Η εταιρεία Henry Boot & Sons Ltd

“Η κατασκευαστική εταιρεία Henry Boot & Sons Ltd, με έδρα το Sheffield της Αγγλίας, διαβλέποντας τις προοπτικές που ανοίγονταν στον τομέα των μεγάλων δημόσιων έργων στην Ελλάδα κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1920, ήλθε σε συμφωνία με το ελληνικό κράτος. Η συμφωνία προέβλεπε εργασίες ανάκτησης και άρδευσης καλλιεργήσιμων γαιών, καθώς και κατασκευής δρόμων και γεφυρών στην ελληνική περιφέρεια, και συγκεκριμένα σε Μακεδονία, Θεσσαλία, Ήπειρο και Κρήτη. Οι «υδραυλικές εργασίες», όπως αποκαλούνταν, επιπλέον προϋπέθεταν πλήθος μελετών των γεωμορφολογικών και υδρολογικών χαρακτηριστικών των περιοχών όπου θα λάμβαναν χώρα τα έργα. Το συνολικό έργο είχε αρχικό προϋπολογισμό περίπου 10.000.000 χρυσών λιρών Αγγλίας, ενώ οι εργασίες –με μια διακοπή στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου– διήρκεσαν έως το 1952.

Η αγγλική εταιρεία διατηρούσε γραφείο στην Ελλάδα ήδη από το 1920, οπότε δεν αποκλείεται οι διαπραγματεύσεις με τις ελληνικές κυβερνήσεις να ήταν μακροχρόνιες. Ωστόσο, σημείο τομής απετέλεσε το κείμενο σύμβασης με τίτλο «Σύμβασις διά τήν μελέτην καί κατασκευήν ὑδραυλικῶν ἔργων εἰς Θεσσαλίαν, Ἤπειρον καί Κρήτην», με ημερομηνία 17.12.1929, το οποίο φέρει εκ μέρους της τότε κυβέρνησης τις ιδιόχειρες υπογραφές των υπουργών Οικονομικών Μαρή και Συγκοινωνίας Καραπαναγιώτου και εκ μέρους της εταιρείας εκείνη του Charles Boot, γιου του ιδρυτή της, Henry, και μαρτυρά την πρόθεση του Ελευθερίου Βενιζέλου, ο οποίος είχε αναλάβει τη διακυβέρνηση το ίδιο έτος, να επιταχύνει την υλοποίηση του έργου. Η Σύμβαση καθορίζει, μεταξύ άλλων, τον τρόπο εκπόνησης μελετών, εκτέλεσης έργων, απαλλοτριώσεων, αγοράς μηχανημάτων, πληρωμών κ.λπ. και αποτελείτο κείμενο που κυρώνεται ως Νόμος 4500 του κράτους τον Μάρτιο του 1930″.

The construction company Henry Boot & Sons Ltd, based in Sheffield, England, foreseeing the prospects that opened up for it in the field of large public works in Greece, during the late 1920s, reached an agreement with the Greek state, which provided for the recovery and irrigation of arable land, as well as the construction of roads and bridges in the Greek region, specifically in Macedonia, Thessaly, Epirus and Crete. The “hydraulic works”, as they were called, also required numerous studies of the geomorphological and hydrological characteristics of the areas where the works would take place. The overall project had an initial budget of around 10,000,000 British pounds, while work – with an interruption during the Second World War – lasted until 1952.

The English company maintained an office in Greece as early as 1920, so it is possible that the negotiations with the Greek governments were long-term. However, a turning point was the text of the contract entitled “Contract for the study and construction of hydraulic works in Thessaly, Epirus and Crete”, dated 17.12.1929, which bears the handwritten signatures of the ministers of Finance, Maritime Affairs and Communications on behalf of the then government Karapanagiotou and on behalf of the company that of Charles Boot, son of its founder, Henry, and testifies to the intention of Eleftherios Venizelos, who had taken over the government in the same year, to speed up the implementation of the project. The Agreement determines, among other things, the manner of drawing up studies, execution of projects, expropriations, purchase of machinery, payments, etc. and constituted a text ratified as Law 4500 of the state in March 1930.

(Πηγή :  Δημοσίευση στις Σελίδες Ιστορίας της Καθημερινής στις 24/9/2013, με τίτλο Υδραυλικά έργα στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου γραμμένη από τον Διευθυντή Ερευνών του Ιδρύματος Ακτία Νικόπολις, Δημοσθένη Δόνο)

Δημοσιεύθηκε στη "Οι φωτογραφίες του Richard William Holtermann από το ταξίδι του στην Άρτα και την Πρέβεζα" | Σχολιάστε

Τα Θεοδώριανα

Παλιά φωτογραφία με τίτλο “Χειμερινή άποψις κωμοπόλεως Θεοδωριάνων Άρτης”. (Από προσωπική συλλογή).

Δημοσιεύθηκε στη Τα Τζουμέρκα και τα χωριά τους | Σχολιάστε

Ο Πληθυσμός του Νομού Άρτης κατά την απογραφή του 1940

Μια και το ενδιαφέρον των φίλων της σελίδας για τους απογραφικούς πίνακες της περιοχής μας είναι μεγάλο, παρουσιάζουμε σήμερα τους πίνακες της απογραφής που έλαβε χώρα στις 16 Οκτωβρίου 1940, λίγες μόνο μέρες πριν την κήρυξη του πολέμου. Το ενδιαφέρον με τους πίνακες αυτούς είναι ότι παρουσιάζονται αναλυτικά οι απογραφέντες κάτοικοι των χωριών ανά συνοικία, στην πρώτη στήλη οι άντρες, στη δεύτερη οι γυναίκες και στην τρίτη το σύνολο των κατοίκων. (Πηγή : Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδας, Εν Αθήναις, 1950)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στο πέρασμα του χρόνου | Σχολιάστε

Από το αρχείο του Tom Barnes – Φωτο 5

Άρτα, 1944. Ο παππούς, η γιαγιά, η εγγονή και η γάτα της οικογένειας σε μια άκρη της αυλής στρωμένης με κότσαλα καλαμποκιού, προφανώς μετά το “στούμπισμα” της σοδειάς, ίσως σε κάποιο χωριό των Τζουμέρκων. Μια τρυφερή φωτογραφία του Νεοζηλανδού Τομ Μπαρνς, συνδέσμου του ΕΔΕΣ, από τη Συλλογή του Μίμη Χριστοφιλάκη.

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε

Έγγραφο διορισμού στην Επιτροπή Εθνικού Αγώνα

Το έγγραφο διορισμού του Γιώργου Β. Δημητριάδη από τον ΕΔΕΣ στην επιτροπή Εθνικού Αγώνα του χωριού του.  (Πηγή : ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ ΣΤ’ ΑΓΚΑΘΟΤΟΠΙΑ, Γ. Δημητριάδης, Αθήνα, 1978)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε

Η διείσδυση του ΕΔΕΣ στο Ξεροβούνι στις αρχές του 1943*

“Τα πρώτα ένοπλα σώματα στα χωριά του Ξεροβουνίου αποτελούνται κυρίως από «ανθρώπους του ντουφεκιού», ‘όπως εξάλλου θεωρούνται οι Ξηροβουνιώτες από τον υπόλοιπο ηπειρώτικο πληθυσμό. Στο πλαίσιο αυτό, η συγκρότηση επιτροπών των αντιστασιακών οργανώσεων  αντιμετωπίζει δυσχέρειες και αντάρτικα σώματα δεν εμφανίζονται στην περιοχή μέχρι το τέλος του 1942. Στο χρονικό αυτό σημείο, ο πρώην αστυνομικός και υπάλληλος Αλέκος Παπαδόπουλος, κάτοικος Σκλήβανης, αναλαμβάνει να οργανώσει ένοπλα σώματα για λογαριασμό του Ζέρβα. Έτσι στις αρχές του 1943 και συγκεκριμένα στις 7 Ιανουαρίου 1943, συγκροτείται υπό την αρχηγία του Παπαδόπουλου το Αρχηγείο Ξηροβουνίου, το οποίο διατηρεί την αυτονομία του μέχρι τον Φεβρουάριο του 1944 και τις συγκρούσεις με τον ΕΛΑΣ. Η οριστική ένταξη των ανταρτών του τμήματος Παπαδόπουλου στον ΕΟΕΑ έγινε τον Μάιο του 1943.

Ο Αλέκος Παπαδόπουλος είχε τη δυνατότητα να δημιουργήσει αξιόμαχη ένοπλη ομάδα στηριζόμενος στο γεγονός ότι το συγγενικό του δίκτυο στην ευρύτερη περιοχή του Ξηροβουνίου υπερέβαινε τα «400 αδελφοξάδερφα», που ήταν εγκατεστημένα σε διάφορες περιοχές του Δυτικού Ξηροβουνίου. Ο Α. Παπαδόπουλος κατοικούσε στη Σκλήβανη, χωριό καταγωγής της γυναίκας του. Ο πατέρας του, Βασίλειος Παππάς, είχε γεννηθεί στο Ανώγειο. Συμμετείχε στο αντάρτικο σώμα του Πουτέτση και είχε σκοτωθεί μαζί με το μεγαλύτερο αδελφό του Αλέκου, Αποστόλη, το 1911 σε συμπλοκή με τους Τούρκους, όταν ο Αλέκος ήταν 2 ετών. Αξίζει δε να αναφερθεί ότι ο Πουτέτσης είχε βαφτίσει τον Παπαδόπουλο.

Συγγενικοί δεσμοί υποστήριζαν επίσης και την πολιτική ένταξη των χωριών του ανατολικού Ξηροβουνίου. Στα χωριά αυτά, Πιστιανά, Σκούπα, Πλατανούσα, Μονολίθι, η προσχώρηση στις ΕΟΕΑ γινόταν μέσω εκείνων που μπορούσαν να φέρουν όπλα  και αντιπροσώπευαν οικογένεια. Συνήθως οι διαπραγματεύσεις γινόταν μεταξύ του θεωρούμενου ως πλέον σεβαστού μέλους της οικογένειας και ενός αξιωματικού  ή οπλαρχηγού που αναλάμβανε τη συγκρότηση ενόπλων τμημάτων. Στην περιοχή αυτή η συστράτευση στον ΕΔΕΣ πήρε μαζικό χαρακτήρα. Στην κοινότητα Μονολίθι, η προσχώρηση των κατοίκων στον ΕΔΕΣ ήταν απόλυτη. Στο χώρο αυτό κυριαρχούσαν τα εκτεταμένα δίκτυα των οικογενειών Μέγα και Ζαρκάδα. Οι ημινομάδες αυτοί κτηνοτρόφοι  ήταν εγκατεστημένοι στην κοινότητα, την οποία εγκατέλειπαν κάθε χειμώνα και αναχωρούσαν για τα χειμαδιά τους που βρίσκονταν στο Γρίμποβο της Άρτας…….”

Σύμφωνα με τον Β. Τζούκα “…τρεις είναι οι κύριοι παράγοντες που υποβοήθησαν τη συστράτευση στο πλευρό του ΕΔΕΣ στην πρώτη αυτή φάση : η εμφάνιση μιας δυναμικής ηγεσίας στο πρόσωπο του Παπαδόπουλου, η καθυστέρηση δημιουργίας εαμικών επιτροπών εν αντιθέσει προς την υπόλοιπη Ήπειρο και η οικονομική ευμάρεια η οποία αποδίδονταν στο εδεσίτικο αντάρτικο”. (Πηγή : ΟΙ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΙ ΤΟΥ ΕΔΕΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ, Β. Τζούκας, Αθήνα, 2003)

*Παλαιότερη ανάρτησή μας για τη συγκρότηση του Ανεξάρτητου Συντάγματος Ξηροβουνίου μπορείτε να διαβάσετε στο λινκ https://doxesdespotatou.com/sygkrotisis-dioikisis-kai-drasis-to/

Στη φωτογραφία ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Γιώργου Δημητριάδη «ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ ΣΤ’ ΑΓΚΑΘΟΤΟΠΙΑ», όπου ο συγγραφέας περιγράφει την συνάντησή του με τον Αλέκο Παπαδόπουλο στο χωριό του Δραμεσιοί  της Λάκκας Σουλίου, στις 11 Ιανουαρίου 1943. (Πηγή : ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ ΣΤ’ ΑΓΚΑΘΟΤΟΠΙΑ, Γ. Δημητριάδης, Αθήνα, 1978)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε

Ο πληθυσμός της περιοχής του Ξηροβουνίου το 1940

Ο πληθυσμός στα χωριά του Ξηροβουνίου στις παραμονές του πολέμου του 1940, ήταν κατανεμημένος σύμφωνα με τον πίνακα που ακολουθεί…(Πηγή : ΕΣΥΕ, Αποτελέσματα απογραφής 1940, όπως δημοσιεύτηκε στην διδακτορική διατριβή ΟΙ ΟΠΛΑΡΧΗΓΟΙ ΤΟΥ ΕΔΕΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ, Βαγγέλης Τζούκας, Αθήνα, 2003)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε

Βουνό “ΖΟΥΡΑ”

Φωτογραφία με την πλαγιά του βουνού “Ζούρα”, χιονισμένου, στους πρόποδες του οποίου βρίσκονται τα χωριά Αστροχώρι και Μεγαλόχαρη. (Φωτο από αρχείο Κ.Κ.)

Δημοσιεύθηκε στη Τα Τζουμέρκα και τα χωριά τους | Σχολιάστε

Προσωπική εργασία κατοίκων στα ορεινά της Άρτας

Φωτογραφία με στιγμιότυπο από την προσωπική εργασία των κατοίκων ορεινού χωριού της Άρτας.

Η φωτογραφία φέρει την παρακάτω σημείωση : “Επικονίζονται κάτοικοι της Κοινότητος, εργαζόμενοι εν διαλήματι της προσωπικής εργασίας εις Νεκροταφείον Κοινότητος. Φωτογραφούμενοι επί του υπ’ αρ’ 151073 Δ.Χ. αυτοκινήτου. Διακρίνονται εξ αριστερών προς τα δεξιά : Ο Πρόεδρος της Κοινότητος μετά του οδηγού του αυτοκινήτου, ο Γραμματεύς της Κοινότητος  εις το κουβούκλιον του αυτοκινήτου  και πολλοί κάτοικοι, άνδρες και γυναίκες εργαζόμενοι την 18 – 8 – 1968”. (Φωτο από αρχείο Κ.Κ.)

Δημοσιεύθηκε στη Τα Τζουμέρκα και τα χωριά τους | Σχολιάστε

Το αγροτικό ζήτημα στην περιοχή της Άρτας

Εγκαινιάζουμε σήμερα μια νέα κατηγορία αναρτήσεων σχετικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς των χωριών στην περιοχή της Άρτας και το αγροτικό ζήτημα που προέκυψε αμέσως μετά την απελευθέρωση της περιοχής το 1881 και αργότερα το 1913. Στην εν λόγω κατηγορία θα μπορεί κάποιος να βρει και ότι σχετικό έχουμε αναρτήσει γι’ αυτό το θέμα μέχρι σήμερα.

Τον πρώτο γραπτό σχολιασμό περί του αγροτικού ζητήματος στην Άρτα μπορεί κανείς να τον διαβάσει στο βιβλίο του Σ. Παγανέλη, στρατιωτικού ρεπόρτερ και αργότερα Νομάρχη Άρτης, Η ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΚΑΤΑΛΗΨΙΣ ΑΡΤΗΣ ΚΑΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ*. Εκεί ο συγγραφέας κάνει μια πρώτη αποτίμηση του ζητήματος που είχε ήδη αρχίσει να απασχολεί τον αγροτικό πληθυσμό της περιοχής αμέσως μετά την απελευθέρωση.

Γράφει μεταξύ άλλων στις 13 Ιουλίου 1881 : «…..Τα κτήματα αυτά, η μεταβίβαση της κυριότητας των οποίων έγινε, όπως μου είπαν με όλους τους κανόνες της ισχύουσας νομοθεσίας, τα αμφισβητούν ή προσπαθούν να τα αμφισβητήσουν από τους σημερινούς τους κατόχους οι καλλιεργητές τους, ισχυριζόμενοι ότι πριν από χρόνια αυτά ανήκαν στους προγόνους τους και ότι αφού «έγεινεν ελληνικό» θα πάρουν τα κτήματά τους πίσω. Άρχισαν ήδη να αρνούνται να πληρώσουν στους ενοικιαστές και τον φόρο που είχε συμφωνηθεί όταν υφίστατο η προηγούμενη διοίκηση. Παρατήρησα δε με κάποια λύπη ότι η πρώτη ιδέα που πέρασε από το νου μερικών, όχι όλων, ήταν, μετά τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους, να αρνηθούν να πληρώσουν τους φόρους και τα δοσίματα, ερμηνεύοντας την πολιτική μεταβολή καθαρά συμφεροντολογικά. Αυτό όσο άπορο και αν είναι και όσο κι αν δείχνει άγνοια της σύμβασης και των διαταγμάτων της ελληνικής κυβέρνησης σύμφωνα με τα οποία η διοίκηση θα εξακολουθήσει να λειτουργεί όπως με το προηγούμενο καθεστώς, με επουσιώδεις ίσως μεταβολές, δύναται να τύχει κάποιας μικρής συγνώμης και επιεικέστερης κριτικής μια και πρόκειται για χωρικούς οι οποίοι σκέπτονται, εκτιμούν και ερμηνεύουν τα πράγματα κυρίως από άποψη συμφέροντος. Το όνομα της κυβέρνησης, αναμεμιγμένο ασεβώς στην υπόθεση αυτή, φέρεται ως ασπίδα που προστατεύει όσους εισηγούνται αυτά τα θέματα, ουδεμία δε αμφιβολία δεν υπάρχει ότι ο κ. πρόεδρος της κυβερνήσεως, όταν το μάθει θα δηλώσει την δυσαρέσκειά του. Το άρθρο 4 της τελευταίας Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης ορίζει ρητά ότι «το της ιδιοκτησίας δικαίωμα επί των αγροκηπίων, βοσκών, λειβαδίων, νομών (κισλάκ), δασών και παντοίων γαιών ή άλλων ακινήτων, κατεχομένων υπό ιδιωτών και κοινοτήτων, δυνάμει φιρμανίων, χοτζετίων, ταπίων και άλλων τίτλων ή και κατά τας διατάξεις του οθωμανικού νόμου, εντός των εις την Ελλάδα παραχωρούμενων μερών, θέλει αναγνωρισθή υπό της ελληνικής κυβερνήσεως». Το δε β’ εδάφιο του 6ου άρθρου καθορίζει ότι «….ουδεμία τροποποίησις δύναται να επιτευχθή εις τας μεταξύ ιδιοκτήτου και καλλιεργητού σχέσεις, ειμή δια γενικού νόμου, εφαρμοστέου καθ’ όλον το βασίλειον». Μετά από τέτοια κείμενα και εφόσον δεν διευκρινιστούν επισταμένως τα ζητήματα που χωρίζουν τους χωρικούς και τους γαιοκτήμονες, όποια βάση κι αν έχουν μη θεσμικές εισηγήσεις που προκαλούν πονηρές σκέψεις και πόθους αχαλίνωτους ρίχνοντας τον σπόρο για να προκληθούν επικίνδυνα αγροτικά ζητήματα και πάνω απ’ όλα δημιουργούν δυσχέρειες στην κυβέρνηση που πρέπει να είναι ελεύθερη από τέτοια θέματα ώστε να ασχοληθεί με τα της οργάνωσης, εγείρει κατά τις παραμονές της εκχώρησης στη Ελλάδα της Θεσσαλίας υπόνοιες στα μυαλά των Οθωμανών γαιοκτημόνων της επαρχίας κυρίως εκείνης, ότι δηλαδή η ιδιοκτησία τους κινδυνεύει από – ποιος ξέρει τίνος – τις μηχανορραφίες. Βεβαίως αν υπάρχουν κτηματικές αμφισβητήσεις τα ελληνικά δικαστήρια που θα εγκατασταθούν σύντομα στη περιοχή αυτή θα επιληφθούν της κατάστασης με ζήλο και ακεραιότητα ώστε να λυθούν τυχόν διαφορές. Κανένας όμως δεν έχει το δικαίωμα να δημοκοπεί και να βλάπτει τα μεγάλα συμφέροντα του τόπου και κανείς δεν πρέπει να επαγγέλλεται ότι θα πρέπει να αποφασίσει η Βουλή για τη λύση ζητημάτων που υπάγονται καθαρά στη δικαιοδοσία των δικαστηρίων….».

Σύμφωνα με το εισαγωγικό κείμενο του βιβλίου που θα αναρτήσουμε σήμερα και έχει το τίτλο ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ ΑΡΤΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΕΤΩΝ 1882 – 84, «…από πηγές είναι γνωστό, ότι στα τέλη του 13ου αι. οι αγρότες της περιοχής της Άρτας, όχι μόνον αρνιόνταν να δώσουν τους φόρους ή τα δώρα  που τους ζητούσαν οι γαιοκτήμονες, αλλά έπαιρναν και καλλιεργούσαν με τη βία χωράφια που ανήκαν σε Βυζαντινούς ή Φράγκους τιμαριούχους, με αποτέλεσμα να γίνουν ένοπλες συγκρούσεις που κατέληξαν σε φόνους παροίκων…». Μπορείτε να διαβάσετε τον πρόλογο και το εισαγωγικό σημείωμα του βιβλίου στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2024/02/ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ-ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ-ΑΡΤΗΣ-1882-84.pdf

*Το βιβλίο του Σ. Παγανέλη μπορείτε να το βρείτε στο λινκ https://doxesdespotatou.com/i-stratiotiki-katalipsis-artis-aposp/

Στη φωτογραφία το εξώφυλλο του βιβλίου «ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ ΑΡΤΗΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΕΤΩΝ 1882 – 84», Κατερίνα Πατσαλιά – Λόλα Τερζοπούλου, Άρτα, 1981. Ευχαριστούμε θερμά τον δικηγόρο Άρτης κ. Μιχάλη Νικολάου που μας παραχώρησε αντίγραφο του βιβλίου. 

Δημοσιεύθηκε στη Το αγροτικό ζήτημα στην περιοχή της Άρτας | Σχολιάστε