Μαθητές της 1ης Γυμνασίου στα μέσα της δεκαετίας του ’50 στο Μενίδι, πάνω στη βάρκα “Ευδοκία” του κ. Μπανταλούκα. Από δεξιά : Μάξιμος Μπανταλούκας, Ντίνος Κουβαράς, Βασίλης Καζαντζής, Γιώργος Χαλκιάς, Χρήστος Κατσίκας και Λάκης Μπαρμπούτης. (Φωτο από αρχείο κ. Μάξιμου Μπανταλούκα)
Μια και τελευταία γίνεται πολύς λόγος για την τουριστική προβολή της πόλης της Άρτας και της περιοχής γενικά, ας ρίξουμε μια ματιά στον τρόπο που αυτή παρουσιάστηκε σε ένα τουριστικό φυλλάδιο του ΕΟΤ για τη Δυτική Ελλάδα, το 1978.
«…….Στα βορειονατολικά της Πρέβεζας βρίσκεται η ΑΡΤΑ. Σ’ όλη την γύρω περιοχή υπάρχουν κάμποι γεμάτοι πορτοκαλιές και στα ορεινά, τα βουνά είναι κατάφυτα από έλατα, καστανιές, βελανιδιές και οξιές.
Η Άρτα είναι μια πόλη με πολλά αξιοθέατα, κυρίως από την εποχή του Βυζαντίου. Οι Κομνηνοί και οι Άγγελοι στόλισαν την πόλη με πολλές εκκλησίες. Στους ναούς της Αγ. Θεοδώρας, της Παναγίας της Παρηγορήτισσας και του Αγ. Βασιλείου θαυμάζουμε τις σπάνιες εικόνες από τις θαυμάσιες τοιχογραφίες. Επίσης οι μονές των Βλαχερνών και της Κάτω Παναγιάς, χτισμένες κι αυτές στους Βυζαντινούς χρόνους, διατηρούνται μέχρι σήμερα θαυμάσια.
Μέσα στην πόλη λειτουργεί σήμερα Αρχαιολογικό Μουσείο. Αν το επισκεφθείτε θα δείτε τη χάλκινη τεφροδόχο με νομίσματα όλων των εποχών. Επίσης στην οδό Βασιλέως Πύρρου υπάρχει αρχαϊκός ναός. Σώζονται επίσης αρχαίο θέατρο και το Φρούριο της πόλης με αρχαία και βυζαντινά τείχη.
Σε απόσταση 26 χλμ., βόρεια της Άρτας, μεταξύ Αμμότοπου και Γοργόμυλου, σώζεται αρχαία ακρόπολη του Αμμότοπου. Ο ποταμός Άραχθος διασχίζει την Άρτα. Δίπλα στη μεγάλη γέφυρα του ποταμού, πάνω από την οποία περνά η οδική αρτηρία Αντιρρίου – Ιωαννίνων, βρίσκεται ένα μικρό παλιό γεφύρι. Είναι το θρυλικό «Γεφύρι της Άρτας» που η παράδοση λέει ότι στα θεμέλια του χτίστηκε ζωντανή η γυναίκα του πρωτομάστορα για να στεριώσει.
Ο Αμβρακικός κόλπος βρέχει τα νότια της Άρτας σχηματίζοντας λιμνοθάλασσας. Σε πολλές απ’ αυτές λειτουργούν ιχθυοτροφεία. Ακρογιαλιές υπάρχουν πολλές στα νερά του Αμβρακικού.
Από την Άρτα, Εθνικές οδοί μεταφέρουν τους επισκέπτες στα Ιωάννινα, στα Τρίκαλα (υπό κατασκευή), στην Πρέβεζα και στην Αμφιλοχία.
Η περιοχή στα νοτιοανατολικά της Άρτας έχει ονομαστεί «Ελβετία της Ελλάδας*». Τα βουνά που καλύπτουν την μεγαλύτερη έκταση του εδάφους της είναι κατάφυτα από έλατα, βελανιδιές, καστανιές, καρυδιές, πλατάνια και οξυές. Πάνω στις πλαγιές τους βρίσκονται σκαρφαλωμένα αμέτρητα γραφικά χωριουδάκια, χτισμένα αμφιθεατρικά και με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική των ορεινών οικισμών…..». (Πηγή : WESTERN GREECE, 1978, ΔΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ, 1978 Publisher: Greek National Tourism Organisation, Designer: Katerina Vittou, Printer: Aspioti-ELKA)
*Σαν «Ελβετία της Ελλάδας» ονομάζεται η περιοχή με το δάσος Γαβρόγου, που ατενίζει τον Αμβρακικό και το Ιόνιο. Μια πανέμορφη περιοχή, σήμερα Δήμος Γ. Καραϊσκάκη, με σπουδαίες ιστορικές αναφορές (ας μην ξεχνάμε ότι ήταν η πατρίδα του ήρωα της επανάστασης Γεώργιου Καραϊσκάκη), που δυστυχώς δεν έτυχε τουριστικά την αξιοποίηση που θα έπρεπε.
Στην φωτογραφία το εξώφυλλο του τουριστικού φυλλαδίου του 1978.
“Όλα κι όλα τέσσερα σπίτια ήταν στην Κόπραινα, το καφενείο, που ήταν και μπακάλικο και κουρείο κι εστιατόριο κι εμπορικό. Και το τελωνείο ψηλό, επιβλητικό, δυνατό. Με χοντρά ντουβάρια, πέτρινες σκάλες και μεγάλες αποθήκες στο ισόγειο. Παράθυρα με σκαλιστό λιθάρι στις καμάρες και χοντρά κάγκελα. Γι ασφάλεια. Τα εμπορεύματα δηλαδή να ναι ασφαλισμένα. Κι ένα γύρω, η απόλυτη άπλα. Ο ουρανός η θάλασσα κι η γη. Στο ίδιο επίπεδο όλα αφού όταν έβρεχε καμιά φορά, απ’ εκείνες τις ξαφνικές μπόρες του καλοκαιριού, ξέρετε, που κρατάνε δέκα λεπτά, το νερό σκέπαζε τούτη την ξερή γη, την επίπεδη, έτσι που γινόταν ένα με τη θάλασσα. Και τότε έβλεπες τούτα τα έξι σπίτια σαν να πλέουν πάνω στο νερό. Και μακριά το φάρο που ήταν στην άκρη τούτης της ισόπεδης γης, ν’ αρμενίζει σαν καράβι …
Στο τελωνείο έφευγαν μέσα στις αποθήκες οι σιδερένιες ράγες, πέρναγαν κάτω από την κεντρική πόρτα με την πέτρινη καμάρα, έβγαιναν έξω κι έφταναν ίσαμε με το μώλο. Απάνω τους οι χαμάληδες με τα μαντήλια στο κεφάλι και τα χρωματικά πουκάμισα με τις ιδρωμένες μασχάλες, κυλούσαν τα βαγόνια και φόρτωναν τα εμπορεύματα απ’ τα βαπόρια που έρχονταν από τον Πειραιά. Σακιά με αλεύρια, ζάχαρες, καφέδες, ρύζια, φασόλια, φακές, όσπρια, γενικώς…. Όταν έρχονταν τα βαπόρια από την Πρέβεζα άραζαν μακριά. Δεν έπιαναν στο μώλο, ήταν ρηχά, γι’ αυτό πήγαιναν οι μαούνες και πλεύριζαν για να φορτώσουν τα εμπορεύματα. Το ίδιο κι οι βάρκες για να πάρουν τους επιβάτες…..” (Πηγή : Λεύκωμα ΚΟΠΡΑΙΝΑ, ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ, Ε. Ιντζέμπελης, Άρτα, 2008
Στη φωτογραφία του Volker Möller, ένα από τα κτήρια του τελωνείου το 1980, πριν την αναστήλωσή του.
Τα γαλλικά καράβια, που αρμένιζαν στον Αμβρακικό τον 18ο αιώνα, σπάνια γνώριζαν τη μοίρα του ναυαγίου. Οι ακτές του Γαλλικού προξενείου της Άρτας , από τη Ναύπακτο ως τους Αγίους Σαράντα, ήταν σπαρμένες με λιμάνια —άλλα μεγάλα, άλλα μικρά— που προσέφεραν στους Γάλλους έμπορους ασφαλή καταφύγια όταν οι καιροί αγρίευαν. Οι περισσότεροι καπετάνιοι, άλλωστε, γνώριζαν καλά το τοπίο· είχαν μάθει τα νερά, τις στροφές των ακτών, τις ιδιοτροπίες των ανέμων.
Όμως, ακόμη κι εκεί που η πείρα συναντά την προνοητικότητα, η θάλασσα μπορεί να δείξει τα δόντια της. Ήταν η νύχτα της 8ης προς 9η Μαρτίου του 1706 όταν ξέσπασε ξαφνικά σφοδρή θαλασσοταραχή, σαρωτική και αλύπητη. Ένας πρωτοφανής βορειοανατολικός άνεμος έπεσε πάνω στο λιμάνι της Κόπραινας, αναστατώνοντας όσα πλεούμενα βρίσκονταν εκεί. Ανάμεσά τους, το γαλλικό μπάρκο του καπετάνιου Pierre Escot, που είχε αποπλεύσει από τη Μασσαλία, και έξι μικρά κεφαλλονίτικα καράβια.
Η καταιγίδα δεν τους χαρίστηκε. Πέντε από τα κεφαλλονίτικα πλοία καταποντίστηκαν· το έκτο, μαζί με το γαλλικό, σώθηκαν προσωρινά, καθώς παρασύρθηκαν και προσάραξαν. Μα δεν είχε περάσει πολλή ώρα, κι εμφανίστηκαν οι Τούρκοι της περιοχής, «….που πάντα καραδοκούσαν για ένα τέτοιο ανέλπιστο κέρδος». Κατάσχεσαν και τα δύο πλοία, ισχυριζόμενοι πως τους ανήκαν δικαιωματικά, αφού τα είχαν βρει σε “δικά τους” νερά.
Ευτυχώς, ο Γάλλος πρόξενος, G. Dubroca, ανέλαβε δράση. Με επιμονή και διπλωματία, κατάφερε να πάρει πίσω το γαλλικό μπάρκο, το οποίο δεν είχε υποστεί σοβαρές ζημιές. Το πλοίο επισκευάστηκε γρήγορα και απέπλευσε λίγο αργότερα φορτωμένο καπνό, συνεχίζοντας τον εμπορικό του δρόμο. Το κεφαλλονίτικο, πιο ταλαιπωρημένο ίσως ή λιγότερο προστατευμένο, χρειάστηκε να περιμένει. Κατάφερε να αποπλεύσει τελικά από την Κόπραινα έπειτα από ενάμιση μήνα…. (Επιμέλεια κειμένου : Α. Καρρά – Πηγή : ΤΟ ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ, Γ. Σιόροκας, Εκδόσεις ΙΜΙΑΧ, Ιωάννινα, 1981)
Στη φωτογραφία “Engraving of sinking ship in a hurricane – Χαρακτικό με πλοίο που βυθίζεται σε σφοδρή καταιγίδα”.
Η σελίδα, αφιερωμένη στο ΞΕΝΙΑ της Άρτας, στον τουριστικό φυλλάδιο του ΕΟΤ για τα ξενοδοχεία Ξενία, που κυκλοφόρησε τον Μάιο του 1991, σε σχεδιασμό του M. Mandreka.
…και το εξώφυλλο του φυλλαδίου!
Η εξωτερική βεράντα του ξενοδοχείου Ξενία, όπου μπορούσες να πιείς τον καφέ σου ή το ποτό σου κάτω από τα πεύκα, σε φωτογραφία του Δ. Χαρισιάδη τον Ιούνιο του 1961. (Πηγή : Φωτοραφικό αρχείο Μουσείου Μπενάκη).
Το ξενοδοχείο Ξενία στην Άρτα σχεδιάστηκε το 1958. Μαζί με το Ξενία στην Ακροναυπλία Αργολίδας, σχεδιασμένο από τον Ι. Τριανταφυλλίδη, ήταν ένα από τα δύο επιτυχημένα πειράματα του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (ΕΟΤ) για τον σχεδιασμό και την κατασκευή μιας σύγχρονης ξενοδοχειακής μονάδας εντός των τειχών ενός μεσαιωνικού φρουρίου.
Η τοποθεσία εντός του φρουρίου, η οποία στέγαζε τις περιφερειακές φυλακές, θεωρήθηκε από τον ΕΟΤ εξαιρετική επιλογή, καθώς δέσποζε στην πόλη και είχε θέα στον ποταμό Άραχθο. Αν και η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου του ξενοδοχείου θα ήταν εξαιρετικά περίπλοκη και δαπανηρή, κρίθηκε σκόπιμο να καταβληθεί σοβαρή προσπάθεια για την απόκτηση της γης από το Υπουργείο Δικαιοσύνης.
Το Ξενία της Άρτας ήταν ένα ξενοδοχείο Β’ κατηγορίας με 22 δωμάτια, το καθένα εξοπλισμένο με μπάνιο και τηλέφωνο. Διέθετε κεντρική θέρμανση, εστιατόριο και στεγασμένο χώρο στάθμευσης. Ο αρχιτέκτονας σκόπευε η κατασκευή του ξενοδοχείου να γίνει σε απόσταση από το βυζαντινό τείχος, παραμένοντας χαμηλό και σχεδόν αόρατο από την πόλη, ενώ ήταν ορατό μόνο από την πλευρά του ποταμού. Αυτός ο σχεδιασμός εξασφάλιζε μια αρμονική συμβίωση με το βυζαντινό φρούριο. Πραγματοποιήθηκαν επίσης εργασίες καθαρισμού, επισκευής και αποκατάστασης των τειχών του φρουρίου, ενώ ανακατασκευάστηκε και η πρόσβαση από την πόλη στο φρούριο. Τέλος, η νέα μικρή εκκλησία που σχεδίασε ο Ζίβας σε αντικατάσταση της παλιάς που είχε κατεδαφιστεί, ήταν ένα από τα σπάνια παραδείγματα ελληνορθόδοξης εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής που αποδόθηκε σε μοντέρνο στυλ. (Πηγή : Greek National Tourism Organisation)
Το Ξενία σε φωτογραφία του Δ. Χαρισιάδη τον Ιούνιο του 1961. (Πηγή : Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη)
Μια νεανική παρέα στις εξοχές των Μελισσουργών, στα τέλη της δεκαετίας του ’50. Διακρίνονται από δεξιά : Στάθης Μπαλάσκας, Στέλιος Κάτσινος, Βασίλης Καραβασίλης, Αναστασία Καραβασίλη, Λενιώ Ρίζου – Μπαλάσκα, Δήμητρα Κάτσινου – Τρομπούκη, Φωτεινή Μπαλάσκα – Κουτρούμπα. Πάνω οι Κώστας Ρίζος και Γιώργος Καραγιάννης. (Φωτο από συλλογή οικογένειας Κουτρούμπα)
Η αφίσα αποτυπώνει τον εντυπωσιακό καταρράκτη των Τζουμέρκων σε μια σπάνια, αυθεντική στιγμή της παλιάς εποχής. Πρωταγωνιστές, πέρα από τη δύναμη της φύσης, τα αγριοκάτσικα που στέκονται αγέρωχα μπροστά από το ορμητικό νερό, ενσωματωμένα πλήρως στο άγριο, πετρώδες τοπίο. Μια εικόνα γεμάτη αυθεντικότητα και ηπειρώτικη περηφάνια, που θυμίζει την άρρηκτη σχέση ανθρώπου, ζώου και φύσης στα βουνά της Ελλάδας. (Η αφίσα είναι από την συλλογή της κ. Σοφίας Εξάρχου)
Ο Νικόλαος Καλμούκος δραστηριοποιήθηκε σαν αθλητικός ανταποκριτής στην Άρτα των εφημερίδων ΤΟ ΦΩΣ ΤΩΝ ΣΠΟΡ και ΟΜΑΔΑ. Ανέλαβε την ενημέρωση των εφημερίδων για τα αθλητικά τεκταινόμενα στην Άρτα μετά τον θάνατο του αδελφού του Αρίστου Καλμούκου, από το 1970 μέχρι τις αρχές του 2000.
Υπήρξε μέλος του Δ. Σ. του Πολιτιστικού Συλλόγου “Ο ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ” και, ως καλλίφωνος, μέλος της χορωδίας του Συλλόγου και κανταδόρος.
Στη φωτογραφία το “Δελτίον Αναγνωρίσεως Ανταποκριτού” του Ν. Καλμούκου για την εφημερίδα ΟΜΑΔΑ. (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς).
