—————————
12 Οκτωβρίου 1958 : Στιγμιότυπο από τον πανηγυρισμό των φιλάθλων στον αγώνα μεταξύ των ομάδων ΑΕΤΟΣ – ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟΣ που έληξε με 2-0 υπέρ του ΑΕΤΟΥ. (Φωτο από συλλογή κ. Κ. Αμβράζη)

—————————
12 Οκτωβρίου 1958 : Στιγμιότυπο από τον πανηγυρισμό των φιλάθλων στον αγώνα μεταξύ των ομάδων ΑΕΤΟΣ – ΠΑΝΑΜΒΡΑΚΙΚΟΣ που έληξε με 2-0 υπέρ του ΑΕΤΟΥ. (Φωτο από συλλογή κ. Κ. Αμβράζη)

—————–
Ο κάτοχος του αρχείου Γεώργιος Λαμπάκης, υπήρξε ο γνωστός βυζαντινολόγος, που, με άλλους λόγιους της εποχής ίδρυσε το 1884 την Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία. Ως γραμματέας της Βασίλισσας Όλγας περιόδευε σε όλο τον ελλαδικό χώρο κι έτσι είχε την ευκαιρία να καταγράψει και να φωτογραφήσει ναούς, χειρόγραφα, κειμήλια κτλ.( Φωτο από Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών)

—————————
Διαβάσαμε σήμερα για την επίσκεψη της Προέδρου της Δημοκρατίας στο Μαυρομάτι Καρδίτσας όπου θα εορτασθούν τα φετινά “Καραϊσκάκεια” που οργανώνει ο Δήμος Μουζακίου. Με αφορμή τον εορτασμό αυτό θεωρήσαμε πρέπον να κάνουμε μια αναδρομή στις αναφορές για τον τόπο γέννησης του μεγάλου αυτού αρματωλού και στρατάρχη που θα βοηθήσουν ίσως να βρούμε που κρύβεται η αλήθεια:
Το 80% σχεδόν των βιογράφων του αναφέρει ως γενέτειρα την Σκουληκαριά. Ανάμεσά τους οι σημαντικότεροι και πλέον αξιόπιστοι εξ αυτών: Οι τρείς βασικοί του βιογράφοι, που από αυτούς άντλησαν στοιχεία όλοι οι άλλοι, σύγχρονοι και μεταγενέστεροι.
Πρώτος ο γραμματέας του Γεώργιος Γαζής, έγραψε στην Αίγινα το 1828, τη «Συνοπτική Ιστορία του Γεωργίου Καραϊσκάκη». Ακολούθησε, το 1834, η «Βιογραφία του Στρατηγού Γεωργίου Καραϊσκάκη», του συμπολεμιστή και γραμματέα του, Δημήτριου Αινιάνα. Τρίτος ο Ιταλός φιλέλληνας και δημοσιογράφος, Ιωσήφ Πέκκιο στον οποίο, ο ίδιος ο Καραϊσκάκης σε συνέντευξή του, δήλωσε ότι γεννήθηκε στην Άρτα και πως είναι Ηπειρώτης, «Έκθεσις των συμβάντων εν Ελλάδι, κατά την άνοιξιν του 1825».
Επίσης ο Εθνικός μας ιστορικός Κων. Παπαρηγόπουλος, ο Γάλλος φιλέλληνας και ιστορικός Φ. Πουκεβίλ, ο Γερμανός ιστορικός Μ. Μπαρθόλντυ, ο Γάλλος ιστορικός Αύγουστος Φαμπρ, ο Στρατηγός Μακρυγιάννης, ο Κασομούλης, ο Κουτσονίκας, και άλλοι.
Την εκδοχή του Μαυροματίου αναφέρουν από τους συγχρόνους του αρχιστρατήγου ο Χριστόφορος Περαιβός, ο Χρήστος Βυζάντιος, ο Φωτιάδης, ο Διονύσιος Σουρμελής, ο Στέφανος Ξένος, ο Κωνσταντίνος Ράδος και ο Γιάννης Βλαχογιάννης.
Αξίζει δε στο σημείο αυτό να αναφέρουμε τα σχολικά βιβλία αλλά και τον τρόπο που η Ελληνική Πολιτεία χειρίστηκε το θέμα αυτό :
Από την ίδρυση του ελληνικού κράτους το 1830 μέχρι το 1927, για έναν αιώνα περίπου, τα σχολικά βιβλία ανέγραφαν ως τόπο γέννησής του την Σκουληκαριά. Από το 1927 έως πρόσφατα αναφέρεται το Μαυρομάτι. Εσχάτως, σε μια «Ποντιοπιλατική» πολιτική, άρχισε να επαναφέρεται και η Σκουληκαριά, χωρίς όμως να αφαιρεθεί το Μαυρομάτι.
Το 1927 επιτροπή κατοίκων από την Καρδίτσα στέλνει υπόμνημα στην Κυβέρνηση, με την οποία υποβάλλει ένσταση για την έως τότε ντε φάκτο αναγνώριση της Σκουληκαριάς ως γενέτειρας του Καραισκάκη. Τον Μάρτιο του 1927 το Υπ. Εσωτερικών αποφασίζει να αναγνωρίσει το Μαυρομάτι, βοηθούντος του πολιτικού κλίματος δια του αγραφιώτη Υπουργού Οικονομικών της κυβέρνησης Γ. Καφαντάρη και κατόπιν συγκαλεί και την Ακαδημία Αθηνών να γνωμοδοτήσει (η πολιτική απόφαση προηγείται της Ακαδημαϊκής, πράγμα που είναι απαράδεκτο), η οποία βγάζει μια απόφαση, (όχι ομόφωνη φυσικά), ταυτόσημη με του Υπ. Εσωτερικών, υπέρ του Μαυροματίου. Δεν ελήφθησαν δε καθόλου υπόψιν οι τρείς πρωτότυποι βιογράφοι του, Γαζής, Αινιάν, και Πέκκιο.
Το 1962 το Υπ. Πολιτισμού, αναγνωρίζει (με βασιλικό διάταγμα) την Ι. Μονή Κοίμησης Σκουληκαριάς ως Ιστορικό Μνημείο, συνδεδεμένο με την γέννηση του Γεώργιου Καραΐσκάκη. Το 1965 στήνεται από την κοινότητα Σκουληκαριάς ανδριάντας του Ήρωα και γίνονται εκδηλώσεις με τοπικούς πολιτικούς παράγοντες παρόντες.
Άμεσα τότε ακολουθεί έντονη αντίδραση-διαμαρτυρία του Μαυροματίου. Εγκαλούν επίσημα την Σκουληκαριά: «με ποιό δικαίωμα τόλμησε να στήσει ανδριάντα και να κάνει γιορτές»! Στέλνουν νέο υπόμνημα προς την κυβέρνηση και στον καρδιτσιώτη Υπουργό παιδείας Στέλιο Αλαμανή ο οποίος αναλαμβάνει την έκδοση του Βασιλικού διατάγματος, 712/1966, με το οποίο ανακήρυττε το Μαυρομάτι (ως γενέτειρα) έδρα για την επίσημη εορτή προς τιμή του Ήρωα στις 23 Απριλίου.
Η εορτή τελικά πήρε την μορφή του τοπικού κι όχι πανελληνίου εορτασμού, όπως ζητούσαν οι αρχές της Καρδίτσας. Κάτι που το κράτος θέσπισε (παρόμοιο επίσημο εορτασμό) και για την Σκουληκαριά χρόνια αργότερα, το 1996, επιτείνοντας την σύγχυση!
Στη φωτογραφία Λιθογραφία του Γ. Καραισκάκη από το άλμπουμ του Karl Krazeisen “Bildnisse ausgezeichneter Griechen und Philhellenen, nebst einigen Ansichten und Trachten. Nach der Nature gezeichnet und herausegegeben von Karl Krazeisen”, Munich, 1831.

1939 : Αναμνηστική φωτογραφία των Αρχών της Άρτας σε κάποια γιορτή. Ο κύριος με το μαύρο καπέλο είναι ο Νομάρχης Άρτας Παναγιώτης Βασιλάκης. Πίσω του με το καπέλο στο χέρι είναι ο Δήμαρχος Αρταίων Λάμπρος Τρούγκος. Μπορείτε να διαβάσετε τα ονόματα των άλλων εικονιζόμενων στο πρώτο σχόλιο ( Φωτο κ έρευνα κ. Κ. Μπανιάς)


——————–
1897 : Η γέφυρα της Άρτας. (Πηγή Servet-i Fünûn, Magazine in Ottoman Cultural History)

30 Αυγούστου 1914 : Διαβιβαστικό που συντάχθηκε από τον Πρόεδρο της ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΣΧΩΡΕΤΣΑΙΝΩΝ (σημερινού Καταρράκτη) κ. Κωνσταντίνο Καρέζο, με έμβλημα έναν αμνό (πρόβατο), προς το “Υπουργείον Στρατιωτικών” για τη χορήγηση σύνταξης στη χήρα Ι. Καλαμίδα. Κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για νεκρό στρατιώτη στούς Βαλκανικούς Πολέμους. Ωστόσο στο βιβλίο του κ. Λ. Κασσελούρη ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ, 1980, που κάνει αναφορά στους Καταρρακτινούς που έπεσαν για την πατρίδα δεν βρήκαμε το συγκεκριμένο όνομα. (Έγγραφο από οίκο δημοπρασιών εξωτερικού)


“Υπάρχει άνωθεν του χωρίου εις λοφίσκον τινα και τις ιερά Μονή, προ 150 σχεδόν ετών (1734), το πρώτον οικοδομηθείσα εν τω τόπω όπου ευρέθη εντός δάσους, ως άδεται, η σωζομένη μικρά εικών της Παρθενομάρτυρος και πανσόφου Αικατερίνης, ήτις ανεκαινίσθη ένεκα παλαιότητος και στενοχωρίας, εν έτει 1857-58, υπό του τότε ηγουμένου Γαβριήλ και του μετά μικρόν διαδόχου αυτού και ήδη ηγουμένου Κωσταντίου. Προ τούτων υπήρξεν ο κοσμήσας κατά το έτος 1820 δι΄αργυράς πλακός την αγίαν εικόνα Διονύσιος.”(Πηγή : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλος, 1884)
Στη φωτο το Μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης (Φωτο από το βιβλίο ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ, Λ. Κασσελούρης, Β’ Έκδοση, Αθήνα, 1980)


“Η πόλη της Άρτας πρέπει να είδε κινηματογράφο το 1937 ή 1938 κατά τον «Ελεύθερο Λόγο», με την ίδρυση του «Τιτάνια». Είχε ξύλινα καθίσματα σε ευθεία γραμμή και βρισκόταν στη οδό Βασιλέως Πυρρού 12. Αλλά υπάρχει μια αναφορά από το Τάκη Βαφιά στο έργο του «Το ερασιτεχνικό θέατρο στην Άρτα» όπου αναφέρει τα εξής «την άλλη χρονιά -1927-μια ομάδα από μαθητές, Νώντα Κουβαρά, Ηλία Χουλιάρα, Χρήστο Λάμπρου, Σπύρο Ρήγα και άλλους, έδωσαν στο κινηματοθέατρο «Αττικόν» που ήταν στην οδό Μητροπολίτη Ξενοπούλου απέναντι σχεδόν από την είσοδο του Αγίου Σπυριδώνα θεατρική παράσταση» αλλά η έρευνα η προφορική δεν επαληθεύει την αναφορά πουθενά αλλού. Ενώ το 1929 τεκμηριώνεται η ύπαρξη του «Ορφέα» αρχικά από τον έντυπο τύπο όπως «Ελεύθερο Λόγο», «Εμπρός», «Αμβρακία», «Ηχώ της Άρτας», « Το Φως», «Η Αλήθεια», «Σχολιαστής» καθώς και από τον Τάκη Βαφιά και από το Λεύκωμα του Σκουφά στα 1959: « επίσης 2 χειμερινοί κινηματογράφοι, ο «Ορφεύς» και το «Παλλάς» και 2 θερινοί», και από τις προφορικές μαρτυρίες των Ζηνοβία Σαλωνίτη, Βασιλείου Γκανιάτσα, Βασιλείου Καρατσιώλη. Ο «Ορφέας» αποτυπώνεται στο έργο του Ν. Ρίγγα «οι ερωτικοί». Σ’ αυτή την αναφορά υπάρχει και η μοναδική φωτογραφία του κτιρίου. Στο κείμενο ο συγγραφεύς περιγράφει τη σχέση της οικογένειάς του με τον κινηματογράφο…. «..ύστερα στον κινηματογράφο δούλευε ο Μάχoς και αργότερα και ο Ράκιας που εργάζονταν στη μηχανή του, ο κινηματογράφος ήταν και η μαγεία της εικόνας που με το σβήσιμο των φώτων ανάβει τ’ απόκρυφο φως του ονειρικού κόσμου και σ’ απορροφάει όπως η πανσέληνη σε αφώτιστο περγιάλι.» Σε ένα άλλο σημείο αναφέρει « ..αργότερα για να κονομάω το χαρτζιλίκι μου άρχισα να πουλάω φυστικιά στον κινηματογράφο, πράγμα που το έκανα μέχρι που τελείωσα το Δημοτικό. Ο κινηματογράφος λέγονταν «ΟΡΦΕΥΣ» και ήταν σαν σπίτι μας που το πονάγαμε πολύ, επειδή από κει και από το περιβόλι ζούσαμε. Ο κινηματογράφος είχε και ζωντανό περιεχόμενο που ήταν, οι Τσολαίοι, οι Κατσανταίοι, οι Ριγγαίοι και οι Μαυρογοναταίοι με επικεφαλής τον αξέχαστο κυρ-Βασίλη και με 2 ανθρώπινα μοσχοβολιστά και ωραία μισάνοιχτα γαρούφαλλα, την Καίτη και το Ράκια. Το Ράκια μάλιστα τον θαύμαζα και τον καμάρωνα επειδή στ’ αλήθεια ήταν ίσως ο πιο όμορφος μαθητής του γυμνασίου ..όμως δυστυχώς η παλιά φρουρά του κινηματογράφου έφυγε, εκτός απ’ το Νίκο, και μείναμε εμείς τα παιδιά [τότε] στο πόδι τους και ο κινηματογράφος το όνειρο, που τον κατεδάφισε ο οικονομικός οδοστρωτήρας, πλέχτηκε για πάντα στην καρδιά μας». (Απόσπασμα από την Πτυχιακή Εργασία του Πολέμαχου Πασχαλίδη με θέμα Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ “ΕΙΚΟΝΑ” ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ [1945 – 1967], Άρτα, 2011 – Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Πασχαλίδη που μας απέστειλε την εργασία του).
Στη φωτο η Αφίσα του Συλλόγου ΣΚΟΥΦΑΣ από την θεατρική παράσταση ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΣΜΑΤΑ που ανέβηκε στην αίθουσα Τιτάνια το 1940 στην οδό Βασιλ. Πύρρου 12.(Πηγή : ΤΟ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ, Τ. Βαφιάς, Αθήνα, 1995)

25 Μαρτίου 1939 : Μαθητές και μαθήτριες με τη στολή της ΕΟΝ φωτογραφίζονται μαζί με τους καθηγητές τους στην αυλή του Γυμνασίου Αρρένων. ( Φωτο κ. Κ. Μπανιάς)
