Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Ο τάφος του ποιητή Λορέντζο Μαβίλη στο Δρίσκο που κατασκευάστηκε το 1933. Χτυπήθηκε από κεραυνό και ξαναφτιάχτηκε με νέα μορφή το 1976. (Φωτογραφίες του Απόστολου Βερτόδουλου από το Λεύκωμα ΤΑ ΓΙΑΝΝΙΝΑ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ, Εκδόσεις ΔΩΔΩΝΗ, 1991)

…και στη σημερινή του μορφή!

Το εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής στο Δρίσκο, όπου στις 26 -11 -1912, μετά από πολεμική συμπλοκή, ξεψύχησε τραυματισμένος ο ποιητής Λορέντζος Μαβίλης, πολεμώντας εθελοντικά σε ηλικία 52 ετών. (Φωτογραφία του Απόστολου Βερτόδουλου από το Λεύκωμα ΤΑ ΓΙΑΝΝΙΝΑ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ, Εκδόσεις ΔΩΔΩΝΗ, 1991)

Το Νοέμβρη του 1912, πριν απο 111 χρόνια, έπεφτε πολεμώντας ηρωικά στο Δρίσκο της Ηπείρου, ο ποιητής Λορέντζος Μαβίλης, γράφοντας με το αίμα του το καλύτερο ποίημα της ζωής του! Τότε, που οι πνευματικοί άνθρωποι, μαζί με την πένα, κρατούσαν και το όπλο…

Γεννήθηκε στις 6-9-1860 στην Ιθάκη. Είχε ισπανική καταγωγή, αφού ο παππούς του, ισπανός πρόξενος, νυμφεύθηκε κερκυραία αρχοντοπούλα και ο πατέρας του Παύλος, δικαστής, νυμφεύθηκε την Ιωάννα Καποδίστρια-Σούφη. Ο Λορέντζος είχε ζωηρή ελληνική συνείδηση. Όταν ξέσπασε το 1896 η κρητική επανάσταση με τους τούρκους να σφάζουν τους χριστιανούς στα Χανιά, ο Μαβίλης έτρεξε εθελοντής, πολέμησε στα κρητικά βουνά και τραυματίστηκε στο χέρι.

Και όταν κηρύχθηκε ο ελληνοτουρκικός πόλεμος το 1897, συγκρότησε σώμα εθελοντών από 70 κερκυραίους, τους ώπλισε με δικά του χρήματα και τράβηξαν για την Ήπειρο να πολεμήσουν… Το 1910 εξελέγη βουλευτής και μνημειώδεις παρέμειναν οι αγορεύσεις του στη Βουλή για το γλωσσικό ζήτημα, που βρισκόταν τότε σε μεγάλη οξύτητα. Στην ιστορία έχει μείνει και η κοφτερή του φράση: «δεν υπάρχει γλώσσα χυδαία, υπάρχουν μόνο χυδαίοι άνθρωποι»

Η ποίηση του Μαβίλη αντιπροσωπεύεται κυρίως από 60 δεκατετράστιχα σονέττα, που κάλλιστα μπορούν να συγκριθούν με τα καλύτερα αντίστοιχα ξένων ποιητών: «Λήθη», «Μούχρωμα», «Ελιά», « Καλλιπάτειρα», «Άνθρωπος», συγκίνησαν και εξακολουθούν να συγκινούν…

Το θέρος του 1912, το εθνικό προσκλητήριο των Βαλκανικών Πολέμων τον ξεσήκωσε από τους πρώτους. Βέβαια τώρα ο ποιητής δεν είχε τις οικονομικές δυνατότητες να συγκροτήσει, όπως άλλοτε, δικό του εθελοντικό σώμα. Κατατάχθηκε στο σώμα των Γαριβαλδινών ως απλός στρατιώτης κι άς ήταν 52 ετών! Όμως ο Αλέξανδρος Ρώμας, ένας από τους αρχηγούς του σώματος, επέμενε να τον κάνουν λοχαγό για να απόφευγε μερικές από τις κακουχίες του πολέμου.

Ο Μαβίλης τελικά δέχτηκε κι έγινε λοχαγός, αλλά συμμερίστηκε όλες τις κακουχίες και τις ταλαιπωρίες των στρατιωτών του. Βρέθηκε στις όχθες του παραπόταμου του Αράχθου, Μπαλντούμα, και βρήκε το γεφύρι γκρεμισμένο. Μπήκε μαζί με τους στρατιώτες στο νερό ως το στήθος, αρνούμενος να το περάσει καβαλάρης…

Τέλη Νοεμβρίου 1912, οι Γαριβαλδινοί βρίσκονταν στα υψώματα του Δρίσκου που είχαν καταλάβει μετά από σκληρές μάχες. Μα οι Τούρκοι συγκέντρωσαν υπέρτερες δυνάμεις και έκαναν αντεπίθεση. Οι οβίδες από το πυροβολικό του εχθρού έσκαγαν στις θέσεις τους σαν καταιγίδα η μια κοντά στην άλλη. Το βράδυ της 28ης Νοεμβρίου έκαναν πολεμικό συμβούλιο, μιλούσαν όλοι για δύσκολη κατάσταση και έπρεπε να συμπτυχθούν. Ολοι συμφώνησαν εκτός από τον Μαβίλη. «Εγώ θα μείνω» είπε, κι έμεινε.

Η μάχη που ακολούθησε ήταν μοιραία για τον ποιητή. ΄Ενα βόλι τον χτύπησε στο πρόσωπο. Ζαλισμένος δοκίμασε να πάει δίπλα στο εκκλησάκι που είχε μετατραπεί σε πρόχειρο χειρουργείο για τις πρώτες βοήθειες. Μια δεύτερη σφαίρα τον χτύπησε κατάστηθα, το αίμα έτρεχε ποτάμι και ο Λορέντζος σωριάστηκε καταγής…

Τα τελευταία του λόγια: «επερίμενα πολλές τιμές από τούτον τον πόλεμο, αλλά όχι και την τιμή να θυσιάσω τη ζωή μου για την Ελλάδα μου». Μετά από λίγο ο παπα-Φώτης, ο ιερέας του Σώματος, τούκλεισε τα μάτια και οι Γαριβαλδινοί σε στάση προσοχής τον αποχαιρέτησαν στρατιωτικά

Από τα καλύτερα ποιήματα του «η Λήθη»

«Καλότυχοι οἱ νεκρο που λησμονᾶνε τὴν πίκρια τῆς ζωῆς. Ὅντας βυθίσει
ὁ ἥλιος καὶ τὸ σούρουπο ἀκλουθήσει, μὴν τοὺς κλαῖς, ὁ καημός σου ὅσος καὶ νἆναι. Τέτοιαν ὥρα οἱ ψυχὲς διψοῦν καὶ πᾶνε στῆς λησμονιᾶς τὴν κρουσταλλένια βρύση·
μὰ βοῦρκος τὸ νεράκι θὰ μαυρίσει, ἂ στάξει γι᾿ αὐτὲς δάκρυ ὅθε ἀγαπᾶνε. Κι ἂν πιοῦν θολὸ νερὸ ξαναθυμοῦνται. Διαβαίνοντας λιβάδια ἀπὸ ἀσφοδύλι,
πόνους παλιούς, ποὺ μέσα τους κοιμοῦνται. Ἂ δὲ μπορεῖς παρὰ νὰ κλαῖς τὸ δείλι,
τοὺς ζωντανοὺς τὰ μάτια σου ἂς θρηνήσουν: Θέλουν μὰ δὲ βολεῖ νὰ λησμονήσουν». (Πηγή : https://www.palmografos.com/)

Στη φωτογραφία “ Ο παπα-Φώτης κλείνει τα μάτια του νεκρού πλέον Μαβίλη” (Πηγή : http://www.potheg.gr/)

Επιστολικό δελτάριο: Οι αξιωματικοί Ρώμας και Μπαρδόπουλος, πληγωμένοι, εν μέσω άλλων στρατιωτών και αξιωματικών φωτογραφίζονται στον Δρίσκο. Εκδόθηκε από τον Α. Β. Πάσχα στην Αθήνα. (Πηγή : http://www.balkanwars.gr/)

….και η πίσω όψη!

“……Οι ευρισκόµενοι στο Μέτσοβο έλληνες ερυθροχίτωνες µε αρχηγό τον Ρώµα περίµεναν διαταγή από τον αρχηγό του στρατού της Ηπείρου Σαπουτζάκη για να κατευθυνθούν προς το ∆ρίσκο να προσβάλλουν τους εκεί Τούρκους. Η προσβολή αυτή είχε σκοπό να απασχολήσουν όσο το δυνατό περισσότερη δύναµη Τούρκων, προκειµένου να γίνει η επίθεση κατά του Μπιζανίου. Ο Δρίσκος είναι ορεινή δρυοσκέπαστη θέση σε ύψος 945 μ. περίπου 15 χιλ. ανατολικά από την πόλη των Ιωαννίνων (ανάμεσα στον ποταμό Άραχθο και στη λίμνη των Ιωαννίνων).

Οι Γαριβαλδινοί µετά δύο µέρες πορεία έφθασαν στο χάνι του Κοµπέρ αγά και µετά από συµβούλιο αποφασίστηκε όπως τη νύχτα επιδιωχθεί αιφνιδιαστική επίθεση κατά των Τούρκων που κατέφυγαν στο λόφο Βίγκλας και της Τουφεκήθρας. Για τον αιφνιδιασµό επιλέχθηκαν από όλους τους λόχους 60 άνδρες µε διοικητή τον ανθυπολοχαγό Παλιούρα οι οποίοι λίγο µετά τα µεσάνυχτα θα άρχιζαν την επιχείρηση µε την υποστήριξη επίσης 300 άλλων ανδρών µε τον ταγµατάρχη Μπαρδόπουλο και άλλους 3 λόχους µε το Ρώµα ως εφεδρεία. Οι Τούρκοι ήσαν περί τους 800 µε δύο ταχυβόλα.

Στη µία µετά τα µεσάνυχτα έγινε η επαφή µεταξύ των αντιµαχόµενων τµηµάτων µε σφοδρότατους πυροβολισµούς όπου µετά από τη σύγκρουση των εµπροσθοφυλακών άρχισε τροµερή µάχη σε όλη τη γραµµή του µετώπου. Κατά τις 5 το πρωί το τάγµα του Μπαρδόπουλου βρισκόταν στο χωριό Ριωβουρτζά και ο λοχαγός Θ. Ματζουράνης στη στενωπό των Λαγγάδων. Την ώρα εκείνη ο Μπαρδόπουλος έφιππος διέταξε σάλπισµα γενικής εφόδου και µέσα στο σκοτάδι οι Γαριβαλδινοί επετέθησαν απ’ όλα τα σηµεία µε τροµαχτικά πυρά.

Τέσσερες ολόκληρες ώρες διήρκησε η αιµατηρή µάχη και την 10.30 π.µ. στη Βίγκλα και στην Τουφεκήθρα υψώθηκε η Ελληνική σηµαία και οι Τούρκοι έφυγαν προς την πεδιάδα, καταδιωκόµενοι απ’ το τµήµα του Ρώµα. Η καταδίωξη έγινε µέχρι το χάνι της Λεύκας και φόνευσαν περί τους 200 Τούρκους και κυρίευσαν 45 σκηνές.

Το βράδυ της ίδιας ηµέρας έφθασε στη Βίγκλα σώµα Κρητών µε τον Καπετάν Μακρή και Κριάρη. Οι Τούρκοι όµως την άλλη ηµέρα επιχείρησαν να καταλάβουν τις θέσεις τους αλλά οι Γαριβαλδινοί που κατείχαν τις θέσεις βοηθούµενοι και από τους Κρήτες τους αντιµετώπισαν µε φονικά πυρά. Οι αξιωµατικοί όρθιοι έτρεχαν σε όλα τα τµήµατα και διηύθυναν την άµυνα. Ο Παπαφώτης που έφτασε έφιππος ευλογούσε τα Ελληνικά όπλα. Τη στιγµή εκείνη, µία σφαίρα βρήκε τον Μπαρδόπουλο στο χέρι. Ο Ρώµας του σύστησε να αποσυρθεί αλλά εκείνος δεν εδέχθη. ∆έχτηκε µόνο το γιατρό επί τόπου και του έδεσε την πληγή.

Η µάχη τελείωσε το βράδυ χωρίς οι Τούρκοι να προχωρήσουν προς τις Ελληνικές θέσεις. Την άλλη ηµέρα το πρωί αφού οι Τούρκοι ενισχύθηκαν µε 7 χιλιάδες στρατό απ’ τα Γιάννενα επετέθησαν πάλι. Κατά τη µάχη µία σφαίρα βρήκε ξανά τον Μπαρδόπουλο κάτω από το γόνατο και άλλη τραυµάτισε το Ρώµα.

Τη διεύθυνση του Ελληνικού στρατού ανάλαβε ο Πιπίνος Γαριβάλδης, αλλά η άµυνα ήταν αδύνατη και το σώµα αναγκάστηκε να αποµακρυνθεί λίγα χιλιόµετρα απ’ τις κατεχόµενες θέσεις.

Στη µάχη του ∆ρίσκου (28-11-1912) έλαβε µέρος και ο ποιητής Λορέτζος Μαβίλης, ο οποίος είχε καταταγεί εθελοντής στο σώµα των Γαριβαλδινών, ως λοχαγός, επικεφαλής λόχου υπό τον Ρώµα.

Τα χαράµατα της ίδιας ηµέρας, ο Λορέτζος Μαβίλης µε το τµήµα του επιτίθεται εναντίον των τουρκικών τµηµάτων, τα οποία και αντιτάχθηκαν σθεναρά. Κατά τη διάρκεια της µάχης και ενώ τα Ελληνικά τµήµατα προχωρούσαν προς καταδίωξη του εχθρού, µια σφαίρα τρυπά τα δύο µάγουλα του µαχόµενου ποιητή ο οποίος χαµογελαστός “δεν είναι τίποτε” είπε, και εξακολουθούσε να προχωρεί ενθαρρύνοντας τους στρατιώτες.

Τα αίµατα έτρεχαν από τις πληγές του. Ένας συµπολεµιστής τον έσυρε λίγο προς τα πίσω, προσπαθώντας να τον πείσει να µεταβεί προς το χειρουργείο. Εκείνος όµως ξεφεύγει και δίδοντας διαταγές προχωρούσε. Μόλις έφτασε στο ξωκλήσι του ∆ρίσκου γύρισε να κοιτάξει για τελευταία φορά τα Γιάννενα, αλλά άλλη σφαίρα τον κτυπά στο λαιµό. Τη στιγµή εκείνη έφθασε και ο στρατηγός Γαριβάλδης λέγοντας “Εβίβα Μαβίλη, Εβίβα νικήσαµεν”. Ο Μαβίλης µόλις επρόφθασε να σταθεί προσοχή και να χαιρετήσει στρατιωτικά. Έπεσε κάτω στη γη.  Τελευταία του λόγια ήσαν: “Όλες τις δόξες τις περίµενα, όχι και να πεθάνω για την πατρίδα”. Άφησε την τελευταία του πνοή στο ∆ρίσκο. Στη µάχη αυτή τέθηκαν εκτός µάχης 200 Γαριβαλδινοί, και από το σώµα του Ρώµα άλλοι 200, µαζί µε τον ήρωα ποιητή…..” (Πηγή : ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΟΥ 1912-1913, Βύρων Δάβος, Αθήνα)

Στη φωτογραφία “Η Μάχη του Δρίσκου” – Φωτοκάρτα άγνωστου δημιουργού.