Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

“Το μοναστήρι της Κοιμήσεως της Θεοτόκου βρίσκεται σε απόσταση 20 λεπτών από τη Σκουληκαριά, στο φρύδι μιας ρεματιάς κατάφυτης από ελάτια, στο βάθος μιας γραφικής καμπύλης που σχηματίζουν οι ανάλαφρες πτυχώσεις του εδάφους, στον ίσκιο της πέτρινης και κακοτράχαλης βουνοσειράς του Γαβρόγου.
Τον 18ο και 19ο αιώνα το μοναστήρι ήταν πλούσιο. Είχε απέραντες εκτάσεις, χωράφια, βοσκοτόπια και πολλά κοπάδια. Μαζί με τους καλόγερους έμεναν και καμιά 20σαριά οικογένειες υπηρετικού προσωπικού. Τούτες μαζί με το ψωμί τους είχαν εξασφαλίσει και κάποια σχετική ελευθερία , καθώς τα Τούρκικα φερμάνια κατοχύρωναν κατά κάποιο τρόπο τα μοναστήρια απ’ τις αρπακτικές και βέβηλες διαθέσεις των κατακτητών.
Στα 1780 ηγούμενος ήταν ο ιερομόναχος Καλλίνικος. Τούτος ήταν γνωστός για την φιλανθρωπία και τον πατριωτισμό του. Ακολουθούσε πιστά την παράδοσι του Ελληνικού κλήρου, βοηθώντας σε κάθε περίστασι και με κάθε μέσο εκείνους που αγωνίζονταν εναντίον των Τούρκων.
Οι Διμισκαίοι , ξακουστοί κλέφτες που είχαν το λημέρι τους κατά τα μέσα του 18ου αι. στην περιοχή, φοβούμενοι ότι οι εχθροί τους θα ξεσπούσαν στη μονάκριβη αδερφή τους τη Ζωίτσα, αποφάσισαν να καταφύγουν στον ηγούμενο του Μοναστηριού και να του ζητήσουν να γίνει δεκτή η Ζωή στο Μοναστήρι. Μέχρι τότε η Ζωή έμενε με την μητέρα της σε μια καλύβα στο δάσος Γιαννιώτη, στην περιοχή της Σκουληκαριάς. Η τοποθεσία αυτή λέγεται και σήμερα “Του Διμισκή”.”
Απόσπασμα από το βιβλίο ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΑΙΣΚΑΚΗΣ του Κ. Μαντά, επιθεωρητού Δ.Ε., Αθήνα, 1958. Ο Γεώργιος Μαντάς βασίζει το βιβλίο του σχετικά με τη γέννησι και τα πρώτα χρόνια της ζωής του Καραισκάκη σε μαρτυρίες των κατοίκων της Σκουληκαριάς, καθώς ο ίδιος επισκέπτονταν συχνά την περιοχή ως επιθεωρητής των σχολείων…Γράφει χαρακτηριστικά “….Τις αφηγήσεις των γερόντων τις μάζεψε με στοργή ο εβδομηντάρης γερο-Τρίμπος (πέθανε προ εξαμήνου), τις ταξινόμησε και τις έγραψε με τα λίγα γράμματα που κατείχε, πιστεύοντας ότι πρόσφερε σημαντική υπηρεσία στην Ιστορία του τόπου του. Μόλις πληροφορήθηκε την επίσκεψί μας, μας έδωσε τα χειρόγραφα με προθυμία. Τις μαρτυρίες αυτές , αφού τις ελέγξαμε, όσο ήταν δυνατό με βάσι τις επίσημες μαρτυρίες των διαφόρων Ιστορικών, τις παραθέτουμε γιατί φωτίζουν κατά κάποιο τρόπο το μυστήριο που καλύπτει τα πρώτα χρόνια της ζωής του Καραισκάκη…..”)

Στη φωτογραφία το Μοναστήρι στη Σκουληκαριά με τα κελιά στη δεξιά πλευρά ” (Φωτο από ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΛΕΥΚΩΜΑ ΝΟΜΟΥ ΑΡΤΗΣ,1971

—————————

Στον πίνακα της φωτογραφίας βλέπουμε όλα τα χωριά που ανήκαν στα Ραδοβύζια το 1880 καθώς και τον αριθμό των κατοίκων – ψυχών σε κάθε ένα απ’ αυτά όπως καταγράφηκαν στο βιβλίο ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΚΑΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ , Επιτελικό Γραφείο Υπουργείου Στρατιωτικών, Αθήνα, 1880.
(Η Επαρχία Άρτης, διαιρούμενη εις δύο περιοχάς, την της Άρτης και της Πρεβέζης, σύγκειται εκ των εξής τμημάτων α’) Περιοχή Άρτης : I Τμήμα Ποταμιάς, II Βρύσεως, III ‘Ραδοβυζίου, IV Τζουμέρκων, V Κάμπου,VI Καρβασαρά, VII Λάκκας β’) Περιοχή Πρεβέζης…………)
Διαπιστώνουμε ότι δεν υπάρχει καθόλου καταγεγραμμένος Μουσουλμανικός πληθυσμός. Περί αυτού όπως και για τον αριθμό των κατοίκων, ο συγγραφέας στην εισαγωγή του βιβλίου κάνει μερικές ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις. “….Τι δε να είπωμεν περί του πληθυσμού; Αρκεί να αναφέρωμεν ότι ουδ’ αυτή η Τουρκική αρχή έχει ακριβή γνώσιν της κατά διοικήσεις διανομής των χωρίων. Τούτου ένεκα, ελάβομεν ως βάσιν την εκκλησιαστικήν διαίρεσιν, ήτις μένει αμετάβλητος. Αλλά τα εξ αυτής δεδομένα, καίπερ όντα τα σχετικώς ασφαλέστερα, παρέχουσι μόνο τον χριστιανικόν πληθυσμόν. Δια τον μωαμεθανικόν ελάβομεν άλλοθεν τας πληροφορίας, αίτινες όμως δεν είναι λίαν ασφαλείς, εάν αναφέρωμεν ότι αρχή τις διεβίβασεν ημίν εις διάστημα ενός μηνός δύο καταλόγουςτου πληθυσμού των κατοίκων ενός και του αυτού διαμερίσματος , ουδόλως συμφωνούντας μεταξύ των.
1ον. Οι οθωμανοί αποσιωπώσι τον αληθή πληθυσμόν αυτών, ιν’ αποφύγωσι την στρατολογίαν. 2ον. Οι χριστιανοί αποκρύπτουσι τον αληθή αριθμόν των μελών εκάστης οικογένειας, ιν’ αποφύγωσι τον εις πάντα άρρενα επιβαλλόμενον στρατιωτικόν φόρον και την κατά στέφανα φορολογίαν. 3ον. Παρά τοις Οθωμανοίς το γυναικείον φύλλον ουδόλως λαμβάνεται υπ’ όψιν και 4ον. Μέρος του πληθυσμού των χωρίων και των πόλεων εδόθη υμίν κατ’ οικογένειας και μέρος κατά ψυχάς. Προς εξίσωσιν της διαφοράς αυτής εδέχθημεν τον μέσον όρον 6 ατόμων κατ’ οικογένειαν.”

ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΤΩΝ ΧΩΡΙΩΝ ΣΤΑ ΡΑΔΟΒΥΖΙΑ
Στην παρένθεση αναγράφεται το έτος της μετονομασίας όπου είναι δυνατό. Δεν γνωρίζουμε τα χωριά Χασάν Μαλίν και Σιρκίτσα….Κάθε σχόλιο επ’ αυτού είναι ευπρόσδεκτο….
Βελεντσικόν = Βελεντζικό
Βρατσίστα ή Βρετσίστα = Καστανιά (1921)
Βρεστενίτσα = Πηγές (1927)
Επάνω Πέτα ή Επάνω Πέτρους ή Σπανοπέτροι= Πέτρος, Άνω Πέτρα
Καταβόθρα = Αστροχώρι (1927)
Λιβίτσικον = Ζυγός (1927)
Μαρκινιάδες= Μαρκινιάδα
Μιλιανά = Μελιανά
Μονή Μιλατών = Μελάτες
Μουσσούντα = Μεσούντα (1927)
Μπότσι = Μεγαλόχαρη (1927)
Σομερού ή Σομερούς ή Σουμερούς = Μεσόπυργος (1927)
Τζεκλίστα ή Τσεκλίστα = Ελάτη (1927)
Τζερκίστα ή Τσερκίτσα = Κλειστό (1927)
Χασάν Μαλίν = (?)
Χόσενα ή Χώσιανα = Φωτεινό

————————

Από Άρταν εις Σκουλικαριάν ώραι 5, εκείθεν εις Σομερού ώραι 4, εκείθεν εις Γέφυραν Κόρακα 3 ½.
Η οδός αύτη άρχεται από της Άρτης και διερχομένη επί ομαλού εδάφους φθάνει μετά 1 1/2 ώρας εις το χωρίον Κάτω Πέτα. Εκείθεν ανερχόμενη επί 3 1/2 ώρας επί εδάφους δυσβάτου, λήγει εις το χωρίον Σκουληκαριά έχον 1200 Έλλ. Κατοίκους και άφθονα ύδατα. Από του χωρίου τούτου η οδός ανέρχεται και είτα κατέρχεται το όρος Γάβρογον και μετά τέσσαρας ώρας από Σκουληκαριάς διέρχεται διά του χωρίου Σομερούς (700 Έλλ. Κάτοικοι). Εκείθεν διά του Πύργου Χασάν Μαλίμ (1 1/2) λήγει εις την γέφυραν του Κόρακα. Το διάστημα από Σομερούς εις την ρηθείσαν γέφυραν είναι 3 1/2 ωρών. Από Σκουληκαριάς υπάρχει και ετέρα οδός διευθυνομένη εις χωρίον Μπότσι (800 Έλλ. Κάτοικοι) και εκείθεν εις Πύργον Χασάν Μαλίμι και γέφυραν Κόρακα.”(Πηγή ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΚΑΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ , Επιτελικό Γραφείο Υπουργείου Στρατιωτικών, Αθήνα, 1880)

Στη φωτογραφία η Γέφυρα Κοράκου το 1938 (Φωτο Σπ. Μελετζής, Μουσείο Μπενάκη)

———————–

“Σκουλικαρία, χωρίον απέχον της Άρτης 8 ώρας και σποράδην οικούμενον εν τρισί συνοικίας, οίον Σκουλικαρίαν, ‘Ριγκίστιανα και Κλίτσοβον, υπό 100 περίπου οικογενειών πτωχών και αθλίων, έχον και ναούς τρεις, αγίου Νικολάου, Μεταστάσεως της Θεοτόκου και αγίας Κυριακής, ιερουργούμενους υπό 2 ιερέων. Ενταύθα υπάρχει και Ιερά Μονή της Θεοτόκου εντός του χωρίου, ανεγερθείσα περί τα μέσα της 13ης εκατονταετηρίδος. Οι εγχώριοι όμως φρονούσι και λέγουσιν ότι εκτίσθη τω 1100 έτει Α,Χ. και αύτη κατεστράφη τω 1854, αλλά το 1863 ανηγέρθη υπό των ευσεβών επί τη βάσει των αρχαίων θεμελίων ωραιοτάτη Βυζαντινώ σχήματι. .” (Πηγή : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλος, 1884)

Στη φωτογραφία άποψη της Σκουληκαριάς τη δεκαετία του ’60 .” (Φωτο από ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΛΕΥΚΩΜΑ ΝΟΜΟΥ ΑΡΤΗΣ,1971)

——————–

“Το ‘Ραδοβίζιον εστι χώρα ορεινή της Ηπείρου, τιθεμένη κατά την αρχαίαν Δρυοπίαν χώραν και διαιρούμενη εις άνω και κάτω Ραδοβύζιον. Αύτη η χώρα, εξαιρουμένων εννέα χωρίων εκ του Κάτω και καλουμένων Ζυγοχωρίων, των και υποκειμένων ανέκαθεν εις την Μητρόπολιν Άρτης, είχε πρότερον ιδίους επισκόπους, ων γνωστοί Α’) ο κατά το 1777 έτος Ιουλίου 21 αποβιώσας Παρθένιος. Β’) Ο από του 1777 μέχρι 1810 Καλλίνικος και Γ’) ο μέχρι του 1830 Γρηγόριος ότε και κατηργήθη η Επισκοπή συγχωνευθείσα εις την Μητρόπολιν Λαρίσης. Ήδη δε η χώρα αύτη πολιτικώς υπαγομένη εις την Νομαρχίαν Άρτης, ης και οι βουλευταί υπάρχουσι και αυτής βουλευταί, δικαιότατον και εννομώτατόν εστιν ίνα υπάγηται και εκκλησιαστικώς εις την πρωτεύουσαν της Νομαρχίας, αφ’ ης απέχει ώρας μόνον, της δε Λαρίσης ημέρας. Άπασα η χώρα αύτη κατοικείται υπό Χριστιανών πτωχοτάτων, σποράδην οικούντων, και ολιγαρίθμων, ως εκ της ληστοβίου διαγωγής των ενοικούντων, και της αδιαλείπτου εν αυτή φοιτήσεως στρατιωτικών στιφών επί καταδιώξει των ληστών.” (Πηγή : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλος, 1884)

Στη φωτογραφία τα ερείπια του Τουρκικού σταθμού στον Αι – Λια Γαβρόγου στα Ραδοβύζια, όπου ο Γεώργιος Καραισκάκης, σε ηλικία 12 ετών χρημάτισε νεροκουβαλητής των Τούρκων. “…..Στο Καρακόλι του Αηλιά η Τούρκικη φρουρά ζητάει ένα παιδί για να κουβαλάει νερό από τη Σάρηνα. Ο Καραισκάκης πηγαίνει και μπαίνει στην υπηρεσία τους. Ο κάθε περαστικός έβλεπε κάθε μέρα ένα ισχνό 15χρονο αγόρι να κουβαλάει νερό και να υπηρετεί τους Τούρκους.” (Φωτο από ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΛΕΥΚΩΜΑ ΝΟΜΟΥ ΑΡΤΗΣ,1971 – Σχόλιο από το βιβλίο ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΑΙΣΚΑΚΗΣ, Κ. Μαντάς, 1958)