1962 : Καγκελάρι στο Πανηγύρι της Παναγιάς στα Πράμαντα. Από αριστερά: Κώστας Σταυρούλας ή Βούλγαρης, Νίκος Βαίτσης (Χούτας), Γεώργιος Βούλγαρης, Παναγιώτης Σ. Τσιλιγιάννης, Λάμπρος Σ. Τσιλιγιάννης, ο μικρός Σωτήρης Λ Τσιλιγιάννης και Αθανάσιος Δ. Σιαπλαούρας.
(Φωτο από αρχείο Σ. Τσιλιγιάννη)
“Το Καγκελάρι είναι πολυπρόσωπος υπαίθριος χορός που συνδέεται με τα έθιμα του Πάσχα αλλά και με τα ανοιξιάτικα και καλοκαιρινά λατρευτικά πανηγύρια, γι’ αυτό χορεύεται, κατά κανόνα, δυο φορές το χρόνο : τις μέρες του Πάσχα και στα καλοκαιρινά πανηγύρια αρκετών χωριών του νομού. Συνολικά χορεύεται σε 28 χωριά του νομού Άρτης και σε 5 χωριά του νομού Ιωαννίνων που όμως , λόγω της θέσης τους, έχουν κοινά χαρακτηριστικά με αυτά του νομού Άρτης. Ο χoρός αυτός γινόταν, κι ακόμη γίνεται στο μεσοχώρι (πλατεία ) του χωριού ή στην αυλή των εκκλησιών, κατά την ημέρα της γιορτής των, με πάντα μεγάλη συμμετοχή του κόσμου, με όλες τις ηλικίες, όλες τις κοινωνικές τάξεις, όλους τους ανθρώπους, ντόπιους και επισκέπτες. Ένα χαρακτηριστικό του χορού αυτού, που χάθηκε με το χρόνο, ήταν ο “χοράρχης” ή “μπαϊρακτάρης”, ένα σεβαστό πρόσωπο, που ο ρόλος του ήταν καθοριστικός για την επιτυχή έκβαση αυτού του κοινοτικού χορού. Αυτός καθόριζε την διάταξη του χορού, όπως επίσης και τη σειρά τοποθέτησης του κάθε συμμετέχοντα. Οι άγραφοι νόμοι ήθελαν σ’ αυτόν το χορό να προηγούνται οι γεροντότεροι, να έπονται οι μεσήλικες και να ακολουθούν στη συνέχεια οι νεότεροι, όπως γινόταν και στην αρχαιότητα. Η σειρά καθοριζόταν όχι από την κοινωνική θέση αλλά από την βιολογική ηλικία ενός ατόμου. Την ονομασία “Καγκελάρι” την οφείλει ή στη λέξη “κάγκελο”, επειδή οι χορευτές είναι τοποθετημένοι και συνδεδεμένοι όπως τα κάγκελα ή στα “καγκέλια” ή “καγκελίσματα”, τα διπλώματα δηλαδή του κύκλου που κάνουν οι χορευτές στο χορό. Το καγκελάρι παρουσιάζεται και με άλλες ονομασίες όπως “Διπλοκάγκελο”, “Κύκλες”, “Μπαϊρακτάρης”, “Κάγκελο” και “Καγκελάρι”. Πάντως με την ονομασία “Καγκελάρι” δεν εννοούμε έναν μόνο συγκεκριμένο χορό, αλλά όλα όσα συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του δρώμενου….” (Πηγή : ΤΟ ΑΡΤΙΝΟ ΛΑΙΚΟ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙ, Γ. Κομζιάς ,Αθήνα, 2021)
Στη φωτογραφία “Καγκελάρι στους Μελισσουργούς την δεκαετία του ’60” (Φωτο από αρχείο Σ. Τρομπούκη)
1952, Απρίλιος : Από δεξιά, Αλίκη Ρηγανέλλα, Ισμήνη Τσαβλιά και Ολυμπία Ρηγανέλλα.
(Φωτο από αρχείο Ο. Ρηγανέλλα, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
————–
Κίμωνας Παπαδημητρίου, Γεώργιος Μανόπουλος, Νίκος Μαστρογιάννης
(Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
———————–
“”Ενα μεγάλο τμήμα τής πορείας τού Άσπρου ή Αχελώου μπορεί νά τό παρακολουθήση κανείς άπό τήν Κακαρδίστα, άν καί τό ποτάμι δέν μπορεί νά διακριθή έξ αιτίας τού βάθους τών κοιλάδων άπ’ τίς οποίες περιορίζεται ή έξ αιτίας τής θαμπής ατμόσφαιρας πού κρέμεται από πάνω τους. Υπολογίζεται ότι οί πηγές του βρίσκονται στό Χαλίκι, ένα βλάχικο χωριό μέ 200 σπίτια πού είναι χτισμένο άνάμεοα στο Μέτσοβο καί τούς Καλαρύτες, έπί τής νοτιοανατολικής πλευράς τού όρους Τσικουρέλα, άλλά χωρίς νά είναι όρατό άπό έδώ. Τό όνομα Χαλίκι πού είναι κοινό στήν Ελλάδα, είναι γενικώς παραφθορά τής ελληνικής λέξεως Χαλκίς καί έδώ δηλώνει τήν πρώην ύπαρξη μιας Χαλκίδος στό ίδιο μέρος, πράγμα πού βοηθάει στήν παρούσα περίπτωση στό νά διασαφηνισθή ένα μέχρι τώρα άνεξήγητο άπόσπασμα άπό τον Διονύσιο τον Γεωγράφο, στό οποίο ό συγγραφέας προφανώς έννοούοε ότι ό Αχελώος πηγάζει κοντά στήν Χαλκίδα.
Αφού μαζέψει άρκετά ρέματα άπό τά βουνά γύρω στό Χαλίκι, ό ποταμός άκολουθεί τά στενά φαράγγια πού βρίσκονται άνάμεοα στις κορυφές τής περιοχής Άσπροποτάμου καί τά ρέματα τής Κακαρδίστας, τών Τζουμέρκων καί τού Ραντοβιζιού. Στήν πλαγιά τού τελευταίου βουνού, στήν περιοχή τής ’Άρτας, φαίνονται τα χωράφια τής Βρεστενίτσας πάνω άπό την δεξιά όχθη του ποταμού, κοντά στη γέφυρα του Κοράκου, πού βρίσκεται στον δρόμο άπό την Άρτα προς τά Τρίκαλα, διά μέσου τών Άγράφων. Άπό εδώ ό ’Άσπρος τρέχει γιά 20 μίλια περίπου ανάμεσα άπό μιά περιοχή στην όποία οί μεγάλες κορυφές όσο προχωρεί ό ποταμός απομακρύνονται μεταξύ τους και άπό τις πλευρές του ποταμού μετά τις όποίες πάλι παρακάμπτει τούς πρόποδες τών ψηλών βράχων τής άλυσίδας τών Τζουμέρκων πού λέγεται «Καλάνα» και διακρίνεται άπό την Πρέβεζα. Έδώ πάλι υπάρχει μιά γέφυρα πού ονομάζεται τής «Τατάρνας», μέ ένα μοναστήρι στ’ άριστερά. Λίγα μίλια παρακάτω τό ποτάμι ενώνεται μέ τον κύριο παραπόταμό του. Τό ένωμένο ρεύμα τότε περνά ανάμεσα άπό κάθετους βράχους σέ μιά περιοχή μέ δασωμένα ύψώματα χαμηλωτέρου επιπέδου και μετά χύνεται κοντά στά ερείπια τού Στράτου, στήν μεγάλη Αίτωλική πεδιάδα….”
(Πηγή William Martin Leake, Travels in Northern Greece, I-IV, Λονδίνο 1835, σε μετάφραση του Π. Καραγιώργου όπως δημοσιεύτηκε στην Ηπειρωτική Εστία , τχ. 237-238, 1972)
Στη φωτογραφία “Ο Ασπροπόταμος” με το φακό του Κ. Μπαλάφα (Πηγή : Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Αθήνα, 2003)
(Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Ιανουάριος 28…….: Τηλεγράφημα του νομάρχη Καραμήτρου προς τον Ε.Βενιζέλο σχετικά με αίτημα μη συγχώνευσης του Νομού Άρτας στο νομό νοτίου Ηπείρου με τη νέα διοικητική διαίρεση.
Αναφέρει οτι ο λαός της Άρτας πραγματοποίησε συλλαλητήριο και του υπέβαλε ψήφισμα με το οποίο εξέφραζε την ευχή ο νομός Άρτας να μη συμπεριληφθεί στο νομό νοτίου Ηπείρου με τη νέα διοικητική διαίρεση των νέων χωρών*.
(Πηγή : Εθνικό Ίδρυμα Ε. Βενιζέλος)
*Εκτιμούμε ότι πρόκειται πριν την ψήφιση του νομοσχεδίου για την διοικητική διαίρεση της Ελλάδας από την κυβέρνηση Βενιζέλου μετά το 1912.
—————–
Αυτόγραφο του Ιακώβ Γκανή, 1918(Πηγή : The Jewish Museum of Greece)
1936 : Ο Χρήστος Σκαλτσάρης, εκ Μελισσουργών, με τα παιδιά του Λουκία & Γιώργο.
(Φωτο από αρχείο Πατρούλας Κίτσου – Σκαλτσάρη, παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
————————
“Χωρίον Κακόβατος* όπου σώζεται εισέτι εν τερπνοτάτη θέσει εν μέσω πελωρίων αγρίων δένδρων και τις Ιερός Ναός της Παρθενομάρτυρος Κυριακής, ιερουργούμενος υπό των ιερέων του χωρίου Χαλκιάδων. Ταύτα πάντα τα χωρία οικούντο μέχρι του 1845 υπό των ζευγιλατών Χριστιανών και Οθωμανών, έκτοτε δε κατά μικρόν ηρημώθησαν δι’ αιτίας αγνώστους, και καλλιεργούνται ήδη αι γεωργήσιμοι γαίαι αυτών υπό των ζευγιτών Χαλκιαδαίων και Πλησκαίων και μικρού αριθμού εγκατοίκων κατοικουμένων σποράδην έως 30 σχεδόν αριθμουμένων οικογενειών, εκκλησιαζομένων, των μεν εις Μαρατιούς, των δε εις Ιμάμ Τσαούς και Πέτραν και εις Γενίτσαρι. Τον δε χειμώνα επειδή καταβαίνουσιν εκ των ορέων οι βλαχοποιμένες, αι οικογένειαι φυσικώς αυξάνουσιν ου μικρόν….” (Πηγή : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ Σεραφείμ Ξενόπουλος, Αθήνα, 1884)
*Το 1961 ο οικισμός Κακόβατος Άρτας προσαρτήθηκε στην κοινότητα Καλοβάτου.
Στη φωτογραφία Χάρτης του Αμβρακικού κόλπου, 1819 του Aaron Arrowsmith, όπου απεικονίζονται τα χωριά του κάμπου της Άρτας και ο Κακόβατος με την ονομασία Cato Vato…. Outlines of Greece, Gulf of Arta, Arrowsmith Aaron, 1819 (Πηγή : https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~240800~5512334:Composite–Outlines-of-Greece?qvq=q:pub_list_no%3D%226707.000%22;lc:RUMSEY~8~1&mi=7&trs=8)
ΧΩΡΙΟΝ ΠΛΗΣΚΑ ή ΜΠΛΙΣΚΑ (ΚΑΛΟΒΑΤΟΣ)
————————
“Πλήσκα, χωρίον προ 40 περίπου ετών κατοικηθέν, και ήδη οικούμενον παρ’ 25 οικογενειών εκκλησιαζομένων εις τον Ναόν της αγίας Παρασκευής, και ευλογούμενον υπό δύω ιερέων.” (Πηγή : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ Σεραφείμ Ξενόπουλος, Αθήνα, 1884)
Στη φωτογραφία “Μαθήτριες του Δημοτικού Σχολείου Καλόβατου, προερχόμενες από τους Μελισσουργούς” : Φιλομήλα Κίτσου, Τάκης Κίτσος και Πατρούλα Κίτσου, σύζυγος Γεωργίου Χρ. Σκαλτσάρη. (Φωτο από αρχείο Π. Κίτσου, σχόλιο Κ. Μπανιάς)
