Τσικνοπέμπτη σήμερα, ημέρα χαράς, μεταμφίεσης και αποκριάτικης ελευθερίας — μια καλή αφορμή να θυμηθούμε μια από τις παλαιότερες εικονογραφικές μαρτυρίες της προσωπίδας στον ελληνικό χώρο.
Το σκίτσο στη φωτογραφία προέρχεται από το σπάνιο ταξιδιωτικό λεύκωμα Cruise of the Caroline (Δουβλίνο, 1861). Το βιβλίο περιγράφει την περιήγηση δύο Βρετανών αξιωματικών στην Ελλάδα και περιλαμβάνει 35 ολοσέλιδες εικόνες με σύντομα επεξηγηματικά κείμενα. Ανάμεσά τους βρίσκεται και η σκηνή από το Καρναβάλι της Πάτρας.
Η σημασία της εικόνας δεν βρίσκεται απλώς στο ότι δείχνει «μασκαράδες».
Βλέπουμε καθαρά προσωπίδες που καλύπτουν ολόκληρο το πρόσωπο. Οι μορφές χάνουν την ατομική τους ταυτότητα και αποκτούν μια νέα, προσωρινή. Η μάσκα εδώ δεν είναι στολίδι· είναι το βασικό στοιχείο της μεταμόρφωσης.
Αυτό έχει ιδιαίτερο λαογραφικό ενδιαφέρον. Στη δυτική Ελλάδα και στην Ήπειρο, η χρήση προσωπίδας κατά την Αποκριά έχει βαθιές ρίζες. Ήδη από την εποχή των Κάρολος Α΄ Τόκκος και Κάρολος Β΄ Τόκκος τον 15ο αιώνα, τα αποκριάτικα έθιμα επηρεάζονταν από δυτικές παραδόσεις, όπου η μάσκα επέτρεπε σάτιρα, ελευθερία λόγου και προσωρινή ανατροπή των κοινωνικών ρόλων.
Το σκίτσο του 1861 αποδεικνύει ότι το έθιμο της προσωποφόρου μεταμφίεσης ήταν ήδη διαμορφωμένο και ζωντανό. Δεν πρόκειται για νεότερη επινόηση, αλλά για συνέχεια μιας παλαιότερης παράδοσης που επιβίωσε στον χρόνο.
Η εικόνα αυτή αποτελεί μία από τις πρώτες σαφείς οπτικές μαρτυρίες της αποκριάτικης προσωπίδας στον νεότερο ελληνικό χώρο — και έναν ακόμη κρίκο στην ιστορική μνήμη των εθίμων της δυτικής Ελλάδας. (Πηγή φωτογραφίας : Cruise of the Caroline, Dublin, Forster & Co., 1861 — Εικονογράφηση «Carnival at Patras». Oblong folio με 35 ολοσέλιδες εικόνες).
