Άποψη του κέντρου του χωριού όπως απεικονίζεται στο βιβλίο του Κ. Ν. Παπαδημητρίου.
(Δεν υπάρχει χρονολογία.Ίσως από τον αριθμό των σπιτιών μπορεί κάποιος κάτοικος να υποθέσει από πότε είναι η φωτογραφία)

Άποψη του κέντρου του χωριού όπως απεικονίζεται στο βιβλίο του Κ. Ν. Παπαδημητρίου.
(Δεν υπάρχει χρονολογία.Ίσως από τον αριθμό των σπιτιών μπορεί κάποιος κάτοικος να υποθέσει από πότε είναι η φωτογραφία)

“Εις την κατηγορίαν ταύτην υπήγετο δυστυχώς και το τσιφλίκιον Βουργαρέλι, ούτινος οι κάτοικοι ως εκ της πνευματώδους φύσεώς των, του φιλελευθέρου του χαρακτήρος των και των εθνικών φρονημάτων των ετήρουν ανεξαρτησίαν τινά, τουθ’ όπερ απήρεσκεν σφόδρα και παρά τοις Τούρκοις Διοικηταίς και τοις ομοφύλοις, διό και « Μπέηδες» ειρωνικώς απεκάλουν τους Βουργαρελιώτας και εξ ου ο ζυγός της Διοικήσεως και εισπράξεως των δημοσίων φόρων βαρύτερος ενησκείτο ως και ο τιμαριοτισμός σκληρώτερος διενεργείτο δι΄ Αλητικών οργάνων, προς κατάθλιψιν και ταπείνωσιν.
Οσημέραι δε καταθλιπτικώτερος απεκαθίστατο μέχρις ου αφίκετο εις το σημείον να χρεώνωσι και εισπράττωσι παρά των καλλιεργητών 30% ου μόνον εκ των κατά τον τρυγητόν υπαρχόντων καρπών εν τοις αγροίς, αλλά και κατ’ αποκοπήν τόσα κοιλά, «ξεκολωτά» λεγόμενα, ως δήθεν αφαιρεθέντα λάθρα υπό του καλλιεργητού. Τουτέστι ήσαν τοπιάρικα τα αραβόσιτα του αγρού, αδιάφορον αν δεν εφύτρωναν διόλου ή έπαθον εξ άλλης θεομηνίας. Πλην δε τούτων, υπεχρέωναν άνδρας και γυναίκας να διημερεύουν εις το προαύλιον του Κουτσεκίου να ηλιάζωσι και καθαρίζωσι το μεταφερθέν επ’ ώμοις πολλάκις γεώμορον, προφασιζομένων εμπαικτικώς των τσιφλικιούχων, το δήθεν ακαθάριστον και ανήλεστον του γεωμόρου.
Όταν δε εμέτρουν αυτό εις το κοιλόν ή βηδούραν ( μέτρα χωρητικότητος) προς παραλαβήν, ύψωνον προφανώς την σιδηράν κινητήν στεφάνην του μέτρου, δι’ αύξησιν της χωρητικότητός του προς κλοπήν. Ουαί δε εις τον τολμώντα να φέρη αντιρρήσεις εις τα ανωτέρω, διότι θα υπεχρεούτο αυτός ή η γυναίκα του να παραμείνη επί εβδομάδα εις το προαύλιον του Κουτσεκίου προς δήθεν
εκκαθάρισιν ή ηλίασιν του γεωμόρου του……………..Ταύτα συνέβαινον μέχρι της μεταπολιτεύσεως (απελευθέρωσης)……
(Πηγή : Η ΕΞΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΒΟΥΡΓΑΡΕΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ, Γ. Οικονομίδου, Επιμέλεια Κ. Ν. Παπαδημητρίου, Αθήναι, 1976)
Στη φωτογραφία Προεκλογική Αφίσα του Γ. Οικονομίδη όταν “κατήλθε ως υποψήφιος εις βουλευτικάς εκλογάς το 1910. Συνδέετο δε διά στενής προσωπικής φιλίας μετά του μεγάλου Έλληνος πολιτικού Χαριλάου Τρικούπη…)
Ο Γ. Οικονομίδης υπήρξε ο πρωτεργάτης της διαπραγμάτευσης της εξαγοράς του Βουργαρελίου το 1884 από τον Αβραάμ Πασιά Καρακεχαγιά καθώς και όλων των προβλημάτων που ανέκυψαν από την εμπλοκή του Καραπάνου σ’αυτήν.

—————-
(Φωτο από αρχείο Θεόφιλου Δ. Καραβασίλη, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)


—————–
“Διόροφος οικία άνευ καταστήματος, κείμενη έπί τής όδού Ιγνατίου Μητροπολίτου, του 1890”.
Το συγκεκριμένο σπίτι μπορεί κάποιος να το θαυμάσει και σήμερα καθώς έτυχε μεγάλου σεβασμού από τους τωρινούς ιδιοκτήτες του.
(Πηγή : Αρθρο του Ε. Πατσαλιά στο Περιοδικό ΣΚΟΥΦΑΣ, τχ. 85,1995)

….και βέβαια το σπίτι τής όδού Ιγνατίου Μητροπολίτου δεν θα μπορούσε να αφήσει ασυγκίνητο τον ζωγράφο Τάκη Βαφιά. Εδώ από άλλη οπτική γωνία, ζωγραφισμένο το 1960.
(Από το Λεύκωμα “Αναμνήσεις από την παλαιά Άρτα”, Τ. Βαφιάς, 2010)

————————
“Τα σπίτια είχαν απλή αρχιτεκτονική δομή. Το σχήμα τους ήταν ορθογώνιο παραλληλόγραμμο ή τετράγωνο. Ήταν μονοκατοικίες ισόγειες ή διώροφα κτίρια που είχαν και το κατώγι τους……..Τα διώροφα σπίτια είχαν εξωτερική πέτρινη σκάλα που τα σκαλοπάτια στις άκρες τους στολίζονταν με λουλούδια με ασβεστωμένες γλάστρες.
Σε ό,τι αφορά τους εξωτερικούς τοίχους, αυτοί χτίζονταν με πέτρες από « άγρια ζωνάρα». Οι πέτρες αυτές βρίθουν στο υπέδαφος γύρω στις ράχες του Ζυγού, κι όταν κοπούν έχουν το γαλάζιο χρώμα του ουρανού. Για να τις βρουν οι κάτοικοι έσκαβαν σε ορισμένο βάθος, στο χώρο που έβλεπαν ότι περνούσαν οι ζωνάρες. Αφαιρούσαν το χώμα γύρω από τις μεγάλες ζωνάρες και με τα σκαμπάνια και τους λοστούς τις έβγαζαν έξω. Ύστερα με υπομόχλια και με τις βαριές τις έκοβαν στα μέτρα που ήθελαν. Τα “μπχαρολίθια” που έπρεπε να είναι μεγάλα τα έφτιαχνε ο μάστορας εκεί, επί τόπου, για να μετακινηθούν στη συνέχεια. Το πάχος των ζωναρών κυμαίνεται συνήθως από 10-30 εκατοστά……Αφού στη συνέχεια συγκέντρωναν σε σωρό τις πέτρες, φίλοι και συγγενείς του ιδιοκτήτη του μελλοντικού σπιτιού, βοηθούσαν να μεταφερθούν αυτές στο οικόπεδο όπου θα χτιζόταν το σπίτι. Η μεταφορά τους γινόταν με ζώα ή με καρότσια ή ακόμα και στις πλάτες αν το σπίτι θα χτιζόταν εκεί κοντά…..”
(Πηγή : ΖΥΓΟΣ – ΛΕΒΙΤΣΙΚΟ, Κ. Χρήστος, Αθήνα, 2000)
Στη φωτογραφία το αρχαιότερο παραδοσιακό σπίτι του Ζυγού με πέτρινες κολώνες στο πρόθυρο στέγαστρο που χρονολογείται πάνω από 250 χρ. από το ίδιο βιβλίο.

—————————-
Η Άρτα απελευθερώθηκε από τον Οθωμανικό ζυγό το 1881 και εκεί ήταν πλέον τα σύνορα του Ελληνικού κράτους ως το 1912 .
Για να μπορέσει να ταξιδέψει κανείς από την ελεύθερη Ελλάδα στην σκλαβωμένη περιοχή της Ηπείρου, χρειάζονταν ειδική άδεια .
Μια τέτοια άδεια μπορούμε να δούμε στην φωτογραφία η οποία αποτελεί οικογενειακό κειμήλιο οικογένειας με καταγωγή από τον Άγιο Βλάσιο Αιτωλοακαρνανίας ,τότε ανήκε στον Δήμο Παρακαμπυλίων και σήμερα στον Δήμο Αγρινίου.
(Πηγή : Δημοσίευση του Α. Καραγκούνη στην Ομάδα ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΑΠ’ ΟΛΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ)

————–
1921 – Τουρκία : Aριστερά ο Μεχμέτ Αλή, Αστυνόμος στη Γέφυρα της Άρτας από το 1900 μέχρι το 1912, με τα παιδιά του και δεξιά ο Σιούλας Σκέντος, Ήρωας του 1920-22 από την Άρτα…..Αντάμωσαν ξανά το 1920-22 στην Νικομήδεια της Τουρκίας απ’ όπου και η φωτογραφία.
(Φωτο από αρχείο Κ. Μπανιά).

———————–
“Από χρόνια είχε γεννηθεί το ζήτημα της συντήρησης του Γεφυριού. Μερικοί έρριξαν την ιδέα το 1929 να κατεδαφιστή το παλιό ετοιμόρροπο Γεφύρι και στη θέση του να χτιστή ένα άλλο συγχρονισμένο (με τσιμέντο και σίδερα). Αλλά η αντίδραση κι η αγανάκτηση των λογίων μας και των φιλοτέχνων σταμάτησαν τότε τη βέβηλη προσπάθεια. Ο Γιάννης Παπαβασιλείου, διευθυντής τότε του Ηπειρωτικού Βήματος της Άρτας και σήμερα Δήμαρχος της πόλεως αυτής ύψωσε μεταξύ των πρώτων φωνή διαμαρτυρίας και ζήτησε τη διαφύλαξή του σαν πολύτιμου ιστορικού κειμηλίου. Ο Παλαμάς, συγκινημένος από το δημοσίευμα του κ. Παπαβασιλείου τούστειλε ένα συγχαρητήριο γράμμα….
«Φίλε κύριε Παπαβασιλείου,
Πολλές φορές με θυμήθηκες στο Ηπειρωτικόν βήμα και με όλο το λυρισμό της καλωσύνης σου και δεν κατώρθωσα να σου δώσω σημεία ζωής. Τώρα σου εύχομαι κι εγώ ευτυχισμένο το 1930 και στο “Ηπειρ. Βήμα” αποκρίνομαι με τα εγκαρδιώτερά μου ευχητήρια ζωής ορθής και μακρόβιας. Είναι λίγος καιρός, νομίζω, που έβλεπα κάποιο σου αγώνα, για να περισωθή ένα σας λείψανο παλαιικό. Και σε χειροκρότησα. Της Άρτας το γιοφύρι είναι λαϊκό αριστούργημα , σαν ένα κομμάτι από ραψωδία Ομηρική. Και είναι για να το εκμεταλλεύεται ποίση και μουσική μας όσο υπάρχουν. Αν το λείψανο που αγωνίστηκες να γλυτώσης – άσχετο από κάποια πρακτική ωφελημοθηρία – σχετίζεται με το θρυλικό αυτό θησαυρό, σου πρέπει στεφάνι. 19 – 1 – 1930. Κωστής Παλαμάς»
Η αυθεντική αυτή συνηγορία μαρτυρεί το ανώτερο ήθος του Παλαμά σαν σκεπτόμενου ανθρώπου, που καταδεχόνταν από την υψηλή σκοπιά του να παρακολουθή με τέλεια ενημερότητα τα πνευματικά ζητήματα της επαρχίας. Ενώ μερικοί από τους σημερινούς μας πνευματικούς ταγούς, ομφαλοσκόποι και εγωκεντρικοί, κλείστηκαν στο καβούκι τους και περιώρισαν την Ελλάδα στην πρωτεύουσα. Τους αρκεί να καλλιεργούν τις λόξες των εν ονόματι της «Νέας Τέχνης» και να αλληλολιβανίζονται. O tempora, o mores……”
(Πηγή : Άρθρο του Γ. Ι. Παπαγεωργίου στην ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ, τχ. 32, 1954)
Στη φωτογραφία “ΤΟ ΓΙΟΦΥΡΙ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ” σε σκίτσο του Κ. Παπαφωτίου στο ίδιο έντυπο.

————————-
Από αριστερά : Θωμάς Σακκάς (Φυσικός – 1ος στο μήκος), Νίκος Βαδιβούλης (Μαθηματικός – 2ος στο Eπί Kοντώ, με 3,25 στους Πανελλήνιους Σχολικούς Αγώνες το 1958), Άρης Γαλανός (Γενικός Επιθεωρητής Φ.Α.), Σπύρος Γατζίας (Βαλκανιονίκης των 400 μ.- Εκλέκτορας της Εθνικής Στίβου 1965-1995, Καθηγητής των Τ.Ε.Φ.Α.Α.) και Σπύρος Βάγιας (Ποινικολόγος, 1ος στο Ύψος, Αδελφός του Δημάρχου Αρταίων Κ. Βάγια).
(Φωτω & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)

“Το μουσικό όργανο με το οποίο θα ταυτιστεί η μουσική της Ηπείρου είναι το κλαρίνο. Θα εμφανιστεί στην περιοχή μετά την τρίτη δεκαετία του 19ου αιώνα. Για την εισαγωγή του κλαρίνου οι απόψεις διίστανται. Ορισμένοι υποστηρίζουν πως ήρθε με τις οθωμανικές στρατιωτικές μπάντες, ενώ άλλοι πως ήρθε μέσω Ιταλίας. Αν και οι δύο απόψεις προτείνουν περίπου τον ίδιο χρόνο άφιξης στην περιοχή, η πρώτη φαίνεται πιο αξιόπιστη, καθώς κάτι ανάλογο συνέβη σε πολλές όμορες χώρες της νότιας Βαλκανικής, όπως μαρτυρούν σχετικές μελέτες. Σε κάθε περίπτωση, το πιο σημαντικό δεν είναι πότε και από ποιούς εισήχθη το όργανο στην περιοχή, αλλά το γεγονός ότι το «ευγενές» αυτό όργανο των «κλειστών χώρων» που ήρθε από την «πολιτισμένη» δυτική Ευρώπη, κουβαλώντας ένα ρεπερτόριο εμβατηρίων, ρίζωσε στην Ήπειρο και κατέλαβε σχεδόν αμέσως την πρώτη θέση στην τοπική ορχήστρα. Η προσαρμογή του στο τοπικό ρεπερτόριο είναι γρήγορη και δυναμική…….”
(Πηγή : ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ, , Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων,2008)
Στη φωτογραφία “Aποθησαυρίζεται εδώ μια σπάνια σύνθεση οργανοπαιχτών την εποχή της Τουρκοκρατίας με 3 κλαρίνα, 3 βιολιά, 2 λαβούτα και 2 ντέφια. Ένδειξη από τη συλλογή Χρ. Καλλίδη”
(Eπιμέλεια Γ. Γάγαλη, ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, τχ. 177,1991) )
