Η κεντρική πλατεία της Άρτας και ο χώρος γύρω από τον Άγιο Δημήτριο. Μεταπολεμικές όψεις και πολεοδομικές μεταβολές
Ο χώρος της κεντρικής πλατείας της Άρτας και ο άξονας γύρω από την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου αποτέλεσαν, ήδη από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, έναν από τους σημαντικότερους πυρήνες κοινωνικής, θρησκευτικής και πολεοδομικής ζωής της πόλης. Οι φωτογραφίες που παρουσιάζονται εδώ καταγράφουν τη σταδιακή εξέλιξη του συγκεκριμένου σημείου σε βάθος περίπου τεσσάρων δεκαετιών, από τη δεκαετία του 1950 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1980, και καταλήγουν στη σημερινή του μορφή.
Η πλατεία μπροστά από την εκκλησία στη δεκαετία του 1950
Οι δύο παλαιότερες φωτογραφίες χρονολογούνται στη δεκαετία του 1950 και απεικονίζουν την πλατεία μπροστά από την εκκλησία σε μια περίοδο όπου η περιοχή διατηρούσε ακόμη τη χαμηλή της δόμηση και τον ανοιχτό χαρακτήρα της. Κυρίαρχο στοιχείο του χώρου είναι το παλαιό κτήριο που βρισκόταν τότε στο σημείο, χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας της εποχής.
Η παρουσία του συγκεκριμένου κτηρίου, σε συνδυασμό με τους ανοιχτούς χώρους και την απουσία ψηλών κατασκευών, επέτρεπε μια άμεση οπτική και λειτουργική σχέση της πλατείας με τον γύρω οικιστικό ιστό. Το κτήριο αυτό κατεδαφίστηκε σε μεταγενέστερη περίοδο και στη θέση του ανεγέρθηκε μεγάλη πολυκατοικία, γεγονός που άλλαξε ριζικά την εικόνα της πλατείας και σηματοδότησε τη μετάβαση σε μια νέα φάση αστικής ανάπτυξης.
Ο δρόμος και η πλατεία κάτω από την εκκλησία (1958)
Η τρίτη φωτογραφία, χρονολογημένη στο 1958, αποτυπώνει τον δρόμο και την πλατεία κάτω από την εκκλησία, καταγράφοντας την καθημερινή λειτουργία της πόλης στα τέλη της δεκαετίας του ’50. Ο χώρος εμφανίζεται ζωντανός, με έντονη παρουσία πεζών και δραστηριοτήτων, λειτουργώντας ταυτόχρονα ως πέρασμα και ως σημείο κοινωνικής συναναστροφής.
Παρά τις πρώτες ενδείξεις πολεοδομικής μεταβολής, ο χαρακτήρας του χώρου παραμένει ανθρώπινος και χαμηλής κλίμακας, στοιχείο που χαρακτηρίζει συνολικά την Άρτα της περιόδου αυτής.
Ο κεντρικός δρόμος πριν την πεζοδρόμηση (τέλη δεκαετίας 1980)
Ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η φωτογραφία από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, στην οποία διακρίνεται η παρουσία λεωφορείου στον κεντρικό δρόμο της Άρτας. Το στοιχείο αυτό τεκμηριώνει ότι ο δρόμος δεν είχε ακόμη πεζοδρομηθεί και λειτουργούσε ως βασικός κυκλοφοριακός άξονας της πόλης.
Η διέλευση λεωφορείων και οχημάτων από το συγκεκριμένο σημείο αποκαλύπτει έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης του δημόσιου χώρου, όπου η κυκλοφορία συνυπήρχε άμεσα με την εμπορική και κοινωνική δραστηριότητα. Η εικόνα αυτή αποτελεί πολύτιμο τεκμήριο της περιόδου που προηγήθηκε των παρεμβάσεων πεζοδρόμησης και αναδιαμόρφωσης του ιστορικού κέντρου.
Πανοραμική εικόνα της δεκαετίας 1970–1980
Η πανοραμική φωτογραφία, που χρονολογείται πιθανότατα στη δεκαετία του 1970 ή στις αρχές της δεκαετίας του 1980, προσφέρει μια συνολική εικόνα του δρόμου και της εκκλησίας του Αγίου Δημητρίου. Μέσα από αυτήν γίνεται εμφανής η σταδιακή ένταξη της περιοχής σε έναν πιο πυκνό και οργανωμένο αστικό ιστό, αποτέλεσμα των μεταπολεμικών εξελίξεων και της αυξανόμενης αστικοποίησης.
Η σχέση δρόμου, πλατείας και εκκλησίας διατηρείται, αλλά μεταβάλλεται ως προς την κλίμακα και τις χρήσεις, προετοιμάζοντας το έδαφος για τις αλλαγές που θα ακολουθήσουν τις επόμενες δεκαετίες.
Η σημερινή μορφή του χώρου
Η σύγχρονη φωτογραφία παρουσιάζει τη σημερινή εικόνα της πλατείας και του χώρου γύρω από την εκκλησία. Ο δρόμος έχει πλέον πεζοδρομηθεί, ο δημόσιος χώρος έχει αναδιαμορφωθεί και η λειτουργία του κέντρου έχει μετατοπιστεί από την κυκλοφορία των οχημάτων στη χρήση από τους πεζούς.
Η σύγκριση με τις παλαιότερες εικόνες αναδεικνύει με σαφήνεια το εύρος των πολεοδομικών και λειτουργικών μεταβολών που συντελέστηκαν στο κέντρο της Άρτας. Κάτω από τη σύγχρονη μορφή του χώρου εξακολουθούν να υπάρχουν τα ίχνη των προηγούμενων δεκαετιών, ορατά κυρίως μέσα από το φωτογραφικό και ιστορικό αρχείο.
Επίλογος
Οι φωτογραφίες αυτές αποτελούν πολύτιμα ιστορικά τεκμήρια της μεταπολεμικής εξέλιξης του αστικού τοπίου της Άρτας. Καταγράφουν όχι μόνο την αλλαγή της αρχιτεκτονικής μορφής και των χρήσεων του χώρου, αλλά και τη μεταβολή της καθημερινής ζωής των κατοίκων. Ο χώρος γύρω από τον Άγιο Δημήτριο αναδεικνύεται έτσι ως ζωντανός μάρτυρας της ιστορικής συνέχειας και του διαρκούς μετασχηματισμού της πόλης.
Κείμενο – επιμέλεια φωτογραφιών: Αναστασία Καρρά
Πηγή φωτογραφιών: Δόξες Αγηράντες του Δεσποτάτου