Τον Μάιο του 1917, ενώ ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη, το ιταλικό εικονογραφημένο περιοδικό La Domenica del Corriere δημοσίευσε μια εντυπωσιακή εικόνα από την περιοχή των Φιλιατών στην Ήπειρο.
Στην εικονογράφηση του γνωστού Ιταλού καλλιτέχνη Achille Beltrame (1871–1945), ο συνταγματάρχης Brussi εμφανίζεται έφιππος, συνοδευόμενος από τιμητική φρουρά, ενώ γυναίκες και παιδιά τού προσφέρουν λουλούδια. Η σκηνή θυμίζει περισσότερο εορταστική υποδοχή παρά παρουσία ξένου στρατού.
Η πρωτότυπη λεζάντα του περιοδικού αναφέρει:
«Gli Italiani in Epiro. Il colonnello Brussi, visitando la regione occupata intorno a Filiates, è accompagnato da una pittoresca scorta d’onore e riceve omaggi di fiori da donne e bambini».
Δηλαδή:
«Οι Ιταλοί στην Ήπειρο. Ο συνταγματάρχης Brussi, επισκεπτόμενος την κατεχόμενη περιοχή γύρω από τους Φιλιάτες, συνοδεύεται από μια γραφική τιμητική φρουρά και δέχεται λουλούδια από γυναίκες και παιδιά».
✦ Μια εικόνα με πολιτικό μήνυμα
Η πιο ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια βρίσκεται στην ίδια τη λεζάντα: «regione occupata» — «κατεχόμενη περιοχή». Το περιοδικό αναγνωρίζει ότι πρόκειται για περιοχή υπό στρατιωτική κατοχή, αλλά επιλέγει να παρουσιάσει την ιταλική παρουσία μέσα από μια ειδυλλιακή σκηνή, χωρίς καμία ένδειξη έντασης ή δυσαρέσκειας.
Η εικονογράφηση αποκτά έτσι σαφή προπαγανδιστική λειτουργία. Στον Ιταλό αναγνώστη δημιουργείται η εντύπωση ότι τα στρατεύματα της χώρας του γίνονται ευπρόσδεκτα από τον τοπικό πληθυσμό.
Δεν γνωρίζουμε αν η συγκεκριμένη υποδοχή πραγματοποιήθηκε ακριβώς όπως απεικονίζεται. Άλλωστε, πρόκειται για καλλιτεχνική αναπαράσταση και όχι για φωτογραφικό στιγμιότυπο.
Την ίδια περίοδο, η Ιταλία επιχειρούσε να ενισχύσει τη στρατιωτική και πολιτική της επιρροή στην Αλβανία και στην Ήπειρο. Στα τέλη Μαΐου 1917 τα ιταλικά στρατεύματα κατέλαβαν και τα Ιωάννινα, αναγκάζοντας τις ελληνικές αρχές να καταφύγουν στην Άρτα.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, σε τηλεγράφημα που αποστελλόταν από την Άρτα στις 22 Ιουνίου 1917, ο Ν. Λιανόπουλος, Νομαρχών Διευθυντής Ιωαννίνων, μετέφερε μια πολύ διαφορετική εικόνα:
«Έλληνες κάτοικοι Ιωαννίνων είναι απογοητευμένοι και φοβισμένοι».
Βεβαίως, η εικονογράφηση αφορά τους Φιλιάτες και το τηλεγράφημα τα Ιωάννινα. Ωστόσο, η αντιπαραβολή τους είναι χαρακτηριστική για τις διαφορετικές όψεις της ιταλικής παρουσίας στην Ήπειρο.
Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η εικόνα του Beltrame παραμένει ένα ενδιαφέρον τεκμήριο όχι τόσο για όσα πραγματικά συνέβησαν στους Φιλιάτες, όσο για τον τρόπο με τον οποίο ο ιταλικός Τύπος επέλεξε να τα παρουσιάσει.
Πηγή εικόνας: La Domenica del Corriere, Μάιος 1917. Εικονογράφηση Achille Beltrame, «Gli Italiani in Epiro».
