Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

Μετά τον πόλεμο του ’40 και ιδιαίτερα τις δεκαετίες του ’60 και ’70 οι Αρτηνοί αρχίζουν πια να ταξιδεύουν όλο και πιο συχνά στην Αθήνα.  Η διαδρομή από την παλιά εθνική οδό μέχρι την Αθήνα διαρκούσε περίπου 8 ώρες.

Όταν έγινε η Νέα Εθνική οδός και μέχρι τις αρχές του 2000 ή χρονική διάρκεια της διαδρομής ήταν περίπου 5 ώρες. Σημείο αναφοράς ήτα πάντα η διακοπή του ταξιδιού στο Ρίο – Αντίρριο και η επιβίβαση των επιβατών στο ferry – boat   για να περάσουν απέναντι που συνοδεύονταν συνήθως και με μερίδα σουβλάκι.. Όταν οι καιρικές συνθήκες ήταν άσχημες, το λεωφορείο πολλές φορές γύριζε πίσω και το ταξίδι αναβάλλονταν μέχρι να βελτιωθεί ο καιρός.

Όταν στη ζωή μας μπήκε η Γέφυρα Χαριλάου Τρικούπη και η Ιόνια και Ολυμπία οδός, τα ταξίδι πλέον διαρκεί περίπου 4 ώρες…..

Στη φωτογραφία του Adam Yamey του 1973, το ferry από το Ρίο φτάνει στο Αντίρριο. (Πηγή: ADAMS Archive)

Στις αρχές του 1900, τα πράγματα έχουν κάπως αλλάξει, γιατί από τα τέλη του 19^ου αι. έχει μπεί στη ζωή ζωή των κατοίκων της δυτικής Ελλάδας ο σιδηρόδρομος, ο οποίος όμως φτάνει, δυστυχώς για τους Ηπειρώτες, μέχρι το Αγρίνιο. Η διαδρομή αυτή καταγράφεται λεπτομερώς από τον Karl Baedeker, στον δεύτερο Οδηγό του για ταξιδιώτες στην Ελλάδα, που εκδόθηκε το 1909 (στον πρώτο οδηγό του Karl Baedeker το 1889, δεν γινόταν καμιά αναφορά).

Στην εξόρμησή του στη Νότια Ακαρνανία και Αιτωλία, ο Baedeker φτάνει μέχρι την Άρτα, ξεκινώντας από την Πάτρα. Από την Πάτρα επιβιβάστηκε στο ατμόπλοιο  για το Κρυονέρι και απ’ εκεί με το τραίνο, μέσω Μεσολογγίου, έφτασε μετά από 3 ώρες στο Αγρίνιο. (Στον οδηγό δίνει λεπτομερείς πληροφορίες για το κόστος των εισιτηρίων).

Από το Αγρίνιο μέχρι τον Καρβασαρά το λεωφορείο (δυο φορές την ημέρα) ή η άμαξα κάνει 6 ώρες. Στον Καρβασαρά μας πληροφορεί ότι υπάρχει ένα μικρό πανδοχείο με μαγειρείο. Και ο δρόμος συνεχίζει με λεωφορείο ή με άμαξα μέχρι την Άρτα όπου φτάνει κανείς μετά από ακόμη 6 ώρες.

Στην Άρτα επίσης μας πληροφορεί ότι υπάρχουν 2 ξενοδοχεία, το Ξενοδοχείο Βυζάντιον και ένα στην  Πλατεία Αγίου Δημητρίου, και το κρεββάτι χρεώνεται 1 ½ δρχ.

Το 1912, ο Άγγλος ρεπόρτερ Α.  Trapmann που μεταβαίνει στην Άρτα για να καλύψει τον πόλεμο, γράφει σχετικά :

“………Οι ελληνικές δίοδοι επικοινωνίας περνούσαν από δύο διαδρομές, εκ των οποίων η διαδρομή μέσω της Κόπραινας  ήταν η πιο αξιοποιημένη. Η Κόπραινα αποτελείται από μια αποβάθρα και δύο σπίτια, και βρίσκεται στον κόλπο της Άρτας, περίπου εννέα μίλια νότια  της πόλης, με την οποία συνδέεται με έναν αρκετά καλό αμαξιτό δρόμο. Κυβερνητικά ατμόπλοια διέσχιζαν τον κόλπο από την Κόπραινα προς τον Καρβασαρά, απ’ όπου τριάντα δύο μίλια καλού δρόμου οδηγούσαν στο σιδηρόδρομο, στο Αγρίνιο.

Η εναλλακτική διαδρομή ήταν ο δρόμος που οδηγούσε γύρω από τον κόλπο, από τον Καρβασαρά στην Άρτα, μια απόσταση τριάντα δύο μιλίων και αναμφίβολα αυτός θα είχε αξιοποιηθεί περισσότερο αν  οι δύο τουρκικές μονάδες στην Πρέβεζα  είχαν πάρει  την πρωτοβουλία  να επιτεθούν στο ελληνικό πορθμείο. Ο σιδηρόδρομος από το Αγρίνιο μέχρι την προβλήτα απέναντι από την Πάτρα, στον Κορινθιακό κόλπο, είναι μια στενή μονή γραμμή, ανίκανη εντελώς να αντιμετωπίσει οποιοδήποτε μεγάλο όγκο κίνησης, και ακόμη και οι επιβατικές αμαξοστοιχίες χρειάζονται τέσσερις ώρες για να διανύσουν τα τριάντα μίλια….”(Πηγές : 1. Greece: Handbook for Travellers, K. Baedeker, 1909 & 2. Ο Θρίαμβος των Ελλήνων Μετάφραση από το βιβλίο του Albert Trapmann “The Greeks Triumphant – Balkan War 1912 -13” σε μετάφραση Α. Καρρά, Άρτα, 2023)

Η μοναδική φωτογραφία που μπορέσαμε να βρούμε με αναφορά στην Άρτα από την εποχή αυτή, έχει τον τίτλο, “Return from Arta after the war” και μάλλον αναφέρεται στην επιστροφή των στρατιωτών από τον πόλεμο στην περιοχή της Άρτας, μέσω του Αγρινίου. (Πηγή : https://www.ascsa.edu.gr/)

Στο οδοιπορικό εντός της περιοχής της Άρτας έχουμε αναφερθεί αρκετές φορές, οπότε σήμερα θα γράψουμε για τη σύνδεση της περιοχής μας με την νότια Ελλάδα. Την πρώτη αναφορά σχετικά, την βρίσκουμε στο «Δρομολόγον της Ελληνικής Χερσονήσου», του Β. Δ. Ζώτου Μολοσσού, ιππότου, περιηγητού κλπ. εκ Δρόβιανης της εν Ηπείρω Μολοσσίδος το 1878. Στο οδοιπορικό αυτό, που μπορείτε να το διαβάσετε αναλυτικά στη φωτογραφία, ο περιηγητής περιγράφει με λεπτομέρεια και μετρώντας σε ώρες, την διαδρομή από την Ναύπακτο διά Αγρινίου και Καρβασαρά εις Ιωάννινα.

Για όσους θα προτιμούσαν να έρθουν στην Άρτα δια θαλάσσης δίνει μια επιπλέον πληροφορίες για την διαδρομή «Από Μενιδίου, μέχρι Παλαιάς Άρτας, ώρας 90 – Οδός Παραλίας).

Βλέποντας το σύνολο των ωρών που έπρεπε κάποιος να ταξιδέψει για να έρθει στην Άρτα, δεν είναι δύσκολο να καταλάβει γιατί οι Αρτηνοί, όταν ήθελαν να ταξιδέψουν προς τη Νότια Ελλάδα και τα νησιά του Ιονίου, επέλεγαν το πλοίο.

Τα επίνεια της Άρτας στον Αμβρακικό ήταν δύο. Η Κόπραινα και το Μενίδι. Μεχρι την απελευθέρωση το 1881, οι Ελληνικές αρχές και ο Στρατός,  χρησιμοποιούσαν το Μενίδι που βρισκόταν στην ελεύθερη από το 1932 Ελλάδα. Οι κάτοικοι της Άρτας προτιμούσαν μάλλον την Κόπραινα.

Το 1886, μια περιγραφή του οδοιπορικού μέσω Αμβρακικού Κόλπου και Μενιδίου, μας δίνει ο Δ. Βικέλας στο «ΑΠΟ ΝΙΚΟΠΟΛΕΩΣ ΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΝ, Επιστολαί προς φίλον».

“….Από Βόνιτσαν μετέβημεν κατ’ ευθείαν εις Μενίδι, εις τον μυχόν του κόλπου. Το Μενίδι είναι το επίνειον της Άρτης. Άλλοτε η συγκοινωνία εγίνετο διά της Σαλαώρας ή της Κόπραινας, οπόθεν ο δρόμος είναι τεσσάρων περίπου ωρών, ενώ δια της νέας οδού, από Μενίδι, μεταβαίνει τις εφ΄αμάξης εις Άρταν εντός δύο ωρών. Η οδός δεν είναι περίφημος, αλλ’ οπωσδήποτε είναι αμαξιτή. Γίνεται λόγος περί βελτιώσεώς της, πρόκειται δε να κατασκευασθή και άλλη οδός, ήτις από Άρταν διευθυνομένη προς βορράν και διασχίζουσα την ελευθερωθείσαν στενήν λωρίδα της Ηπείρου, θα συνενωθή διά των στενών της Πίνδου με το σύμπλεγμα των Θεσσαλικών οδών.

Προ δεκαπέντε περίπου ετών το Μενίδι τούτο ήτο η φωλιά της ληστείας. Τίς ετόλμα τότε να προσορμισθή εκεί άνευ στρατιωτικής συνοδείας; Τα δάση και αι φάραγγες των πέριξ ορέων ήσαν τα κρησφύγετα ενόπλων συμμοριών, οι δε λησταί εύρισκον πρόχειρον καταφύγιον εις την γείτονα επικράτειαν οπότε τας εστενοχώρει η καταδίωξις των Ελληνικών αποσπασμάτων……..” (Πηγές :1. ΔΡΟΜΟΛΟΓΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ, Β.Δ. ΖΩΤΟΣ, Εν Αθήναις, 1878 και  2. ΑΠΟ ΝΙΚΟΠΟΛΕΩΣ ΕΙΣ ΟΛΥΜΠΙΑΝ, Δ. Βικέλας, Εν Αθήναις , 1886)

Στη φωτογραφία το δρομολόγιο από τη Ναύπακτο μέχρι την Άρτα όπως περιγράφεται από τον Β. Ζώτο, το 1878.