
H πρώτη σελίδα της έκθεσης για την πολεμική δράση του Ι Τάγματος του 40ού Συντάγματος Ευζώνων (Αρχείο ΓΕΣ/ΔΙΣ, Φ.683/ΙΑ/2).

H πρώτη σελίδα της έκθεσης για την πολεμική δράση του Ι Τάγματος του 40ού Συντάγματος Ευζώνων (Αρχείο ΓΕΣ/ΔΙΣ, Φ.683/ΙΑ/2).
Η Άρτα ήταν κι αυτή ανάμεσα στις περιοχές που θρήνησαν πολλούς νεκρούς στον πόλεμο 1940-41. Επίσης το 40ο Σύνταγμα Ευζώνων Άρτας, που ήταν ένα από τα περίπου 90 ελληνικά Συντάγματα που πήραν μέρος στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, άφησε στα αλβανικά βουνά 173 παλικάρια. Κάποια από αυτά τα παιδιά ήταν άγαμα και δεν άφησαν απογόνους. Έτσι μερικά από τα επώνυμα κυριολεκτικά έσβησαν και σήμερα κανένας δεν τα θυμάται. Ο έφεδρος αξιωματικός του 40ου Συντάγματος Νίκος Παπαβασιλείου, γράφει στο βιβλίο του τα παρακάτω: «….Το δράμα τελείωσε, αγαπημένοι μου νεκροί συμπολεμιστές αξιωματικοί και στρατιώτες, που μείνατε αυτού επάνω στα άγρια βουνά και τα φαράγγια της Αλβανίας και κοιμάστε τον αιώνιο ύπνο. Και είμαστε τώρα εμείς οι τυχεροί, που επιζήσαμε και γυρίσαμε στα σπίτια μας, ανάμεσα στους δικούς μας. Κι εσείς, ακόμα αυτού και για πάντα αυτού».
Μπορείτε να βρείτε όλα τα ονόματα στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2022/10/ΝΕΚΡΟΙ-40.pdf

Ο Ταξίαρχος ε.α. Κ. Μάνος με την κήρυξη του πολέμου ήδη ήταν λοχίας πυροβολικού στο 2ο τάγμα του 3/40 Συντάγματος ευζώνων που έδρευε στην Άρτα. Ο πόλεμος τον βρήκε στα σύνορα … «Εγώ στον πόλεμο του 40 ήμουν λοχίας. Στο 40 Σύνταγμα από το 1938, το 1939 και 1940, τα τρία αυτά χρόνια γίνονταν εδώ η κατάταξη, αλλά οι στρατιώτες αυτοί φεύγαν από εδώ. Η έδρα ήταν στην Άρτα αλλά εδώ έμενε μονάχα ο στρατολόγος…..
Το 40 Σύνταγμα έκανε ατομικές προσκλήσεως. Στην επιστράτευση της 1ης Οκτωβρίου 1940, στην Άρτα κάλεσαν περίπου 8 ή 10 ηλικίες. Έγινε το πρώτο τάγμα τις πρώτες μέρες και έφυγε στο Καλπάκι, νομίζω με διοικητή τον Χρυσοχόου. Το 2ο και το 3ο Τάγμα έμειναν εδώ. Επιστρατεύτηκαν τα πάντα, μουλάρια για μεταγωγικά, για το λόχο διοικήσεως, μουλάρια για τα πολυβόλα, όλα αυτά που έπρεπε να έχει μια επιστράτευση, όπως και επίταξη κτηνών. Ο καθένας πήγε στη θέση του…….(Πηγή : Η ΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ, Κ. Βάγιας, Άρτα, 2004)

Στη φωτογραφία ο Κωσταντίνος Μπανιάς από τους Μελισσουργούς, με τη στολή του Ευζώνου. (Φωτο από αρχείο Χ.Μ.)
Η περιγραφή της πρώτης μέρας του πολέμου από τον Ταξίαρχο ε.α. Κ. Μάνο που ήταν ήδη λοχίας πυροβολικού στο 2ο Τάγμα του 3/40 Συντάγματος Ευζώνων. (Πηγή : Η ΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ, Κ. Βάγιας, Άρτα, 2004)


Τοιχογραφία του Χριστού στην κόγχη του Διακονικού, στον Άγιο Δημήτριο του Κατσούρη. (Πηγή : Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, https://www.searchculture.gr/)
“Ο τρούλλος είναι υψηλός, ελαφρώς πεπλατυσμένος εξωτερικώς κατά τον άξονα του ναού. Εσωτερικώς παρουσιάζει ακανόνιστον τετράπλευρον διατομήν, με καμπύλας πλευράς και απεστρογγυλευμένας γωνίας……..Εις τον τρούλλον ανοίγονται μεταξύ των νευρώσεων επτά στενά και χαμηλά παράθυρα….”(Πηγή : Η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗΝ ΣΤΕΡΕΑΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟΝ, Π. Βοκοτόπουλος, Θεσσαλονίκη, 1975)

Στη φωτογραφία “Άνοψις τρούλλου” του ναού του Αγίου Δημητρίου Κατσούρη από το ίδιο βιβλίο.

1972 – Το καμπαναριό του Αγίου Δημητρίου του Κατσούρη σε φωτογραφία της Ρένας Ανδρεάδη. (Πηγή : Αρχείο Μουσείου Μπενάκη, Λεύκωμα ΠΡΟΤΑΣΗ, Άρτα, 1999)
Του Αγίου Δημητρίου σήμερα κι ας μνημονεύσουμε το ναό του Αγίου Δημητρίου του Κατσούρη που είναι και το παλαιότερο μεσοβυζαντινό μνημείο της Άρτας.
Ο ναός χρονολογείται στο πρώτο μισό του 9ου αιώνα και βρίσκεται στην καρδιά του κάμπου της Άρτας, έξω από το χωριό Πλησιοί, ανάμεσα σε μπαξέδες με πορτοκαλιές.
Η πρώτη σημαντική γραπτή αναφορά για το μνημείο προέρχεται από συνοδική επιστολή του 1229 του Μητροπολίτη Ναυπάκτου Ιωάννη Απόκαυκου. Ο ιεράρχης μας πληροφορεί ότι ο ναός ήταν φημισμένο μοναστηριακό Καθολικό (κεντρικό εκκλησιαστικό κτίριο), το οποίο βρισκόταν στη δικαιοδοσία του μαζί με κάποια άλλα μοναστήρια της περιοχής. Με συνοδική απόφαση αυτός έδωσε την κυριότητα τους στον επίσκοπο Άρτας. Ο ίδιος ο Πατριάρχης Γερμανός Β’ παραχώρησε τη μονή του Αγίου Δημητρίου αφού ήταν Σταυροπηγιακή, υπαγόμενη στη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου.
Άγνωστο από πού προέρχεται το όνομα «Κατσούρη». Χαρακτήριζε, όμως, τη μονή, τουλάχιστον από τις αρχές του 13ου αιώνα, όταν αναφέρεται στη συνοδική επιστολή του Απόκαυκου. Φαίνεται ότι τον 13ο αιώνα η μοναστική κοινότητα του Αγίου Δημητρίου διέθετε οικονομική δύναμη, κάτι που συμφωνεί με την ακμή του Δεσποτάτου ταυτόχρονα. Στις αρχές του 13ου αιώνα ο ναός τοιχογραφήθηκε για πρώτη φορά.
Δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες για τα επόμενα χρόνια. Το μοναστήρι επέζησε, πιθανότατα μέχρι τον 18ο αιώνα, οπότε και διαλύθηκε. Ο ναός υπέστη οικοδομικές επεμβάσεις τον 19ο και τις αρχές του 20ου αιώνα και σήμερα είναι προαύλιος ναός.

Στη φωτογραφία “‘Αποψη της ανατολικής πλευράς του ναού τη δεκαετία του 1920. (Π. Παπαχατζιδάκη – Αρχείο Μουσείου Μπενάκη, Λεύκωμα ΠΡΟΤΑΣΗ, Άρτα, 1999)

Χάρτης του 1717 με τις κατακτήσεις του βασιλιά Πύρρου Α΄, σύμφωνα με τις περιγραφές του Πλουτάρχου. (The conquests of Pyrrhus, King of the Epirots, according to Plutarch). Έργο του HERMAN MOLL.
O Άγγλος χαράκτης, χαρτογράφος και εκδότης Herman Moll (1654-1732) ήταν πιθανότατα γερμανικής ή φλαμανδικής καταγωγής. Eγκαταστάθηκε στο Λονδίνο στα 1678, και διατηρούσε εκεί βιβλιοπωλείο. Έμεινε γνωστός για τους λεπτομερείς χάρτες της Ευρώπης και της Αμερικής καθώς και για την εικονογράφηση δύο πολύ γνωστών λογοτεχνικών έργων, του “Ροβινσώνα Κρούσου” του Daniel Defoe και των “Ταξιδιών του Γκιούλιβερ” του Jonathan Swift. Περισσότερα στο λινκ [MOLL, Herman]. Geographia classica: The geography of the ancients so far describ’d as it is contain’d in the Greek and Latin classicks, in twenty-nine maps of the Old World…, Λονδίνο, Printed for C. Browne, MDCCXVII [=1717].

Πλανόδιος μανάβης στις γειτονιές της Άρτας τη δεκαετία του ’50. Τα λαχανικά και τα φρούτα είναι φορτωμένα σε παραδοσιακές κόφες που κατασκευάζονταν από τους καλαθάδες της Άρτας. Στο βάθος, χαρακτηριστική κατοικία της πόλης. (Πηγή : Εταιρεία Ελληνικού Λογοτεχνικού & Ιστορικού Αρχείου, ΠΡΟΤΑΣΗ, Άρτα, 1999)