Απόκριες 1966 – 67. Η ώρα διά εξεύρεση ….χρημάτων!
Τάκης Παπαρούνης «Πάρτε, πληρώστε και ….κερδίστε», Τάκης Τατσιόπουλος (Πρόεδρος – Νομικός), Μίλτος Νταλάκος (φανατικός φίλος ΑΕΤΟΥ – ΠΑΟ και ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ), Θωμάς Δάφνος, Τάσος Ζέρβας, Βασίλης Λάιος (γκολκήπερ). Από αρχείο Κ. Μπανιά.
Υπάρχουν σημεία της Άρτας που, ακόμη και όταν σιωπούν, αφηγούνται ιστορίες. Ένα τέτοιο σημείο είναι το ιστορικό κτίριο που δεσπόζει στην πλατεία Σκουφά, φωτισμένο διακριτικά μέσα στη νύχτα, πίσω από τα αιωνόβια δέντρα και το λιθόστρωτο της πλατείας κάποια χρονιά τη δεκαετία του ’80.
Το κτίριο ανεγέρθηκε το 1887 από τον άρχοντα Ρίγγα και αργότερα περιήλθε στην οικογένεια Γαρουφαλιά, η οποία το συνέδεσε άρρηκτα με την πνευματική και κοινωνική ζωή της Άρτας. Σήμερα, στο μεγαλύτερο τμήμα του στεγάζονται η Γαρουφάλειος Βιβλιοθήκη και το Ιστορικό Μουσείο του Μουσικοφιλολογικού Συλλόγου «Ο Σκουφάς», δύο χώροι που διαφυλάσσουν τη μνήμη και την πολιτιστική κληρονομιά της πόλης.
Το ισόγειο τμήμα του κτιρίου, όπου σήμερα λειτουργεί το γνωστό καφέ «Εν Άρτη», έχει τη δική του ξεχωριστή ιστορία. Από τη δεκαετία του 1920 λειτούργησε ως Καφενείον Πάντζου, αργότερα ως καφενείο και κέντρο διασκέδασης των Κωνσταντίνου και Βίκτωρα Σακκά, στη συνέχεια ως καφενείο Οικονόμου, ενώ στις μέρες μας συνεχίζει, με άλλη μορφή, να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χώρους συνάντησης και κοινωνικής ζωής της Άρτας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, κατά τις εργασίες αποκατάστασης του κτιρίου, αποκαλύφθηκε εντοιχισμένη πέτρα με την επιγραφή «Κ.Δ.Ρ. 1887», ένα αυθεντικό τεκμήριο που επιβεβαιώνει τη χρονολογία ανέγερσης και διασώζει τη μνήμη του αρχικού δημιουργού του. (Φωτο από συλλογή Σαρλή)
Η φωτογραφία μάς μεταφέρει στην αρχή της οδού Σκουφά, με κατεύθυνση προς τον Άγιο Δημήτριο και στην καρδιά της εμπορικής Άρτας, στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, όταν τα μικρά οικογενειακά καταστήματα αποτελούσαν τον βασικό πυρήνα της οικονομικής και κοινωνικής ζωής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το κατάστημα με τα οικιακά σκεύη που διακρίνεται αριστερά. Κατσαρόλες, ταψιά, λεκάνες και άλλα μεταλλικά είδη είναι αναρτημένα στην πρόσοψη, σύμφωνα με τη συνήθη εμπορική πρακτική της εποχής, ώστε τα εμπορεύματα να είναι ορατά από κάθε περαστικό. Τα καταστήματα αυτού του είδους εξυπηρετούσαν τις καθημερινές ανάγκες των νοικοκυριών, σε μια περίοδο όπου η ανθεκτικότητα των σκευών και η δυνατότητα επισκευής τους αποτελούσαν σημαντικά στοιχεία της οικογενειακής οικονομίας.
Η εικόνα αποτελεί πολύτιμη μαρτυρία της φυσιογνωμίας της παλιά οδού Σκουφά, με τα χαμηλά καταστήματα, τις χαρακτηριστικές τέντες, τις προσόψεις των εμπορικών μαγαζιών και την κίνηση των πεζών που έδιναν ζωή στον σημαντικότερο εμπορικό δρόμο της Άρτας. Κάθε λεπτομέρεια της φωτογραφίας αναδεικνύει έναν κόσμο που έχει πλέον χαθεί, αλλά εξακολουθεί να ζει στη συλλογική μνήμη των Αρτινών. (Φωτο από συλλογή Ε.Μ.)
Μια όμορφη εικόνα από μια άλλη εποχή, με τις χαρακτηριστικές αντλίες της FINA να θυμίζουν τα παλιά πρατήρια καυσίμων της πόλης. Πρόκειται για το βεντζινάδικο του Τσαλαπάτη. Η φωτογραφία εκτιμάται ότι προέρχεται από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 ή τις αρχές της δεκαετίας του 1970. (Φωτο από συλλογή Κ.Λ.)
Ένα τμήμα της οδού Σκουφά, του εμπορικού δρόμου της Άρτας, στο ύψος του βιβλιοπωλείου Λάμπρου Νάτσικα, ίσως την δεκαετία του ’70.
Η φωτογραφία έχει αποκατασταθεί ψηφιακά, καθώς το πρωτότυπο ήταν ιδιαίτερα θολό. Η επεξεργασία έγινε αποκλειστικά για τη βελτίωση της ευκρίνειας και την καλύτερη ανάδειξη της εικόνας. (Από προσωπικό αρχείο)
Το διώροφο πέτρινο σπίτι του Καταρράκτη αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της λαϊκής αρχιτεκτονικής των Τζουμέρκων. Χτισμένο εξ ολοκλήρου από την τοπική πέτρα, με λιτή μορφή, μικρά ανοίγματα και τετράριχτη σχιστολιθική στέγη, αντανακλά τις ανάγκες της καθημερινής ζωής σε έναν ορεινό τόπο με δύσκολες κλιματικές συνθήκες. Η απουσία περιττών διακοσμητικών στοιχείων, η στιβαρή κατασκευή και η αρμονική ένταξή του στο φυσικό περιβάλλον εκφράζουν τη σοφία της παραδοσιακής ηπειρώτικης οικοδομικής τέχνης, όπου κάθε αρχιτεκτονική επιλογή υπηρετούσε πρωτίστως τη λειτουργικότητα και την αντοχή στον χρόνο.
Η φωτογραφία δημοσιεύθηκε στο λεύκωμα του Βασίλη Μάργαρη, Ηπειρώτικα Παραδοσιακά Σπίτια, 1988.
Σύμφωνα με την καταγραφή του Νίκου Β. Καρατζένη (Οι νομάδες κτηνοτρόφοι του Τζουμέρκων, Άρτα 1991), οι τελευταίες νομαδικές κτηνοτροφικές οικογένειες από τον Καταρράκτη και οι τόποι όπου ξεχειμώνιαζαν τα κοπάδια τους ήταν οι εξής:
Η καταγραφή δείχνει ότι οι περισσότεροι κτηνοτρόφοι του Καταρράκτη ξεχειμώνιαζαν στα πεδινά της Άρτας, κυρίως στις περιοχές Πέτα, Λιμίνη, Σελλάδες, Περάνθη και Σαλαώρα. Η επιλογή αυτή συνδέεται με τη γεωγραφική θέση του χωριού και την ευκολότερη πρόσβαση προς τον αρτινό κάμπο, όπου υπήρχαν κατάλληλοι χειμερινοί βοσκότοποι και ευνοϊκότερες κλιματικές συνθήκες για τη διαχείμαση των κοπαδιών.
Η φωτογραφία απεικονίζει τη στρούγκα στους Οβορούς. Στο άρμεγμα βρίσκονται ο Μήτσιος Ιωάννη Τασηνίκος και ο Μητρέλιας Αθ. Τασηνίκος, ενώ ο Βασίλης Σ. Καρατζένης «κεντάει» τα πρόβατα, δηλαδή τα οδηγεί και τα τακτοποιεί μέσα στη στρούγκα κατά τη διαδικασία του αρμέγματος. Ιούνιος 1986.
Οι πέτρινες καλύβες και οι στρούγκες των ορεινών βοσκοτόπων αποτελούν διαχρονικά σύμβολα της νομαδικής κτηνοτροφίας των Τζουμέρκων. Χτισμένες με την τέχνη της ξερολιθιάς και εναρμονισμένες με το άγριο ορεινό τοπίο, πρόσφεραν καταφύγιο στους ποιμένες και στα κοπάδια τους κατά τους θερινούς μήνες. Εκεί κυλούσε η καθημερινότητα των τσελιγκάτων: το άρμεγμα, η τυροκόμηση, η φύλαξη των κοπαδιών και ο αδιάκοπος μόχθος για την επιβίωση. Πηγή φωτογραφίας: Νίκος Β. Καρατζένης, Η άνοδος των νομάδων των Πραμάντων στις βουνοκορφές της Πίνδου, Ιωάννινα, 2009.
Το διώροφο αυτό παραδοσιακό σπίτι στους Καλαρρύτες αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της λαϊκής αρχιτεκτονικής της ορεινής Ηπείρου. Ξεχωρίζει για τα πέτρινα φουρούσια που στηρίζουν και κοσμούν το επάνω παράθυρο της κύριας όψης, καθώς και για τον στεγασμένο καμαρωτό εξώστη, δύο στοιχεία που προσδίδουν ιδιαίτερη αισθητική στο κτίσμα. Η επιμελημένη λιθοδομή, η σχιστολιθική στέγη και η αρμονική σύνθεση πέτρας και ξύλου μαρτυρούν τη δεξιοτεχνία των Ηπειρωτών μαστόρων και την υψηλή ποιότητα της παραδοσιακής οικοδομικής τέχνης.
Η φωτογραφία δημοσιεύθηκε στο λεύκωμα του Βασίλη Μάργαρη, Ηπειρώτικα Παραδοσιακά Σπίτια, 1988, με τη λεζάντα: «Σπίτι στους Καλαρρύτες με φουρούσια και στεγασμένο καμαρωτό εξώστη».
Σύμφωνα με την καταγραφή του Νίκου Β. Καρατζένη (Οι νομάδες κτηνοτρόφοι του Τζουμέρκων, Άρτα 1991), οι τελευταίες νομαδικές κτηνοτροφικές οικογένειες από τους Καλαρρύτες και οι τόποι όπου ξεχειμώνιαζαν τα κοπάδια τους ήταν οι εξής:
Η συγκεκριμένη καταγραφή αναδεικνύει μια αξιοσημείωτη ιδιαιτερότητα των Καλαρρυτινών κτηνοτρόφων: σχεδόν όλοι ξεχειμώνιαζαν στον θεσσαλικό κάμπο, κυρίως στην περιοχή της Λάρισας. Το γεγονός αυτό φαίνεται να σχετίζεται τόσο με τη γεωγραφική θέση των Καλαρρυτών και την ευκολότερη πρόσβαση προς τη Θεσσαλία μέσω του περάσματος του Μπάρου, όσο και με την πολύχρονη παράδοση μετακίνησης των κοπαδιών προς τους εύφορους χειμερινούς βοσκότοπους της περιοχής.
Στη φωτογραφία “Ο φλογερολάλης Νάσιος Καραδήμας στη στάνη του, στο Στουρνάρι των Τζουμέρκων, διαλαλεί με το σουραύλι του τα πάθη και τις χαρές της τζιομπάνικης ζωής. Ιούλιος 2008. Δίπλα του διακρίνεται ο χαρακτηριστικός τζουμερκιώτικος τρουβάς, αχώριστος σύντροφος του βοσκού στις καθημερινές μετακινήσεις και πολύτιμο σκεύος για τη μεταφορά του ψωμιού, του τυριού και των λιγοστών προσωπικών του αντικειμένων. Η εικόνα αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο τον κόσμο των τελευταίων νομάδων κτηνοτρόφων της Πίνδου και μια παράδοση που σήμερα έχει σχεδόν εκλείψει.
Πηγή φωτογραφίας: Νίκος Β. Καρατζένης, Η άνοδος των νομάδων των Πραμάντων στις βουνοκορφές της Πίνδου, Ιωάννινα, 2009.
Σύμφωνα με την καταγραφή του Νίκου Β. Καρατζένη (Οι νομάδες κτηνοτρόφοι των Τζουμέρκων, Άρτα 1991), οι τελευταίες νομαδικές κτηνοτροφικές οικογένειες από τους Μελισσουργούς και οι τόποι όπου ξεχειμώνιαζαν τα κοπάδια τους ήταν οι εξής:
Σημείωση: Η καταγραφή δημοσιεύεται όπως περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Νίκου Β. Καρατζένη Οι νομάδες κτηνοτρόφοι των Τζουμέρκων (Άρτα, 1991), διατηρώντας την ορολογία και τα τοπωνύμια της εποχής.
Στη φωτογραφία “«Οι μέρες χάριτος πέρασαν…» Ο Βασίλης Δ. Καραδήμας επιστρέφει στα θερινά βοσκοτόπια, στις παραμονές της Αγίας Παρασκευής, αφήνοντας τα παιδιά του να κατέβουν στο πανηγύρι του χωριού. Κοντά στους Μελισσουργούς, Ιούλιος 1996.
Φωτογραφία: Νίκος Β. Καρατζένης, Η άνοδος των νομάδων των Πραμάντων στις βουνοκορφές της Πίνδου, Ιωάννινα, 2009.
