Μια παλιά φωτογραφία από το αρχείο της Κλαίρης Βαφιά – Μπανταλούκα στάθηκε η αφορμή για να αναζητήσω την ιστορία μιας έκθεσης ζωγραφικής που πραγματοποιήθηκε στην Άρτα πριν από σχεδόν εβδομήντα χρόνια.
Στη φωτογραφία εικονίζονται, μεταξύ άλλων, ο Ηπειρώτης ζωγράφος Κώστας Μαλάμος, η σύζυγός του Ιωάννα και ο Αρτινός οδοντίατρος και ζωγράφος Τάκης Βαφιάς. Εκείνο που δεν γνώριζα ήταν πότε ακριβώς είχε πραγματοποιηθεί η έκθεση και πού.
Την απάντηση έδωσαν δύο τεύχη του περιοδικού «Σκουφάς» του 1958.
Μια έκθεση που είχε προαναγγελθεί
Στο τεύχος 11 του περιοδικού, ο «Σκουφάς» ενημέρωνε τους αναγνώστες ότι στις αρχές Σεπτεμβρίου ο Κώστας Μαλάμος επρόκειτο να εκθέσει στην Άρτα μια σειρά έργων του.
Η αναγγελία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί μας πληροφορεί ότι ο ζωγράφος εκπλήρωνε με την έκθεση αυτή έναν σκοπό που είχε από καιρό κατά νου: επρόκειτο να παρουσιάσει μια σειρά πινάκων με θέματα εμπνευσμένα από «το Δράμα του Κομμένου». Μαζί του θα εξέθετε και η σύζυγός του, με έργα διαφορετικής θεματολογίας – λουλούδια, τοπία κ.ά. Τη διοργάνωση είχε αναλάβει ο Μουσικοφιλολογικός Σύλλογος «Σκουφάς».
Η αναφορά στο Κομμένο αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν θυμηθούμε ότι ο Μαλάμος είχε ασχοληθεί με τη σφαγή ήδη από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Το 1946 είχε φιλοτεχνήσει το έργο «Φευγιό (Η σφαγή στο Κομμένο)», το οποίο το 1947 παρουσιάστηκε σε έκθεση στη Στοκχόλμη.
Έντεκα χρόνια αργότερα, ο ζωγράφος επέστρεφε στην Ήπειρο και το «Δράμα του Κομμένου» εξακολουθούσε να αποτελεί μέρος της καλλιτεχνικής του δουλειάς.
14 Σεπτεμβρίου 1958 – Τα εγκαίνια
Το επόμενο τεύχος του «Σκουφά» μάς δίνει πλέον την ακριβή ταυτότητα της έκθεσης.
Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν την Κυριακή 14 Σεπτεμβρίου 1958, στις 11 το πρωί, σε μία από τις αίθουσες του Λυκείου Άρτης.
Ο Κώστας και η Ιωάννα Μαλάμου παρουσίασαν συνολικά 48 πίνακες: ελαιογραφίες, ακουαρέλες, παστέλ και τέμπερες.
Τα εγκαίνια κήρυξε ο τότε δήμαρχος Αρταίων Ιωάννης Παπαβασιλείου, παρουσία των αρχών της πόλης και πολλών φιλοτέχνων.
Η έκθεση διήρκεσε πέντε ημέρες και, αν κρίνουμε από το χρονικό του περιοδικού, γνώρισε αξιοσημείωτη επιτυχία. Πλήθος Αρτινών την επισκέφθηκε, ενώ περισσότεροι από τους μισούς πίνακες πουλήθηκαν μέσα στις πέντε ημέρες λειτουργίας της.
Ο «Σκουφάς» σημείωνε μάλιστα ότι το κοινό της πόλης εκτίμησε την καλλιτεχνική εργασία των δύο Ηπειρωτών ζωγράφων και τους περιέβαλε με ιδιαίτερη συμπάθεια.
Μια φωτογραφία βρίσκει την ιστορία της
Έτσι, μια παλιά φωτογραφία που μέχρι σήμερα γνώριζα απλώς ότι προερχόταν από έκθεση του Κώστα Μαλάμου στην Άρτα αποκτά πλέον ημερομηνία, χώρο και ιστορικό πλαίσιο.
Άρτα, Σεπτέμβριος 1958. Λύκειο Άρτης. Έκθεση ζωγραφικής Κώστα και Ιωάννας Μαλάμου, διοργανωμένη από τον Μουσικοφιλολογικό Σύλλογο «Σκουφάς».
Και μαζί με τη φωτογραφία διασώζεται ένα μικρό στιγμιότυπο από την καλλιτεχνική ζωή της Άρτας στα τέλη της δεκαετίας του 1950: μια έκθεση 48 έργων, εκατοντάδες ίσως επισκέπτες μέσα σε πέντε ημέρες, περισσότεροι από τους μισούς πίνακες να βρίσκουν αγοραστές και, ανάμεσα στα έργα που είχαν προαναγγελθεί, μια σειρά εμπνευσμένη από «το Δράμα του Κομμένου». Και, κάπως έτσι, σχεδόν εβδομήντα χρόνια αργότερα, μια φωτογραφία ξαναβρίσκει την έκθεση στην οποία τραβήχτηκε. (Πηγές: Περιοδικό Σκουφάς, τχ. 11 και 12, 1958.)
