“…….Το κτίριο που επελέγη για την εγκατάσταση του Ορφανοτροφείου βρισκόταν ακριβώς δίπλα στον ναό της Αγίας Θεοδώρας, στον χώρο όπου σήμερα βρίσκεται η αυλή του 3ου Γυμνασίου–Λυκείου Άρτας. Πρόκειται για ένα κτίσμα με σημαντικό ιστορικό υπόβαθρο, το οποίο στην τοπική παράδοση παρουσιάζεται άλλοτε ως «Ανάκτορο της Αγίας Θεοδώρας», άλλοτε ως τμήμα του Μοναστηριού του Αγίου Γεωργίου…….”

“Στη φωτογραφία η εσωτερική αυλή του Ορφανοτροφείου το 1937, λίγο μετά τη χρήση του κτιρίου ως Στρατιωτικό Νοσοκομείο. Η φωτογραφία φέρει την ένδειξη «Souvenir, 2ας Μαΐου 1937, Νοσοκομείον Άρτης» και αποτυπώνει το κτίριο σε πιο φροντισμένη κατάσταση σε σχέση με προηγούμενες περιόδους.

Στο κέντρο της αυλής διακρίνεται ο πλάτανος, ενώ γύρω του φαίνονται εύζωνοι του 40ού Τάγματος Ευζώνων και μια παρέα νεαρών κοριτσιών”. (Η φωτογραφία προέρχεται από το αρχείο του κ. Ζίκου Παπαζότου και αναρτήθηκε στην ομάδα Παλιές Φωτογραφίες Άρτας.)

“……Το κτίριο ήταν λιθόκτιστο, με συνολική επιφάνεια περίπου 700–800 τ.μ. (περίπου 35–40 μ. μήκος επί 15–18 μ. πλάτος). Αποτελούνταν από δύο ορόφους με κεραμοσκεπή. Η κεντρική είσοδος, σε μορφή καμάρας, βρισκόταν στη μικρή πλατεία μπροστά από τον ναό και οδηγούσε σε μια εσωτερική αυλή. Πάνω από την ψηλή πύλη υπήρχε η επιγραφή:

«ΟΡΦΑΝΟΤΡΟΦΕΙΟΝ»

Στην εσωτερική αυλή δέσποζε ένας μεγάλος πλάτανος και στο κέντρο της υπήρχε πηγάδι, χαρακτηριστικό μοναστηριακών αυλών. Η αρχιτεκτονική της εισόδου –με παχύ τοίχο, ημικυκλικό τόξο και περιορισμένα ανοίγματα– παραπέμπει σε μικτό ρυθμό με στοιχεία τουρκοβυζαντινής αρχιτεκτονικής, σύμφωνα με τον οποίο ήταν κατασκευασμένα πολλά αστικά σπίτια της Άρτας. Τα μορφολογικά στοιχεία (τοίχοι, θόλοι, ανοίγματα) παραπέμπουν πιθανότατα στον 17ο–18ο αιώνα παρά σε νεότερο δημόσιο κτίσμα, ενισχύοντας την άποψη ότι πρόκειται για κτίριο επαναχρησιμοποιημένο από το παλαιό μοναστηριακό συγκρότημα.

Σε λίγες σωζόμενες φωτογραφίες διακρίνεται η εσωτερική αυλή και το κυρίως σώμα του κτιρίου με χαρακτηριστική διώροφη όψη, κεραμοσκεπή και ψηλά παράθυρα με σιδερένια διαχωριστικά. Η αναλογία των παραθύρων δείχνει ότι οι αίθουσες διέθεταν επαρκή φυσικό φωτισμό.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεγάλη καμαροσκέπαστη αίθουσα (θολωτή), η οποία χρησιμοποιούνταν ως εστιατόριο. Το αρχιτεκτονικό αυτό στοιχείο παραπέμπει ευθέως σε μοναστηριακή τράπεζα, στοιχείο που ενισχύει την ερμηνεία περί μοναστηριακής προέλευσης του κτιριακού πυρήνα. Με βάση τις διαστάσεις και τη διάταξη των χώρων, η χωρητικότητα του κτιρίου υπολογίζεται σε περίπου 150 άτομα…”(Πηγή : ΕΘΝΙΚΟΝ ΟΙΚΟΤΡΟΦΕΙΟΝ ΑΡΤΗΣ, Α. Καρρά, Άρτα, 2025)

Στη φωτογραφία “1944 – Η ανατολική πρόσοψη του κτιρίου του Ορφανοτροφείου Άρτης, όπου διακρίνεται η είσοδος με την χαρακτηριστική καμάρα που οδηγούσε στο εσωτερικό του κτιρίου. Η εκδήλωση που απεικονίζεται έγινε με αφορμή την απελευθέρωση της πόλης από τους Γερμανούς” (Αρχείο Α. Καρρά)

“Στις σελίδες των αρχείων, στα κιτρινισμένα φύλλα του Ηπειρωτικού Βήματος και στα λίγα σωζόμενα τετράδια του Μητρώου, το Ορφανοτροφείο Άρτας εμφανίζεται σαν ένας μικρός κόσμος που έζησε για λίγο — κι όμως άφησε βαθύ ίχνος. Γεννήθηκε μέσα σε μια εποχή ανησυχιών, μετακινήσεων, φτώχειας και μεγάλων προσδοκιών, σε μια πόλη που προσπαθούσε ακόμη να βρει τον ρυθμό της μέσα σε ένα κράτος που μόλις συγκροτούσε θεσμούς κοινωνικής προστασίας.

Τα παιδιά του Ορφανοτροφείου, με τις φωνές τους στις γιορτές του Ιουνίου, τις μπάλες που κλωτσούσαν στη μεγάλη αλάνα και τα μικρά επαγγέλματα που μάθαιναν στα εργαστήρια, έγιναν —χωρίς να το γνωρίζουν— φορείς μιας ιστορίας που δεν αποτυπώνεται μόνο σε ημερομηνίες. Οι φωτογραφίες της ποδοσφαιρικής ομάδας, τα χαμόγελα και τα βλέμματά τους, αποκαλύπτουν κάτι περισσότερο από την καθημερινότητα ενός ιδρύματος: αποτυπώνουν την προσπάθεια μιας ολόκληρης κοινωνίας να φτιάξει μέλλον μέσα από τις δυσκολίες.

Γύρω τους κινούνταν γυναίκες που άφηναν για λίγο τα σπίτια τους για να οργανώσουν εράνους, δάσκαλοι που προσπαθούσαν να εμφυσήσουν γνώση και πειθαρχία, μικροευεργέτες και πρόσφυγες που κουβαλούσαν τις δικές τους ιστορίες απωλειών. Το Ορφανοτροφείο έγινε σημείο συνάντησης όλων αυτών: ένα εργαστήρι κοινωνικής συνοχής, αλλά και ένας καθρέφτης των ορίων μιας πόλης χωρίς μεγάλη οικονομική δύναμη — μιας κοινωνίας που στήριζε όσο μπορούσε, συχνά με το υστέρημά της.

Κι όμως, μέσα σε αυτά τα όρια γεννήθηκαν πράγματα ανθεκτικά: φιλίες, στιγμές χαράς, η άνθηση του τοπικού ποδοσφαίρου, τα πρώτα βήματα εργατικότητας, η συμμετοχή των γυναικών στη δημόσια σφαίρα. Το ίδρυμα υπήρξε ένας μικρός φάρος στην ταραγμένη δεκαετία του ’30, όταν η Ευρώπη παρακολουθούσε την άνοδο του φασισμού και η Ελλάδα πάλευε με κρίσεις και ιδεολογικές εντάσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, η ύπαρξη ενός θεσμού που πρόσφερε καταφύγιο, γνώση και ρυθμό ζωής γίνεται ακόμη πιο εύγλωττη.

Σήμερα, κοιτάζοντας πίσω, το Ορφανοτροφείο Άρτας δεν μοιάζει απλώς με έναν θεσμό που έπαψε να υπάρχει. Μοιάζει με μια μικρή ανθρώπινη ιστορία που διασώθηκε παρά την περιθωριακή της θέση: ιστορία ενός τόπου που διαμορφωνόταν, ενός κράτους που μάθαινε να φροντίζει, παιδιών που μεγάλωσαν μέσα σε μια μεγάλη οικογένεια χωρίς μητέρα και πατέρα, αλλά με μια κοινότητα που προσπάθησε — συχνά ατελώς, αλλά με καλό σκοπό.

Το αποτύπωμά του ζει σήμερα όχι μόνο στα αρχεία, αλλά στη μνήμη της πόλης, στις αφηγήσεις των απογόνων, στις φωτογραφίες των «παιδιών με τις φανέλες». Και σε όσα μας αποκαλύπτει για την εποχή του: γιατί η ιστορία των ορφανοτροφείων δεν είναι ιστορία κτηρίων, αλλά ιστορία ανθρώπων. Το Ορφανοτροφείο Άρτας υπήρξε ένας μικρός, εύθραυστος αλλά βαθιά ανθρώπινος κόσμος — ένα ίχνος που άξιζε να ξαναδιαβαστεί….” (Α. Καρρά)

Μπορείτε να διαβάσετε την εργασία στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2025/11/ΕΘΝΙΚΟΝ-ΟΡΦΑΝΟΤΡΟΦΕΙΟΝ-ΑΡΤΗΣ.pdf

ή στο λινκ https://independent.academia.edu/AnastasiaKarra4