Πότε άρχισε να διαμορφώνεται η γνωστή συνοικία των Ταμπακιάδων της Άρτας;
Μια απροσδόκητη πληροφορία από ένα οθωμανικό έγγραφο του 1589 μάς μεταφέρει στην περιοχή έξω από το Κάστρο, εκεί όπου αιώνες αργότερα εξακολουθούσαν να λειτουργούν τα βυρσοδεψεία της πόλης.
Το έγγραφο βρίσκεται στο 66ο Mühimme Defteri, ένα από τα κατάστιχα στα οποία καταχωρίζονταν υποθέσεις που έφθαναν στην κεντρική οθωμανική διοίκηση. Αφορμή για τη συγκεκριμένη διαταγή ήταν μια αναφορά του İlyâs, dizdar –διοικητή– του Κάστρου της Narda, όπως ονομαζόταν τότε η Άρτα.
Ο İlyâs διαμαρτυρόταν ότι έξω από το Κάστρο είχαν εγκατασταθεί χριστιανοί βυρσοδέψες αλλά και άλλοι χριστιανοί, οι οποίοι είχαν κατασκευάσει σπίτια και άλλα κτίσματα.
Και η περιγραφή της θέσης τους είναι εντυπωσιακά συγκεκριμένη.
Οι εγκαταστάσεις βρίσκονταν έξω από το Κάστρο, μέσα στην τάφρο και «από τη μία πύλη έως την άλλη». Υπήρχαν επίσης ελαφρές κατασκευές, τα λεγόμενα çardak, επάνω στον τοίχο της τάφρου, ορισμένες τόσο κοντά ώστε εφάπτονταν στο ίδιο το φρούριο.
Η κατάσταση είχε προχωρήσει τόσο, ώστε ο διοικητής θεωρούσε πλέον ότι απειλούνταν η ασφάλεια της οχύρωσης. Αναφέρει μάλιστα επέμβαση και σε μία πύλη του Κάστρου, η οποία στο οθωμανικό κείμενο καταγράφεται με ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον όνομα: Pareporte.
Θα μπορούσε να είναι το δικό μας «Παραπόρτι»;
Η ομοιότητα είναι ασφαλώς εντυπωσιακή και η θέση ταιριάζει με τη μικρότερη πυλίδα του Κάστρου προς την πλευρά του Αράχθου. Προς το παρόν, όμως, ας το κρατήσουμε ως μια πολύ ενδιαφέρουσα πιθανότητα που χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο.
Η απάντηση της οθωμανικής διοίκησης παρουσιάζει επίσης ενδιαφέρον. Δεν διατάσσει να φύγουν οι βυρσοδέψες από την περιοχή. Ζητά να εξεταστούν τα κτίσματα και να κατεδαφιστούν μόνο όσα εφάπτονται στο τείχος και του προκαλούν βλάβη, ενώ απαγορεύει στο εξής την ανέγερση νέων κατασκευών πολύ κοντά στην οχύρωση.
Έχουμε επομένως μπροστά μας κάτι περισσότερο από μια απλή αναφορά σε ένα επάγγελμα.
Στα τέλη του 16ου αιώνα υπήρχε ήδη έξω από το Κάστρο ένας αρκετά ανεπτυγμένος επαγγελματικός και οικιστικός πυρήνας βυρσοδεψών, με σπίτια και άλλες κατασκευές, ακριβώς στην περιοχή που στους νεότερους χρόνους θα συνδεθεί με τους Ταμπακιάδες.
Δεν μπορούμε βέβαια να πούμε ότι «οι Ταμπακιάδες ιδρύθηκαν το 1589». Το όνομα δεν εμφανίζεται στο έγγραφο και η εγκατάσταση προϋπήρχε ήδη όταν συντάχθηκε η διαταγή. Μπορούμε όμως, με τα μέχρι σήμερα δεδομένα, να τοποθετήσουμε στα τέλη του 16ου αιώνα την παλαιότερη ασφαλή μαρτυρία που έχουμε εντοπίσει για τη χωροθετημένη παρουσία των βυρσοδεψών στη συγκεκριμένη περιοχή.
Και αυτό ίσως είναι το πιο ενδιαφέρον: ένα διοικητικό έγγραφο που γράφτηκε εξαιτίας μιας διαμάχης για μερικά σπίτια και κατασκευές μάς επιτρέπει, περισσότερο από τέσσερις αιώνες αργότερα, να διακρίνουμε μια στιγμή από τη διαμόρφωση του αστικού χώρου της Άρτας.
Το συγκεκριμένο τεκμήριο αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης έρευνας που βρίσκεται σε εξέλιξη για τα πρώτα περίπου 150 χρόνια της οθωμανικής Άρτας, από την κατάκτηση της πόλης το 1449 έως το τέλος του 16ου αιώνα. Μια περίοδο για την οποία οι οθωμανικές πηγές φαίνεται ότι έχουν ακόμη αρκετές άγνωστες ιστορίες να μας διηγηθούν.
Πηγή: 66 Numaralı Mühimme Defteri, hüküm 65, 997 H. – δημοσιευμένη μεταγραφή Reyhan Aytaç.
Στη φωτογραφία “Αναπαράσταση της εγκατάστασης των βυρσοδεψών έξω από το Κάστρο της Άρτας, σύμφωνα με οθωμανικό έγγραφο του 1589.”
