Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Μια από τις πρώτες φωτογραφίες που απεικονίζουν τη ζωή στην ορεινή ύπαιθρο της Ηπείρου δημοσιεύτηκε στον Τουριστικό Οδηγό “Le voyage en Grèce”, το 1934. Πρόκειται για μια φωτογραφία της Αγγελικής Χατζημιχάλη.

Μπορείτε να δείτε τον συγκεκριμένο Τουριστικό Οδηγό στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2023/05/LE-VOYAGE-EN-GRECE.pdf

Σε κάθε χωριό των Τζουμέρκων, ανάλογα με τον αριθμό των προβάτων που βοσκούσαν στα θερινά βοσκοτόπια, συγκροτούνταν και ανάλογες “Στάνες”. Ο αριθμός των προβάτων κάθε Στάνης ήταν ανάλογος προς τη δυναμικότητα του λιβαδιού, συνήθως όχι λιγότερα από χίλια. Επιπλέον στη Στάνη προσκολλιούνταν και συγχωριανοί ως «σκηνίτες» νομάδες.

 Κάθε Στάνη αποτελούσε συγκρότημα πατριαρχικού συνοικισμού κτηνοτρόφων (οικογενειών), με κοπάδια από αιγοπρόβατα, αγελαδοβοοειδή (το Βουκολιό)και κοπάδια από άλογα, τα αργά ( τους αργελέδες, δηλαδή τα αργά, τα άπιαστα) και τα φορτηγά ζώα……Τη Στάνη αποτελούσαν ο Αρχιτσέλιγκας (αρχηγός – διοικητής της Πατριάς), οι Σμίκτες και οι εξ αυτών τυροκόμοι (δηλαδή όσοι είχαν λιγότερα πρόβατα και προσκολλιούνταν στη στάνη του τσέλιγκα για να συμπληρωθεί ο απαιτούμενος αριθμός προβάτων), οι ποιμένες, ο βουκόλος, ο βαλμάς (ο φύλακας των αλόγων), ο αγωγέας και το ανεξαρτήτου ηλικίας και φύλου κατώτερο προσωπικό. Συνήθως επίσης και ανά 2 -3 γειτονεύοντα συγκροτήματα Στάνης υπήρχε και ένας ιερέας για τις ιεροτελεστίες, ο οποίος δίδασκε και τα «κολλυβογράμματα και λογαριασμόν» στα παιδιά. Διαλέγοντας τη θέση που θα εγκαθιστούσαν τη Στάνη, το μεν καλοκαίρι ζούσαν κάτω από τη σκιά των δέντρων ή μάλλινων υφασμάτων (και τούτο μόνο όταν η θέση της Στάνης απείχε ώρες πεζοπορίας από το χωριό που ήταν η θερινή κατοικία της οικογένειας), το δε χειμώνα σε αχυρένιες καλύβες σαν ημινομαδικός λαός…. (Πηγή : ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ, Ν. Χ. Παπακώστα, Αθήναι, 1967)

Στη φωτογραφία «Άρμεγμα στη στρούγκα»!  (Φωτογραφία του Κ. Μπαλάφα από το Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Αθήνα, 2003)

Κατά το πρώτο ήμισυ του 18^ου αι., όταν με την εκμίσθωση Ενετικής φρουράς ασφαλείας της υπαίθρου (1696) και την ανασύσταση από το 1740  των Αρματολικιών από χριστιανούς καπετάνιους, δημιουργήθηκαν  ευνοϊκές πλέον συνθήκες στα Τζουμέρκα κι έτσι δόθηκε η ευκαιρία στους Τζουμερκιώτες να αναπτύξουν μεγάλη κτηνοτροφία.

Η εν γένει κτηνοτροφία τότε αριθμούσε πολλές δεκάδες χιλιάδες πρόβατα συγκεντρωμένα σε μεγάλα ποιμνιοστάσια. Στην κορύφωσή της η κτηνοτροφία στα Τζουμέρκα βρέθηκε κατά τους χρόνους 1740 – 1881. Από το Βαθύπεδο ως τα Θεοδώριανα οργανώθηκαν πάνω από 50 τσελιγκάτα δυναμικότητας 3000 αιγοπροβάτων το καθένα, ώστε στο σύνολό τους να υπερβεί τα 150.000 ζώα…. (Πηγή : Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΩΝ ΝΟΜΑΔΩΝ ΤΩΝ ΠΡΑΜΑΝΤΩΝ ΣΤΙΣ ΒΟΥΝΟΚΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ, Ν. Καρατζένης, Ιωάννινα, 2009)

Στη φωτογραφία «Στο Αγναντίτικο βουνό, Αύγουστος 1995 – Ο Μήτσιος Κ. Νούτσος “αλατίζει” το περήφανο κοπάδι του. Λίγοι τσελιγκάδες στα Τζουμέρκα έχουν το πάθος του για τη φύλαξη, τη φροντίδα μα και την ομορφιά του κοπαδιού, γι’ αυτό και τα πρόβατά του είναι διαλεγμένα ένα κι ένα» (Φωτο και σχόλιο του Ν. Καρατζένη από το ίδιο βιβλίο)

Τα θερινά βοσκοτόπια των Τζουμέρκων ή άλλως «αι θεριναί βοσκαί»  ξεπερνούσαν τις 50 και«….δροσιζόμεναι από τα κρυστάλλινα ύδατα, και από την ζείδωρον αιθερίαν αύραν, υπήρξαν αξιοζήλευτοι. Ανέκαθεν δε υπό ευμενούς καιρικάς συνθήκαςκαι συνθήκας ασφαλείας έβριθον ποιμνίων. Και του αδαούς έτι το βλέμμα εθέλγετο εκ των βοσκόντων προβάτων και η ακοή εκμαγεύετο  εκ του αρμονικού κουδουνίσματος και των βελασμάτων….».

Τα θερινά βοσκοτόπια των Τζουμέρκων που μνημονεύει ο Ν. Παπακώστας είναι : Στο Συρράκο (Γλαρόκαμπος, Τσάγια, κ.α.), στους Καλαρρύτες (Κορομηλιάσα, Κουρκούμπετα, Νικούλτσα, Λιβάδι, κ.α.), στο Ματσούκι (Κριθάρια, Αφεντική, Λαγκάδα, Σκάρφη, κ.α.), στους Μελισσουργούς (Νεράιδα, Φκαιροσακκούλι, Κάρκουλας, Καμπσιαρά, Κελάρυ, Βροτόπι, κ.α.),  στα Θεοδώριανα (Κοστελάτα, κ.α.), στο Βουργαρέλι (Αίνα, Αρχοντού, κ.α.) και στα Άγναντα… (Πηγή : ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ, Ν. Χ. Παπακώστα, Αθήναι, 1967)

Στη φωτογραφία «…. ήρθε η ώρα γι’ άρμεγμα»! (Φωτογραφία του Κ. Μπαλάφα από το Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Αθήνα, 2003)