Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Αναζητώντας περισσότερες πληροφορίες για τον «Γύρο του Θανάτου», βρήκαμε ένα σχετικά πρόσφατο δημοσίευμα για τον πρώτο Έλληνα ακροβάτη αυτού του είδους, τον Γιάννη Χαλεπλή.

«Ο Γιάννης Χαλεπλής (Κούλα Μικράς Ασίας, 1907 – Αθήνα, 29 Αυγούστου 1982) ήταν ο πρώτος στην Ελλάδα που ξεκίνησε να εκτελεί ακροβατικές επιδείξεις με μοτοσικλέτα σε ξύλινη κυλινδρική κατασκευή, ( όπως ακριβώς περιγράφεται στην σχετική άδεια που είχε εκδοθεί από την αστυνομία της εποχής, το 1960) ή αλλιώς στο «Γύρο του Θανάτου»

Με τον όρο αυτό έγινε γνωστή η εκτέλεση επικίνδυνων στροφών με μοτοσυκλέτα σε ξύλινα τοιχώματα,. Όλη η μαγεία του γύρου του θανάτου στηριζόταν αποκλειστικά στη φυγόκεντρο δύναμη, στο θάρρος, την ψυχραιμία του αναβάτη και στην τεχνογνωσία της χρήσης της μοτοσυκλέτας εκείνη τη στιγμή.

Ο ίδιος ο Χαλεπλής αποκαλούσε την εκτέλεση επιδείξεων «γύρο του θανάτου» και η ονομασία έμεινε ως σήμερα, λόγω της επικινδυνότητας που συνεπάγεται η εκτέλεση των ακροβατικών, με τον κίνδυνο να χαθεί η αίσθηση του χώρου (vertigo) από τον οδηγό.

Ο χώρος όπου εκτελούνται τα επικίνδυνα ακροβατικά ονομάζεται συνεκδοχικά «βαρέλι». Η επίδειξη γινόταν σε πανηγύρια ανά την Ελλάδα και παρακολουθούνταν με εντονότατο ενδιαφέρον από μικρές και μεγάλες ηλικίες, που έσκυβαν το κεφάλι στο χείλος του βαρελιού και παρακολουθούσαν την επικίνδυνη άνοδο του οδηγού από τον πάτο του βαρελιού προς τα επάνω.

Η απόφασή του να κάνει το γύρο του θανάτου οφείλεται στην παρακολούθηση μίας επίδειξης από κάποιον Γερμανό μοτοσικλετιστή στη Θεσσαλονίκη, το 1932. Το εν λόγω ακροβατικό θέαμα είχε ξεκινήσει πρώτος στην Ευρώπη, με την ονομασία «τοίχος του θανάτου», ο Ούγγρος Μπρους Χόλστερ. Με τη συνδρομή φίλων του, ξεκίνησε προπονήσεις με το ποδήλατό του σε έναν λάκκο που είχε σκάψει ο ίδιος έξω από τη Θεσσαλονίκη, γυρίζοντας με αυτό γύρω από τα απότομα τοιχώματα του λάκκου. Συνακόλουθα, έστησε το βαρέλι, έχοντας αγοράσει την απαραίτητη ξυλεία. Η όλη κατασκευή ήταν βάρους 30 τόνων και αποτελούνταν από ένα λυόμενο βαρέλι με ύψος 4 μέτρα και περίμετρο 26 μέτρα, μία εξέδρα στο χείλος του βαρελιού και δύο σκάλες για τους θεατές. Η μοτοσικλέτα με την οποία εκτελούσε τα νούμερα ήταν μια Norton 500…. (Πηγή : Γιάννης Χαλεπλής: Ο Έλληνας πρωτοπόρος του Γύρου του Θανάτου*, https://www.olympia.gr/)

Στη φωτογραφία «Η άδεια για τέλεση των ακροβατικών επιδείξεων του Γιάννη Χαλεπλή, εκδοθείσα το 1960» (από το οικογενειακό αρχείο Νίκου Χαλεπλή).

*Μπορείτε να διαβάσετε όλο το άρθρο στο λινκhttps://www.olympia.gr/1506533/viral/giannis-chaleplis-o-ellinas-protoporos-toy-gyroy-toy-thanatoy/

Παιδικό ένδυμα θεωρείται αυτό που φέρουν τα παιδιά από τη στιγμή που αρχίζουν να περπατούν και αποχωρίζονται τις «φασκιές» τους. Αξιοπρόσεκτο στο παιδικό ένδυμα είναι ότι είναι το ίδιο για τα αγόρια και τα κορίτσια μέχρι την ηλικία των πέντε περίπου ετών.

Η παιδική ενδυμασία αποτελείται από μια μάλλινη φανέλα, ένα μακρυμάνικο φουστάνι από ύφασμα ή πλεχτό και χρωματιστά τσουρέπια ή σοσόνια. Πάνω από το φουστάνι τις μέρες που η θερμοκρασία είναι χαμηλή φέρουν μια πλεχτή ζακέτα ή άλλη λύση είναι μια πλεχτή μπλούζα ή καζάκα κάτω ή πάνω από το φουστάνι. Όλα τα παιδικά ενδύματα κατασκευάζονται από τη μητέρα κάθε παιδιού.

Αυτός ο τρόπος ένδυσης των παιδιών παρουσιάζεται σε όλη τη διάρκεια του πρώτου μισού του 20ού αιώνα. Τη δεκαετία του ’50, μέχρι και το 1960, με εξαίρεση τα παιδιά τα οποία ασχολούνται με την κτηνοτροφία ακολουθώντας τους γονείς τους, τα υπόλοιπα ενδύονται με έτοιμα ενδύματα τα οποία προμηθεύονται από τα καταστήματα της πόλης.

«Ναι φουστανάκια. Μέχρι τι ηλικία ούτι κι ιγώ δεν ξέρου. Φόραγαν μέχρι πέντι ητών. Μη υφάσματα. Ριτσίνα, το ‘ληγαν. Του αγόραζαν ιδώ απού του εμπόριο» (Μαρτυρία Δ. Μασαλάς))

«Το αγόρι φορούσε φανέλα και αυτό υποχρεωτικά και πουλόβερ από πάνω. Μέσα από το φουστάνι, μπορεί να είχε πουλόβερ αυτό με το V χωρίς μανίκια μπορεί να είχε με μανίκια όπως είναι η φανέλα που φοράω και να το φοράει πάνω από το φουστάνι . Μακριά μανίκια είχε το φουστάνι. Αυτά μέχρι το ‘55 για τα παιδιά τα μικρά από εκεί και ύστερα άρχισε η εξέλιξη. Όσα ασχολούνταν με κτηνοτροφία και μετακινούμενη κτηνοτροφία φορούσαν τα ίδια που φορούσε και ο πατέρας. Τα άλλα τα παιδιά ζακετούλες……»(Μαρτυρία Ι. Δημητρούλας)

«Το φουστάνι το δικό σου που χάλαγε το έφτιαχνες φούστα στην κοπέλα, του παιδιού του έβαζαν και αυτού φούστες δε κοιτούσαν να έχει παντελόνι δεν είχαν, φορεματάκια πλεχτά. Με μανίκι γιατί κρύωναν τα παιδιά τον χειμώνα. Βέβαια αλλά από τα παλιά υφάσματα, το φόρεμα της μάνας που χαλούσε το έφτιαχνε φανελάκι, βρακάκι. Μικρά σοσόνια τα λέγαμε κοντά κάτω το καλοκαίρι και το χειμώνα ήταν μέχρι πάνω. Άσπρα, από την μπλούζα έμενε πλεχτό ας ήταν και κίτρινο και μωβ ότι χρώμα να ήταν και στα αγόρια και στα κορίτσια» (Μαρτυρία Μ. Ράπτη)

Μετά την ηλικία των έξι ετών το παιδικό ένδυμα διαχωρίζεται. Υπάρχει το ένδυμα που απευθύνεται στα αγόρια και το ένδυμα που απευθύνεται στα κορίτσια. Τα αγόρια σταματούν να ενδύονται με τα φουστανάκια και τη θέση τους παίρνουν κοντά υφασμάτινα παντελόνια με τιράντες. Η ενδυμασία των αγοριών συμπληρώνεται από φανέλες, βρακιά, μπλούζες, ζακέτες και τσουρέπια. Όλα τα ενδύματα με εξαίρεση το παντελόνι και το βρακί είναι πλεχτά… «Αγόρια κι κουρίτσια φουστάνι. Ε, όσο να πάνει πέντε χρόνια, να πάνει στου σχολειό. Κουντά τς γάζουναν κανένα παντηλουνάκι. Τα ξικήναγαν για το σχολειό. Ό,τ’ να ‘νει παντηλουνάκια τς τα ‘ραβαν κι πάηναν στου σχολειό. Τσουρέπια  πλεχτά. Βέβαια τσουρέπια. Κι κανένα λαστιχένιο παπούτσ’ κι πέρα η δλειά. Μπότεις χειμουνιάτκεις» (Μαρτυρία Ουρανίας Ράπτη)

«Τα αγόρια φορούσαν το παντελόνι. Ρετσίνα παντελόνι. Ύφασμα σκληρό,  ριγωτό μαύρο με ριγούλες άσπρες και εδώ απάνω το έφτιαχναν κορμάκι χωρίς μανίκια. Το ‘ντυνε, ήταν ραμμένο ολόσωμο. Το ‘ντυνες από κάτω πρώτα, έβανες το κεφάλι μέσα, το ήταν λυτό, δεν είχε κουμπιά από πίσω, είχε κουμπιά στο πλευρό. Από μέσα έβαζαν φανέλες, πουκάμισα. Από κάτω τσουρέπια μαύρα. Όποιος είχε έφτιαχνε παπούτσια άλλοι ξυπόλητοι. Ζακέτες» (Μαρτυρία Αλεξάνδρας Μπενέκου)

(Πηγή : Η ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΧΟΥΛΙΑΡΑΔΕΣ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ, Μεταπτυχιακή Εργασία της Μαρίας Χ. Ράπτη, Ιωάννινα, 2007)

Στη φωτογραφία δυο αδελφάκια στις αρχές του 1930. Πρόκειται για τον Παναγιώτη Ν. Μπαλάσκα και την Αντιγόνη Ν. Μπαλάσκα – Καρρά, που ποζάρουν στον πλανόδιο φωτογράφο, στον τοίχο του σπιτιού τους στους Μελισσουργούς. (Φωτο από αρχείο Αναστασίας Καρρά)