Στα χρόνια της Κατοχής, η Άρτα βρέθηκε αντιμέτωπη με την πείνα, τις στερήσεις, την ανασφάλεια και, αργότερα, τις διώξεις και τα αντίποινα των κατακτητών. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, ο μητροπολίτης Άρτας Σπυρίδων Γκινάκας κλήθηκε να αντιμετωπίσει προβλήματα που ξεπερνούσαν κατά πολύ τα όρια των εκκλησιαστικών του καθηκόντων.
Στις 24 Δεκεμβρίου 1941 τον συναντούμε ως πρόεδρο της Επιτροπής Δημοσίας Αντιλήψεως και Κοινωνικής Προνοίας Νομού Άρτης. Στην επιτροπή συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι της διοίκησης και της τοπικής κοινωνίας, με σκοπό την αντιμετώπιση των οξυμένων κοινωνικών αναγκών. Η δραστηριότητά του στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας περιλάμβανε και την οργάνωση λαϊκών συσσιτίων, σε μια περίοδο κατά την οποία η εξασφάλιση της καθημερινής τροφής αποτελούσε ζήτημα επιβίωσης για πολλές οικογένειες της πόλης.
Η παρουσία του, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στην αντιμετώπιση της πείνας και των στερήσεων. Σύμφωνα με τις αναφορές του Κωνσταντίνου Χ. Βάγια, ο μητροπολίτης προέβη σε διαμαρτυρίες προς τον Ιταλό φρούραρχο για βιαιοπραγίες και αυθαιρεσίες σε βάρος των κατοίκων, ενώ παρενέβη και σε περιπτώσεις επικείμενων εκτελέσεων, επιδιώκοντας τη ματαίωσή τους. Οι ενέργειες αυτές φανερώνουν τον ρόλο που μπορούσε να αναλάβει ο επικεφαλής της τοπικής Εκκλησίας ως μεσολαβητής ανάμεσα στον πληθυσμό και τις κατοχικές αρχές.
Μια άλλη, ιδιαίτερα σημαντική πτυχή της δράσης του συνδέεται με την εβραϊκή κοινότητα της πόλης.
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, όπως την κατέγραψε ο ιστορικός Κωνσταντίνος Τσιλιγιάννης και την παρουσιάζει το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος, τον Οκτώβριο του 1943 ο Γκινάκας επιχείρησε να παρέμβει στις γερμανικές αρχές για τα περιοριστικά μέτρα που επιβάλλονταν στους Εβραίους της Άρτας. Όταν η παρέμβασή του δεν απέδωσε, φέρεται να τους συμβούλευσε να αναζητήσουν καταφύγιο στα γύρω χωριά. Λίγους μήνες αργότερα, στις 24 Μαρτίου 1944, η εβραϊκή κοινότητα της Άρτας θα γνώριζε τη μεγαλύτερη τραγωδία της ιστορίας της, με τη σύλληψη και την εκτόπιση εκατοντάδων μελών της.
Η οργάνωση της κοινωνικής πρόνοιας, οι παρεμβάσεις προς τις κατοχικές αρχές, οι προσπάθειες προστασίας των διωκόμενων και οι επαφές του με την Αντίσταση συνθέτουν την εικόνα ενός μητροπολίτη που βρέθηκε αντιμέτωπος με τις δοκιμασίες της τοπικής κοινωνίας και ανέλαβε ενεργό ρόλο στην αντιμετώπισή τους.
Πηγές:
- Κωνσταντίνος Χ. Βάγιας, Η Άρτα του Πολέμου και της Κατοχής, Άρτα, 2004.
- Κωνσταντίνος Τσιλιγιάννης, μαρτυρία για τη στάση του μητροπολίτη απέναντι στους διωγμούς των Εβραίων της Άρτας, όπως παρουσιάζεται από το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος.
- Καταγραφή του ιερέα Σταύρου Παπαχρήστου στο Ευαγγέλιο του Αγίου Δημητρίου Άρτας, όπως παρατίθεται στον Κ. Χ. Βάγια.
Φωτογραφία: Ο μητροπολίτης Άρτας Σπυρίδων Γκινάκας. Ιστορικό Αρχείο της Εκκλησίας της Ελλάδος, 1937.
