Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

————————–
“Από τα Λιβάδια ατενίζουμε την κορυφή του Σταυρού και μαγευόμαστε από το εκπληκτικό θέαμα. Ακερια η ορθοπλαγιά που ανεβαίνουμε ήταν ντυμένη στα λευκά από τα κοπάδια των νομάδων του χωριού, που το ένα πίσω από το άλλο, τραβούσαν για τις αετοκορφές ακολουθώντας τις πατημασιές των αιώνων. Αντιλαλούσαν τα πλάια, τ’ ανάρραχα και οι ρεματιές από τα βελάσματα, τα σαλαητά, τα αλυχτήματα, τα κουδούνια, τα χλιμιντρίσματα, τις συνομιλίες των ανδρών, τις χαρούμενες φωνές των κοριτσιών που συνόδευαν τα κοπάδια.
Μπροστά από το δικό μας πήγαινε το κοπάδι του Μήτσιου Σιαπλαούρα, που ξεκαλοκαίριαζε στο Στουρνάρι, προπορεύονταν τα πρόβατα του Γεράσιμου Τσιλιγιάννη που είχαν προορισμό την Περτούσα Μουτσιάρας (Αθαμανίας), πιο μπροστά ανέβαινε του Γιάννη Τσιλιγιάννη το κοπάδι που «έπιανε» την Παρεντέσια (Κακαρδίτσα), ενώ είχαν γείρει στο Σταυρό τα κοπάδια των Σταύρου Καρατζένη (Καλοχώραφο), Βασίλη Σιαπλαούρα (Κράλι Αθαμανίας), Τάκη Κάτσενου (Φτερσακκούλι), Μήτσιου και Βασίλη Ρίζου (Νεράιδα). Το δικό μας κοπάδι ακολουθούσαν τα πρόβατα των Τασηνικαίων, Μητρέλια και Μήτσου που άρμεγαν στους Οβορούς των Καραδημαίων, Νάσιου, Θοόδωρου, Βασίλη (Καλοχώραφο) και άλλων νομάδων του χωριού. Συνολικά ο αριθμός από τα γιδοπρόβατα ξεπερνούσε τις 15.000. Από τα Λιβάδια αρχίζει το Αλπικό τοπίο. Αποχαιρετάμε τα τελευταία έλατα και τραβάμε για τον Ανθρωπάκη. Τα κοπάδια ανεβαίνουν βόσκοντας και απλωμένα στις πλαγιές γι’ αυτό ο αδελφός μου αφήνει την «μπροσνέλα» κι έρχεται στα μετόπισθεν….”
(Πηγή : Άρθρο του Ν. Καρατζένη με τίτλο Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΩΝ ΝΟΜΑΔΩΝ ΣΤΙΣ ΒΟΥΝΟΚΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ, Ηπειρωτική Εταιρεία, τχ. 293, 2005)

Στη φωτογραφία “Κάθε κοπάδι πάει στη δική του στάνη”
(Φωτο του Κ. Μπαλάφα από το Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Αθήνα, 2003) 

“Οί Ματσουκιώτες κτηνοτρόφοι παραχειμάζουν κι αύτοί τά κοπάδια τους στον κάμπο τής Θεσσαλίας. Ή άνάγκη αυτή τούς έσπρωξε ν’ άναζητήσουν δίοδο στήν Πίνδο. Ή φύση τους έπέβαλε τή δίοδο των Κριθαριών. Άφετηρία τής διόδου είναι τό Ματσούκι καί τέρμα τό Θεσσαλικό χωριό Τζιούρτζια, στούς πρόποδες τής Πίνδου. Τό υψόμετρο των Κριθαριών είναι 2,030.
Ματσούκι—Kριθάρια (κορυφή) είνα 2.30 ώρες.
Κριθάρια—Τζιούρτζια 3 ώρες.
Ή όλη διαδρομή είναι 5. 30 ώρες. Κατεβαίνοντας πρός τή Τζιούρτζια και στά μισά του δρόμου είναι ή βρύση «Γκρέκου» με πέτρινο κανούλι. Άπό τή βρύση και κάτω αρχίζουν δάση με έλατα. Στα «Κριθάρια», στήν κορυφή, ή δίοδος διακλαδίζεται. “Ενας δρόμος πάει στή Τζιούρτζια, πού άναφέραμε, καί ό άλλος, αφού περάσει τήν τοποθεσία καί τήν πηγή «Κούτσουρο» 30′ τής ώρας κάτω από τα «Κριθάρια», κατεβαίνει στο Θεσσαλικό χωριό Κότορ, τώρα Κατάφυτο. Ή τοποθεσία «Κούτσουρο» είναι πλούσια σε βοσκοτόπια,· Έδώ βόσκουν πολλά κοπάδια των Πραμάντων καί τού Ματσουκιού. Στα παλιά χρόνια ξεκαλοκαίριαζαν τά κοπάδια τους καί οί κάτοικοι τού Μιχαλιτσίου καί τού Προσήλιου.”

Στο χάρτη “Οι Δίοδοι της Πίνδου προς τον Θεσσαλικό κάμπο” ( Σχόλιο & χάρτης από το άρθρο του Ν.Β. Κοσμά, ΟΙ ΔΙΟΔΟΙ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ, Περιοδικό Ηπειρωτική Εστία, τχ.33, 1955) 

————————-

Ο μερακλής πρατάρης Βάιος Νάκας από το Ματσούκι Τζουμέρκων με τα γαλάρια του στον Άγιο Κωσταντίνο Βόνιτσας Ξηρομέρου τον Μάιο του 1991 όπως τον απαθανάτισε ο Νίκος Καρατζένης.

1993, Ιούνιος : Τα πρόβατα χαίρονται τη χλωρασιά στον Ανθρωπάκη.
(Φωτο του Ν. Καρατζένη, ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, τχ. 293, 2005)