Η Άρτα ήταν μια από τις πόλεις που φιλοξένησε ένα από τα Ορφανοτροφεία που ιδρύθηκαν την δεκαετία του 1920, μετά την Μικρασιατική καταστροφή.
Στη φωτογραφία η πρώτη σελίδα από το Μητρώο του Εθνικού Ορφανοτροφείου Άρτης, όπου 352 άπορα και ορφανά αγόρια επιβίωσαν σε άριστες συνθήκες, μορφώθηκαν και έμαθαν τέχνες. (Υλικό από εργασία που πρόκειται να αναρτηθεί σύντομα).
Ο Ναός της Αγίας Σοφίας Άρτης κτίστηκε αρχικά το 1812, πυρπολήθηκε το 1821 και ανανεώθηκε το 1829. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού είναι έργο των μέσων του 19ου αιώνα. “…Ο τεχνίτης του τέμπλου Σύμος Μαργαρίτης, όπως υπογράφεται, προσθέτει δίπλα στο όνομά του και το προσδιοριστικό του τόπου καταγωγής του (Χιονάδες Κόνιτσας). Έγραψε όμως “Σιοναδίτης” αντί του ορθού ¨Χιοναδίτης”. Είναι πάντως πιθανόν, αν δεν πρόκειται για λάθος, να υπήρχε και αυτή η δεύτερη γραφή ή μάλλον προφορά του ονόματος των Χιονάδων, χωριού περίφημου, τόσο για τους ξυλογλύπτες, όσο και για τους αγιογράφους που ανέδειξε.” (Πηγή : ΤΟ ΤΕΜΠΛΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ ΑΡΤΑΣ, Ευστρατία Τσαπαρλή, Άρτα, 1986)
Στη φωτογραφία το Τέμπλο της Αγίας Σοφίας από το ίδιο βιβλίο.
Το τέμπλο της Αγίας Σοφίας σήμερα, σε φωτογραφία της κ. Σοφίας Εξάρχου.
…και εδώ το τμήμα του τέμπλου με τον μεγάλο σταυρό! Το τέμπλο της Αγίας Σοφίας Άρτης “…είναι κατασκευασμένο από ξύλο καρυδιάς και είναι αχρύσωτο, όπως κατά κανόνα είναι όλα σχεδόν τα Ηπειρωτικά εικονοστάσια του 19ου αιώνα, χωρίς καθόλου χρώματα, περασμένο μόνο με ελαφρό βερνίκι πριν από πολλά χρόνια….”. Όπως διακρίνουμε, σε σχέση με την πρόσφατη φωτογραφία, ο παλιός σταυρός έχει αλλαχθεί.
Παλιά φωτογραφία που απεικονίζει τους δάσκαλους και τους μαθητές της Ιερατικής Σχολής Άρτης. (Φωτο από προσωπική συλλογή).
Περισσότερες πληροφορίες και φωτογραφίες με θέμα την Ιερατική Σχολή Άρτης μπορείτε να βρείτε μετά από αναζήτηση στην ιστοσελίδα μας https://doxesdespotatou.com/
Μια φωτογραφία από την Άρτα προς την οικογένεια Κ. Ευαγγελίδου στην Αθήνα, το 1929. Η φωτογραφία εστάλη από τον εμπορροράπτη Βασίλειο Φεύγα και απεικονίζει το ραφείο του με όλο το προσωπικό που εργαζόταν εκεί. Στον τοίχο μια διαφημιστική αφίσα με τα λόγια “ΕΝΔΥΕΣΘΕ ΜΕ ΑΘΗΝΑΙΚΟΝ ΣΙΚ”. (Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του Δ. Βάσσου)
…και η πίσω πλευρά της φωτογραφίας. Μια παρατήρηση που θέλουμε να κάνουμε εδώ είναι πως όλες οι φωτογραφίες εκείνης της εποχής που έχουμε συναντήσει, έχουν την μορφή φωτοκάρτας (CARTE POSTALE) και προφανώς στέλνοντας και σαν καρτ ποστάλ, καθώς, όπως φαίνεται, οι φωτοκάρτες ήταν σπάνιο να βρεθούν στην επαρχία εκείνη την εποχή.
Το εμποροραφείο του Βασίλη Φεύγα ξεκίνησε την λειτουργία του στην Άρτα το 1928-29, αφού ο ίδιος είχε μάθει την τέχνη και είχε δουλέψει αρκετά χρόνια στην Αθήνα, συνέχισε δε να ράβει τους Αρτηνούς για περισσότερα από 70 χρόνια.
Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για τους εμπορορράπτες της Άρτας στο λινκ https://doxesdespotatou.com/oi-empororaptes-tis-artas/
Στη φωτογραφία μια διαφημιστική κατάχωρηση του εμπορροραφείου του Β. Φεύγα, στην εφημερίδα του Ι. Παπαβασιλείου ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΝ ΒΗΜΑ, το 1930.
1973 – Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΣΤΗ Β’ ΕΘΝΙΚΗ. Από αριστερά : Δημήτριος Σιακούφης, Νίκος Κοντογεώργος, Εθάγγελος Κωστούλας, Ευάγγελος Ξυθάλης, Κων/νος Μπασιούκας, Βασίλειος Χρηστάκης, Στυλιανός Ταλαμάγκας, Χρήστος Κουτσογεώργος, Ιωάννης Δρόσος, Φόρος Παπαδιώτης, Κων/νος Νίκου. (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
“……..Το Δεσποτάτο σημείωσε τις τελευταίες νίκες κατά των Τούρκων με τη βοήθεια που έδωσε στον Κάρολο Β’ Τόκκο ο πεθερός του Τζιοβάνι, μαρκήσιος από μεγάλη οικογένεια της Σικελίας. Μετά την κατάληψη των Ιωαννίνων από τους Οθωμανούς, εξαγόρασε κάμποσα ακόμη χρόνια ειρήνης. Όμως στις 30 Σεπτεμβρίου 1448, ο Κάρολος Β’ πέθανε, πριν ακόμη ενηλικιωθεί ο γιός του Λεονάρντο ΙΙΙ. Μετά το θάνατό του η Ζάκυνθος ύψωσε τη σημαία της Δημοκρατίας του Αγίου Μάρκου, ο φρούραρχος της Λευκάδας διαπραγματεύτηκε το νησί με τους Βενετσιάνους, ενώ άλλοι νησιώτες καλούσαν τον Αλφόνσο της Νεάπολης στα νησιά τους. Και οι Αρτινοί έστειλαν στη Θεσσαλονίκη τον Δ. Χαϊκάλη να υπογράψει συνθήκη υποταγής με τον αντιπρόσωπο του Σουλτάνου.
Ο δε ναύαρχος Φαΐκ Πασάς, επικεφαλής οθωμανικού στρατού ήλθε από τη θάλασσα και κατέλαβε την Άρτα στις 24 Μάρτη 1449. Έτσι οι κτήσεις του Καρόλου ΙΙ Τόκου προσαρτήθηκαν στην οθωμανική αυτοκρατορία πλην της Βόνιτσας, Βαρνάτσας και του Αγγελόκαστρου που έμειναν σαν Κάρλελι, περιοχή του Καρόλου, για να θυμίζουν έτσι το όνομά του. Και οι Αρτινοί, με τα προνόμια που ζήτησαν από τον Σουλτάνο πέτυχαν :
Στη φωτογραφία πίνακας με ψηφιδωτό του Σωτήρη Βαρβόγλη (Sotiris Varvoglis 1944-2023) με θέμα “Ο σουλτάνος Μωάμεθ Β’ ενώ δίνει το ένταλμα για τα δικαιώματα των χριστιανών στον Γεννάδιο τον οποίο διόρισε Ορθόδοξο Πατριάρχη μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης” (Πηγή : https://en.m.wikipedia.org/)
“……Εμείς, πάλι, κατά τις διαταγές των ηγεμόνων, φτάσαμε την παραμονή των Ειδών του Σεπτεμβρίου στο μικρό νησί των Ψαράδων (Heronesus), κοντά στις εκβολές του ποταμού Άραχθου, το οποίο οι ντόπιοι αποκαλούν Καρακονήσι. Μετά από μια νύχτα ανάπαυσης, ενώ προσπαθούσαμε να κοιμηθούμε κοντά στην ακτή, ανάμεσα σε ενοχλητικά κουνούπια, ξυπνήσαμε με την αυγή, και καθώς οι πρώτες αχτίδες του ήλιου του θεού Έρωτα φώτιζαν τον κόσμο, κατευθυνθήκαμε προς το ιερό και περίλαμπρο παρεκκλήσι της Αγίας Παρθένου, που τιμούν οι μοναχοί της ελληνικής θρησκείας, σύμφωνα με την παράδοση. Μετά την τέλεση των καθιερωμένων ιερών εθίμων, μπροστά στους ηγεμόνες μας, ανακαλύψαμε, ύστερα από υπόδειξη του βασιλιά Καρόλου, μια μικρή επιγραφή χαραγμένη σε μάρμαρο με αρχαία και αττικά γράμματα:
«Claudia Veronice, ετών 24 – Χαίρε!»
Φύλ. 125 ν.
Καθώς οι σύντροφοί μας και οι υπηρέτες του βασιλικού οίκου με προσοχή και φροντίδα του αρχιτρίκλινου Αντονέλλου, έριχναν δίχτυα στη θάλασσα, τα οποία γέμισαν με παχιά και ποικίλα ψάρια, μας προσέφεραν τα πλούσια αυτά δώρα με χαρά. Την ίδια μέρα, την ιερή Παρασκευή (Αφροδισίαν), αφού απολαύσαμε ένα ευλαβές γεύμα σε μοναστικό ύφος, ακολουθήσαμε τους ηγεμόνες μας, δια θαλάσσης και ξηράς, με καράβια και άλογα, επιστρέφοντας ευτυχισμένοι και γαλήνιοι στην Ακαρνανία, στην βασιλική αυλή της Άρτας, έχοντας εκπληρώσει την επιθυμία μας και την αποστολή μας“. (Πηγή : Ο ΑΡΧΑΙΟΛΑΤΡΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ Ο ΕΞ ΑΓΚΩΝΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ, Α. Καρρά, Άρτα, 2025)
Στη φωτογραφία ” Η Κορωνησία” σε πίνακα του Αρτηνού ζωγράφου Άγγελου Στεργίου. (Από την συλλογή της κ. Λουίζας Στεργίου – Βασιλείου)
Η εργασία περιγράφει τις περιηγήσεις του Κυριακού Αγκωνίτη στην Ήπειρο και την φιλοξενία του στην αυλή του Καρόλου Β’ Τόκκου, Δεσπότη της Άρτας, μεταξύ 1435 και 1448.
Ο Κυριακός ο εξ Αγκώνος ήταν ένας πλούσιος Ιταλός έμπορος που, λόγω των ταξιδιών του και των καταγραφών του όσο αφορά τα αρχαία επιγράμματα που συναντούσε, θεωρείται από πολλούς ως ο πατέρας της αρχαιολογίας. Παρόλο όμως που περιηγήθηκε την περιοχή μας μια εποχή για την οποία υπάρχουν ελάχιστα έως καθόλου βιωματικά στοιχεία για την οικονομική και κοινωνική κατάσταση που επικρατούσε προς το τέλος της εποχής του Δεσποτάτου (κι αυτό όχι μόνο μία αλλά τρεις φορές), δυστυχώς οι πληροφορίες που μας δίνει εξαντλούνται στην καταγραφή κάποιων επιγραμμάτων από την πόλη της Άρτας και την περιγραφή ενός πλούσιου γεύματος με παχιά ψάρια του Αμβρακικού, που γεύτηκε στην Κορωνησία. (Α. Καρρά).
Μπορείτε να διαβάσετε την εργασία στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2025/12/Ο-αρχαιολάτρης-Κυριακός-ο-εξ-Αγκώνος-στην-Άρτα.pdf
ή στο λινκ https://independent.academia.edu/AnastasiaKarra4
Ιούνιος 1985 – Η φωτογραφία έχει τον τίτλο “The Ambracian Gulf from the Hotel garden…”, πιστεύουμε όμως πως απεικονίζεται η κοίτη του Αράχθου από την βεράντα του ξενοδοχείου Ξενία και μέρος του κήπου και του κάστρου της Άρτας. Φωτογράφος : James Burt Milne -Courtesy of the University of St Andrews Libraries and Museums.
