Άρτα, 1948 – Συνεργείο αυτοκινήτων του Αθανασίου Αυδίκου. Ο Μιχάλης Ζιώγας (κέντρο) και ο Αναστάσιος Ζιώγας (δεξιά) τρίβουν τις βαλβίδες οκτακύλινδρης μηχανής αυτοκινήτου. (Φωτο από αρχείο Λάμπρου Γάτσιου όπως δημοσιεύτηκε στο Λεύκωμα ΣΥΡΡΑΚΟ, Ένα ταξίδι στην παράδοση, Ιωσήφ Ζιώγας, Ιωάννινα, 2006)
(Πηγή : 21 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1913, ΠΗΡΑΜΕ ΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ……., Ιωάννινα, 2013)
Οι πληροφορίες για την Άρτα και τα χωριά της την περίοδο 1913-1919 περιλαμβάνονται στις σελίδες 53 – 59 του Οδηγού ΠΗΡΑΜΕ ΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ. Στις φωτογραφίες οι πληροφορίες για την πόλη της Άρτας, τη δημοτική διοίκηση και τις διάφορες αρχές ….
..(Πηγή : 21 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1913, ΠΗΡΑΜΕ ΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ……., Ιωάννινα, 2013)
Με αφορμή τα 100 χρόνια από την Απελευθέρωση της Ηπείρου, ο Δημοκρατικός Τύπος Α.Ε. επανέκδωσε τον ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΟΔΗΓΟ 1913 – 19 & 1920 – 29, (Πρώτη έκδοση Γ.Ν. Μιχαήλ) με τίτλο 21 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1913, ΠΗΡΑΜΕ ΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ…….
Ο Οδηγός, όπως αναφέρεται και στο εξώφυλλο, περιέχει ιστορία, μνημεία, δρόμους εκκλησίες μοναστήρια, χωριά, συλλόγους, σωματεία, σχολεία, δημόσια θεάματα και λοιπά. Επίσης περιέχει πλήρη κατάλογο με τους επαγγελματίες των τριών νομών Άρτας, Ιωαννίνων, Πρεβέζης και των επαρχιών τους, για 2 χρονικές περιόδους. Πρώτη περίοδος από το 1913 μέχρι το 1919 και δεύτερη περίοδος 1920 μέχρι 1929.
Μια από τις σπάνιες φωτογραφίες με το καμπαναριό της Αγίας Θεοδώρας, μάλλον άγνωστη μέχρι πρόσφατα, που τραβήχτηκε από τον Gilbert Bagnani μεταξύ 1921 και 1924. Ο Gilbert Bagnani ήταν ένας Ιταλός αρχαιολόγος, γεννηθείς στη Ρώμη το 1900, που ταξίδεψε στην Ελλάδα εξερευνώντας αρχαία μνημεία. Ένα μέρος από το αρχείο του το είχε δωρίσει στην Γκαλερί Τέχνης του Τορόντο. Η φωτογραφία με το καμπαναριό της Αγίας Θεοδώρας περιλαμβάνεται στο βιβλίο που έγραψε ο D. J. Ian Begg για τον εν λόγω αρχαιολόγο με τίτλο “Lost Worlds of Ancient and Modern Greece, Gilbert Bagnani: The Adventures of a Young Italo-Canadian Archaeologist In Greece, 1921-1924”.
Να πως σχολιάζει ο συγγραφέας τη φωτογραφία με το καμπαναριό της Αγίας Θεοδώρας: “Μερικές από τις φωτογραφίες του Gilbert απεικονίζουν μνημεία που δεν σώζονται πλέον, όπως η εκκλησία της Αγίας Θεοδώρας στην Άρτα, όπου το καμπαναριό που στέκεται ακόμα στη φωτογραφία του Gilbert έχει έκτοτε κατεδαφιστεί. Οι ντόπιοι κάτοικοι απέδωσαν την εξαφάνισή του στους Γερμανούς κατά τη διάρκεια του πολέμου, αλλά στην πραγματικότητα ήταν ο Έλληνας βυζαντινολόγος και αρχαιολόγος Ορλάνδος που το αφαίρεσε για να «καθαρίσει» την εκκλησία από τις μετέπειτα μη ελληνικές προσαυξήσεις της. Τώρα, φυσικά, μια τέτοια προσθήκη θα θεωρηθεί ως μέρος της αρχιτεκτονικής ιστορίας αναπόσπαστο του μνημείου”.
Σχετικά με το καμπαναριό, γράφει ο Κ. Γιανέλλος στο βιβλίο του για τα Βυζαντινά μνημεία της Άρτας : “Ανατολικά ο ναός καταλήγει σε τρεις τρίπλευρες κόγχες, των οποίων τα παράθυρα ήταν φραγμένα μέχρι το 1936, οπότε ανοίχτηκαν απ’ τον Ορλάνδο. Την ίδια χρονιά αποφράχτηκαν τα τοξωτά ανοίγματα του νότιου παρανάρθηκα, γκρεμίστηκε το πρόσθετο νεότερο κωδωνοστάσιο στη Ν.Α γωνία του ναού, αποτειχίστηκαν τα μονόλοβα παράθυρα των πλευρών των πλάγιων κλιτών και με απόξεση των αμμοκονιαμάτων που τα κάλυπταν, δόθηκε στο μνημείο η αρχική του όψη.” (Πηγές : 1. Lost Worlds of Ancient and Modern Greece: Gilbert Bagnani: The Adventures of a Young Italo-Canadian Archaeologist in Greece, 1921-1924, Ian Begg, 2021 / 2. Τα βυζαντινά μνημεία της Άρτας, Κώστας Θ. Γιαννέλος, Νομαρχιακή Επιτροπή Τουριστικής Προβολής Ν. Άρτας , 2003)
Βιοπαλαιστές, αδέρφια στα «Σφαγεία», αντίπαλοι στο Γήπεδο. Νίκος Ζάχος (Π.Α.Ο.Α.), Γιώργος Κεφάλας (ΑΕΤΟΣ), Κώστας Τζαχρήστας (Π.Α.Ο.Α.), Χριστόδουλος Κεφάλας (ΑΕΤΟΣ), Απόστολος Ζάχος (Π.Α.Ο.Α.), Απόστολος Κεφάλας (ΑΕΤΟΣ). (Φωτο & σχόλιο Κ. Μπανιάς)
(Πηγή : https://apeirosgaia.wordpress.com/)
– «Μπάρμπα Λάμπη, να με πάρεις κι εμένα στα πρόβατα όποτε πας.
– Τι γυρεύς, μωρέ παιδί μ’ εσύ στα πρόβατα, δεν τρας εδώ στο χωριό τα γράμματα σ’ και τα παιγνίδια σ’ μόν’ θελς πρόβατα. Στα πρόβατα είν’ φόβος, είν’ κλέφτες……………….
Εικοσιπέντε ολόκληρες μέρες έζησα εκεί.Έμαθα όλους τους τόπους, όλα τα ζακόνια των, όλες των τις δουλιές. Τον κουρον, τ’ άρμεγμα, το στόλισμα, τον σάλαγον, την ποτιάν, τον σκάρον. Έμαθα τα ονόματα των σκυλιών: Γκεσούλης, Κολοβός, Γιαταγάνας, Μπάλιος, Ραχήλης.
Έμαθα την γλώσσαν των και την μίλαγα και δεν μ έτρωγαν. Εσυνήθισα στην ζωήν των τόσο που όταν έφυγα εδάκρυσα». (Απόσπασμα από το διήγημα του Κ. Κρυστάλλη ΕΙΣ ΤΗΝ ΣΤΑΝΗΝ ΤΟΥ ΜΠΑΡΜΠΑ ΜΟΥ* – Κ. Κρυστάλλης, Άπαντα, Ιστορ. Εκδόσεις 1821, τ. Γ’, Αθήνα 1958, σελ. 188 – 191)
*Μπορείτε να διαβάσετε το διήγημα στο λινκ https://apeirosgaia.wordpress.com/2012/04/17/%ce%b5%ce%b9%cf%82-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%cf%83%cf%84%ce%ac%ce%bd%ce%b7%ce%bd-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bc%cf%80%ce%ac%cf%81%ce%bc%cf%80%ce%b1-%ce%bc%ce%bf%cf%85/#more-3549
“1928 – 31, Τσοπανόπουλο”. Φωτογραφία της Έλλης Παπαδημητρίου (Πηγή : Λεύκωμα ΠΑΛΙΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ Ήπειρο – Μακεδονία, Αθήνα, 1977)
“….Μετά την κατοχή, που ο Κάμπος για πολλούς έγινε μόνιμο χειμαδιό, εκτός απ’ τα τουρλωτά αχυροκάλυβα, άρχισαν σιγά σιγά να εμφανίζονται και τα σπιτοκάλυβα. Αυτά ήταν ένα είδος σπιτιού με τοίχους από τσατμά με καλάμια και λάσπη. Άλειφαν την καλύβα με λάσπη περίπου στο 1,5 μέτρο . Με τον τρόπο αυτό την έκαναν πιο ζεστή και πιο στέρεη. Επίσης άνοιγαν μικρά παραθυράκια για να βγαίνει ο καπνός γιατί την ώρα της γάστρας έσταζε μέσα και το κουνάβι που λέει ο λόγος…..” (Πηγή : Λεύκωμα ΣΥΡΡΑΚΟ, ΠΕΤΡΑ – ΜΝΗΜΗ – ΦΩΣ, Συρράκο, 2004)
Στη φωτογραφία του Κ. Μπαλάφα “Σπιτοκάλυβο στον κάμπο της Άρτας” (Πηγή : Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Εκδόσεις Ποταμός, Αθήνα, 2003)
“Η ζωή των κτηνοτρόφων στα χειμαδιά ήταν σκληρή, ανυπόφορη. «….Θυμάμαι ζωή φρικτά μίζερη. Σε άθλιες αχυρένιες καλύβες που σε περόνιαζε το κρύο, αφού έμπαζαν από παντού. Που σε λιάνιζε η υγρασία, όταν για στρώμα υπήρχε μια σάπια ψάθα σε βρεγμένο χώμα. Που σε έπνιγε ο καπνός, αφού το κωνοειδές κατασκεύασμα των 10 τ.μ. ήταν και χώρος ύπνου και τόπος μαγειρέματος και «αίθουσα υποδοχής». Που σε τύφλωνε το λιγοστό τρεμάμενο φως του λυχναριού τα βράδια, αφού η λάμπα είχε καταργηθεί, γιατί τ γυαλί της δεν άντεχε τις στάλες της βροχής! Ζωή που και το νερό λειψό κι αμφίβολης ποιότητας. Ζωή μοναξιάς θανάσιμης. Δεν την αντέχαμε αυτή τη μοναξιά. Μας τσάκιζε. Σκορπισμένοι ήμασταν. Μοναχικές οι καλύβες μας.
Κοντά σ’ αυτά και κάτι άλλο. Ο κάμπος! Μας τρόμαζε ο κάμπος. Ο κάμπος του καλοκαιριού. Παραμονή σε καλύβα το καλοκαίρι, χωρίς κανένα στοιχειώδες μέσο, παραδομένοι στο έλεος της μύγας και των κουνουπιών, σε εποχές που θέριζε η ελονοσία, ισοδυναμούσε με κατάρα. Σήμαινε καταδίκη. Έμοιαζε παιγνίδι με το θάνατο……” (Μαρτυρία Μ. Β. Αυδίκου στο Λεύκωμα ΣΥΡΡΑΚΟ, ΠΕΤΡΑ – ΜΝΗΜΗ – ΦΩΣ, Συρράκο, 2004)
“1958 – Γάμος στον Κακόβατο Άρτης το 1958. Αριστερά ο Γιάννης Γκαρτζονίκας και δεξιά ο Δημήτριος Συγκούνας. Η βιομηχανική επανάσταση εισβάλλει στα κονάκια των κτηνοτρόφων. Το τρακτέρ και η μοτοσυκλέτα δίπλα στις παραδοσιακές βλάχικες καλύβες”. (Φωτο από το αρχείο Γιάννη Γκαρτζονίκα όπως δημοσιεύτηκε στο Λεύκωμα ΣΥΡΡΑΚΟ, ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ, Ι. Ζιώγας, Ιωάννινα, 2006)
