντευξή του, δήλωσε ότι γεννήθηκε στην Άρτα και πως είναι Ηπειρώτης, «Έκθεσις των συμβάντων εν Ελλάδι, κατά την άνοιξιν του 1825». Επίσης ο Εθνικός μας ιστορικός Κων. Παπαρηγόπουλος, ο Γάλλος φιλέλληνας και ιστορικός Φ. Πουκεβίλ, ο Γερμανός ιστορικός Μ. Μπαρθόλντυ, ο Γάλλος ιστορικός Αύγουστος Φαμπρ, ο Στρατηγός Μακρυγιάννης, ο Κασομούλης, ο Κουτσονίκας, και άλλοι.
Την εκδοχή του Μαυροματίου αναφέρουν από τους συγχρόνους του αρχιστρατήγου ο Χριστόφορος Περαιβός, ο Χρήστος Βυζάντιος, ο Φωτιάδης, ο Διονύσιος Σουρμελής, ο Στέφανος Ξένος, ο Κωνσταντίνος Ράδος και ο Γιάννης Βλαχογιάννης.
Αξίζει δε στο σημείο αυτό να αναφέρουμε τα σχολικά βιβλία αλλά και τον τρόπο που η Ελληνική Πολιτεία χειρίστηκε το θέμα αυτό : Από την ίδρυση του ελληνικού κράτους το 1830 μέχρι το 1927, για έναν αιώνα περίπου, τα σχολικά βιβλία ανέγραφαν ως τόπο γέννησής του την Σκουληκαριά. Από το 1927 έως πρόσφατα αναφέρεται το Μαυρομάτι. Εσχάτως, σε μια «Ποντιοπιλατική» πολιτική, άρχισε να επαναφέρεται και η Σκουληκαριά, χωρίς όμως να αφαιρεθεί το Μαυρομάτι.
Το 1927 επιτροπή κατοίκων από την Καρδίτσα στέλνει υπόμνημα στην Κυβέρνηση, με την οποία υποβάλλει ένσταση για την έως τότε ντε φάκτο αναγνώριση της Σκουληκαριάς ως γενέτειρας του Καραισκάκη. Τον Μάρτιο του 1927 το Υπ. Εσωτερικών αποφασίζει να αναγνωρίσει το Μαυρομάτι, βοηθούντος του πολιτικού κλίματος δια του αγραφιώτη Υπουργού Οικονομικών της κυβέρνησης Γ. Καφαντάρη και κατόπιν συγκαλεί και την Ακαδημία Αθηνών να γνωμοδοτήσει (η πολιτική απόφαση προηγείται της Ακαδημαϊκής, πράγμα που είναι απαράδεκτο), η οποία βγάζει μια απόφαση, (όχι ομόφωνη φυσικά), ταυτόσημη με του Υπ. Εσωτερικών, υπέρ του Μαυροματίου. Δεν ελήφθησαν δε καθόλου υπόψιν οι τρείς πρωτότυποι βιογράφοι του, Γαζής, Αινιάν, και Πέκκιο.
Το 1962 το Υπ. Πολιτισμού, αναγνωρίζει (με βασιλικό διάταγμα) την Ι. Μονή Κοίμησης Σκουληκαριάς ως Ιστορικό Μνημείο, συνδεδεμένο με την γέννηση του Γεώργιου Καραΐσκάκη. Το 1965 στήνεται από την κοινότητα Σκουληκαριάς ανδριάντας του Ήρωα και γίνονται εκδηλώσεις με τοπικούς πολιτικούς παράγοντες παρόντες.
Άμεσα τότε ακολουθεί έντονη αντίδραση-διαμαρτυρία του Μαυροματίου. Εγκαλούν επίσημα την Σκουληκαριά: «με ποιό δικαίωμα τόλμησε να στήσει ανδριάντα και να κάνει γιορτές»! Στέλνουν νέο υπόμνημα προς την κυβέρνηση και στον καρδιτσιώτη Υπουργό παιδείας Στέλιο Αλαμανή ο οποίος αναλαμβάνει την έκδοση του Βασιλικού διατάγματος, 712/1966, με το οποίο ανακήρυττε το Μαυρομάτι (ως γενέτειρα) έδρα για την επίσημη εορτή προς τιμή του Ήρωα στις 23 Απριλίου.
Η εορτή τελικά πήρε την μορφή του τοπικού κι όχι πανελληνίου εορτασμού, όπως ζητούσαν οι αρχές της Καρδίτσας. Κάτι που το κράτος θέσπισε (παρόμοιο επίσημο εορτασμό) και για την Σκουληκαριά χρόνια αργότερα, το 1996, επιτείνοντας την σύγχυση!
Στη φωτογραφία Λιθογραφία του Γ. Καραισκάκη από το άλμπουμ του Karl Krazeisen “Bildnisse ausgezeichneter Griechen und Philhellenen, nebst einigen Ansichten und Trachten. Nach der Nature gezeichnet und herausegegeben von Karl Krazeisen”, Munich, 1831.
1939 : Αναμνηστική φωτογραφία των Αρχών της Άρτας σε κάποια γιορτή. Ο κύριος με το μαύρο καπέλο είναι ο Νομάρχης Άρτας Παναγιώτης Βασιλάκης. Πίσω του με το καπέλο στο χέρι είναι ο Δήμαρχος Αρταίων Λάμπρος Τρούγκος. Μπορείτε να διαβάσετε τα ονόματα των άλλων εικονιζόμενων στο πρώτο σχόλιο ( Φωτο κ έρευνα κ. Κ. Μπανιάς)
30 Αυγούστου 1914 : Διαβιβαστικό που συντάχθηκε από τον Πρόεδρο της ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΣΧΩΡΕΤΣΑΙΝΩΝ (σημερινού Καταρράκτη) κ. Κωνσταντίνο Καρέζο, με έμβλημα έναν αμνό (πρόβατο), προς το “Υπουργείον Στρατιωτικών” για τη χορήγηση σύνταξης στη χήρα Ι. Καλαμίδα. Κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για νεκρό στρατιώτη στούς Βαλκανικούς Πολέμους. Ωστόσο στο βιβλίο του κ. Λ. Κασσελούρη ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ, 1980, που κάνει αναφορά στους Καταρρακτινούς που έπεσαν για την πατρίδα δεν βρήκαμε το συγκεκριμένο όνομα. (Έγγραφο από οίκο δημοπρασιών εξωτερικού)
Χρησιμοποιούμε cookies για την σωστή λειτουργία του ιστότοπου, καθώς και για βελτίωση των υπηρεσιών μας προς εσάς. Με τη χρήση αυτή της ιστοσελίδας, αποδέχεστε την Πολιτική Απορρήτου μας.
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may affect your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. These cookies ensure basic functionalities and security features of the website, anonymously.
Cookie
Duration
Description
cookielawinfo-checkbox-analytics
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Analytics".
cookielawinfo-checkbox-functional
11 months
The cookie is set by GDPR cookie consent to record the user consent for the cookies in the category "Functional".
cookielawinfo-checkbox-necessary
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookies is used to store the user consent for the cookies in the category "Necessary".
cookielawinfo-checkbox-others
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Other.
cookielawinfo-checkbox-performance
11 months
This cookie is set by GDPR Cookie Consent plugin. The cookie is used to store the user consent for the cookies in the category "Performance".
viewed_cookie_policy
11 months
The cookie is set by the GDPR Cookie Consent plugin and is used to store whether or not user has consented to the use of cookies. It does not store any personal data.
Functional cookies help to perform certain functionalities like sharing the content of the website on social media platforms, collect feedbacks, and other third-party features.
Performance cookies are used to understand and analyze the key performance indexes of the website which helps in delivering a better user experience for the visitors.
Analytical cookies are used to understand how visitors interact with the website. These cookies help provide information on metrics the number of visitors, bounce rate, traffic source, etc.
Advertisement cookies are used to provide visitors with relevant ads and marketing campaigns. These cookies track visitors across websites and collect information to provide customized ads.