“Σημειώματα ποικίλα εκ Τζουμέρκων”, του Σ. Λάμπρου, 1885 – Η Τσούκα στο Βουργαρέλι

Δημοσιεύθηκε την 31 Μαρτίου 2023 από Anastasia Karra

Γράψαμε χτες για τον Σπυρίδωνα Λάμπρο και το ταξίδι του στα Τζουμέρκα. Ο κ. Χρήστος Μακρυγιάννης, σύμφωνα με όσα του διηγήθηκαν οι παλαιότεροι,  το τοποθετεί  στο βιβλίο του,  στα 1905 – 1906. Ίσως πρόκειται για ένα δεύτερο ταξίδι του Σ. Λάμπρου, καθώς  τα “Σημειώματα ποικίλα εκ Τζουμέρκων” στον Νέο Ελληνομνήμονα, όπου και δημοσιεύτηκαν,   φέρουν ημερομηνία “Περιοδεία 1885”.

Στα σημειώματα αυτά ο Σ. Λάμπρος μας δίνει πληροφορίες για δημοτικά τραγούδια, αρχαιολογικά ευρήματα, τοπωνύμια, λεξιλόγιο της περιοχής, ιστορικά γεγονότα κ.α. Εν καιρώ θα αναφερθούμε σε αυτά ξεκινώντας από το Βουργαρέλι….

“Το Βουργαρέλι κείται επί ράχεως εν μέσω ορέων, άτινα επεκτεινόμενα επί ¾ της ώρας περίπου μέχρι της Τσούκας αφίνουσιν εν τω μέσω κοιλάδα εύφορον καταλληλοτάτην διά πόλιν. Εν αυτή ο ναός της Παναγίας ολίγον τι απώτερον ημισείας ώρας από του χωρίου.

Είναι δε η Τσούκα λόφος πυραμιδοειδής. Εν τη κορυφή λείψανα τειχών νεωτέρου τινός πιθανώς κτιρίου. Επί της βορείου αυτής κλιτύος προς το Παλμοχώρι θέσις “Μνήματα”. Το αυτό όνομα “Μνήματα” φέρει και θέσις τις κατά το Σημαδοτόπι πλησίον της Τσούκας, δυτικώς. Κατά την ανατολικήν υπωρείαν της Τσούκας θέσις “Κτίρια” ουδέν περισώζουσα. Αλλ’ ευρίσκονται και εκεί τάφοι, εν τινι δε τούτων εν θέσει αγίου Μηνά ευρέθη επιγραφή επί λίθου εις τρεις στίχους ΦΙΛΕ ΧΡΗΣΤΕ ΧΑΙΡΕ, ην είδον σωζομένην τω 1885 εν τη οικία Κωστούλα Κυρίτζη. Ευρίσκονται δε και νομίσματα συνήθως και λαγήνια. Ευρέθη δε και πίθος με νομίσματα λεπτότατα (φραγκικά?) 4-5 οκάδων με ίχνη αποτυπώσεων λέοντος, σταυρού, ανθρώπου κατά τα λεχθέντα μοι. (Πηγή : ΝΕΟΣ ΕΛΛΗΝΟΜΝΗΜΩΝ, τεύχος Α’, Αθήνησιν, 1923)

Μπορείτε να διαβάσετε για την Τσούκα και στο λινκ https://doxesdespotatou.com/tsoyka-voyrgarelioy/

Στη φωτογραφία “Πουρνάρια στον Άγιο Δημήτριο Βουργαρελίου και στο βάθος η Τσούκα” (Φωτογραφία Κ. Πετρονικολός)

Δημοσιεύθηκε στη Τα Τζουμέρκα και τα χωριά τους | Σχολιάστε

Οι παλιοί Έλληνες – Διήγηση από τα Σχωρέτσαινα των Τζουμέρκων (Από τη λαική παράδοση στην περιοχή της Άρτας)

Δημοσιεύθηκε την 30 Μαρτίου 2023 από Anastasia Karra

“Οι παλιοί Έλληνες πέθαιναν ο ένας κοντά στον άλλο, γιατί τους τσίµπαγαν κάτι κουνούπια µεγάλα, θεοκούνουπα, πόστειλε ο Θεός για να τους καταστρέψει. Πολλοί από αυτούς, για να γλιτώσουν, τρύπωναν µέσα στους λόγγου, στις σπηλιές κι όπου πρόφταιναν.

Ένας τυφλώθηκε, κι ύστερ’ από καιρό βγήκ’ από το σπήλιο που ‘ταν κρυµµένος, κι εκεί ήβρηκε έναν ζευγίτη απ’ τη νέα πλάση και του ζήτησε να του δώκει το χέρι του. Ήθελε να δοκιµάσει τι δύναµη έχουν οι άνθρωποι από τη νέα γενιά. Ο ζευγίτης φοβήθηκε κι αυτός να του δώκει το χέρι του. Τόδωκε το υνί απ’ τ’ αλέτρι. Ο Έλληνας το ‘πιασε µε τη χερούκλα του, το χεράκωσε και το ‘σφιξε τόσο πολύ που το ‘καµε σαν προζύµι µαλακό, και το υνί έβγαλε νερό. Τότε ο Έλληνας είπε:

– Και σείς είστε γεροί, όχι όµως σαν εµάς. Εµείς ήµασταν δυνατότεροι!”

(Πηγή : ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ, Ι. Κακριδής, Αθήνα, 1978)

Στη φωτογραφία “Τμήμα αρχαίου τείχους στη θέση Παλαιοκάτουνου Άρτας, όπως σώζεται σήμερα στο χώρο. Προσωπική συλλογή Άγγελου Σινάνη. (https://www.archaiologia.gr/)

Δημοσιεύθηκε στη Λαογραφικά και άλλα | Σχολιάστε

Ο Σπυρίδων Λάμπρος, μέλος της Επιτροπής Ολυμπιακών αγώνων του 1906

Δημοσιεύθηκε την 30 Μαρτίου 2023 από Anastasia Karra

Εκτός των άλλων δραστηριοτήτων του, ο Σπυρίδων Λάμπρος υπήρξε πρόεδρος του Σ.Ε.Α.Γ.Σ, από το 1897 έως το 1906 (στη διάρκεια της θητείας του θεσπίστηκαν το 1897 και διοργανώθηκαν το 1901, οι πρώτοι Πανελλήνιοι Αγώνες) και γενικός γραμματέας της Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων, [Ε.Ο.Α.], όταν ανασυστάθηκε το 1901 και το 1906 και συμμετείχε στη διοργάνωση της Μεσολυμπιάδας. Παρέμεινε στη θέση του έως το 1917, τη χρονιά που σημαδεύεται από την έκπτωση του από όλα τα δημόσια αξιώματα που κατείχε. Ο ένας δε από τους 28 Συλλόγους, που πήραν μέρος στο συνέδριο ίδρυσης του Σ.Ε.Α.Γ.Σ. (σημερινού Σ.Ε.Γ.Α.Σ.), τον Ιανουάριο του 1897, ήταν και ο Σύλλογος “ΣΚΟΥΦΑΣ” Άρτης.

Στη φωτογραφία τα μέλη της διοργανωτικής επιτροπής των Ολυμπιακών αγώνων του 1906: Αλέξανδρος Μερκάτης, Μιλτιάδης Νεγρεπόντης, Σπυρίδων Στάης, Σπυρίδων Λάμπρος, Γεώργιος Στρέιτ, Γεώργιος, Πέτρος Καλλιγάς, Παύλος Σκουζές, Κωνσταντίνος Μηλιώτης Κομνηνός, Νικόλαος Θων. (Πηγή : https://www.hellenicaworld.com/)

Δημοσιεύθηκε στη Αθλητικές Εκδηλώσεις | Σχολιάστε

Ο Τζουμερκιώτης στην καταγωγή Σπυρίδων Λάμπρος

Δημοσιεύθηκε την 30 Μαρτίου 2023 από Anastasia Karra

Πολύ λίγοι από μας γνωρίζουν ότι ο παγκοσμίου φήμης βυζαντινολόγος Σπυρίδων Λάμπρος, παρόλο που γεννήθηκε στην Κέρκυρα, είχε καταγωγή από τα Τζουμέρκα και μάλιστα από τους Καλαρρύτες. Ο γενάρχης της οικογένειας, Ιωάννης Λάμπρος, ήταν επιφανής έμπορος με αξιόλογη  δραστηριότητα στη Νεάπολη της Ιταλίας και με την έναρξη της επανάστασης συλλαμβάνεται από τους Τουρκαλβανούς, μεταφέρεται ως όμηρος στα Γιάννενα, κατηγορείται ως πρωταίτιος της επανάστασης και απαγχονίζεται. Από το σημείο αυτό αρχίζει η οδύσσεια αλλά και η αρχή μιας νέας πορείας για την οικογένεια Λάμπρου. Η χήρα του Ιωάννη Λάμπρου με τον περίπου διετή  γιο της Παύλο μετά από πολλές περιπέτειες φυγαδεύτηκε στην Κέρκυρα, όπου βρήκε άσυλο. Σε μικρό χρονικό διάστημα πεθαίνει και ο ορφανός, από δυο γονείς Παύλος, βρίσκει προστασία στο θείο του Απόστολο Ν. Παπαγεωργίου, χρυσοχόο το επάγγελμα, στη Χαλκίδα.

Από το θείο του αυτόν έμαθε ο Παύλος Λάμπρος την τέχνη του χρυσοχόου και του χαράκτη. Το επάγγελμα αυτό άσκησε στην Κέρκυρα μαζί με τον Ζακύνθιο Διονύσιο Φραγκόπουλο, την κόρη του οποίου, Γεωργία, έλαβε ως σύζυγό του. Απέκτησαν πέντε τέκνα, εκ των οποίων το τρίτο, ο Σπυρίδων Λάμπρος, είναι ο γνωστός ιστορικός, Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μετέπειτα Πρωθυπουργός της Ελλάδας.

”Είνε αληθέστατον μεν ότι κατάγομαι εκ Καλαρρυτών, μικρού χωρίου, επί της παραμεθορίου γραμμής του Ελληνικού Βασιλείου, έναντι του επί οθωμανικού εδάφους Συρράκου, πατρίδος ενός εκ των εξοχωτάτων πολιτικών ανδρών της Ελλάδος, του Κωλέττη, και ενός εκ των μάλλον φημισμένων ημετέρων ποιητών, του Ζαλοκώστα, αυτού τούτου του Συρράκου μετά της τέως ρουμανικής άνευ μαθητών σχολής, αλλ’ είνε ακόμη αληθέστερον ότι ο πάππος μου υπήρξεν έν εκ των θυμάτων του Αλή Πασά των Ιωαννίνων και ότι ουδείς εκ των συμπατριωτών μου των Καλαρρυτών, ως ουδείς εκ των κατοίκων του Συρράκου και των λοιπών χωρίων των διεκδικουμένων ως αρουμανικών αναγνωρίζει ότι τυγχάνει άλλο τι ή γνησιώτατος  και αδιαφιλονείκητος Έλλην”.

Ο Σπυρίδων Λάμπρος γεννήθηκε το 1851 στην Κέρκυρα και σπούδασε ιστορία στην Λειψία, στο Παρίσι, στο Βερολίνο, στο Λονδίνο και στην Βιέννη. Το 1890 έγινε καθηγητής της Ελληνικής ιστορίας και της Παλαιογραφίας στο πανεπιστήμιο Αθηνών ενώ διετέλεσε πρύτανης του πανεπιστημίου (1893-1894, 1912-1913). Το 1916 διορίστηκε από τον Βασιλιά πρωθυπουργός, αξίωμα στο οποίο παρέμεινε μέχρι το 1917. Με την επάνοδο του Βενιζέλου εξορίστηκε στην Ύδρα και στην Σκόπελο ενώ δημεύτηκε και η περιουσία του. Τελικά λόγω των κακουχιών πέθανε στην Σκόπελο το 1919. Ήταν μαθητής του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου.

Στις αρχές του 1900, ο Σπυρίδων Λάμπρος έκανε μια μεγάλη περιοδεία στα Τζουμέρκα. Με οδηγό και άμεσο συμπαραστάτη τις αφηγήσεις που κράτησε η μνήμη των πρεσβυτέρων,  αλλά και από την προσωπική του επιθυμία, ήθελε να γνωρίσει από κοντά τα μέρη που έζησαν και δραστηριοποιήθηκαν οι προγονοί του και οι γονείς του, έτσι με συνοδοιπόρο τον φοιτητή του Πανεπιστημίου Χρήστο Λαμπράκη από τους Σκιαδάδες, μέσω Πρεβέζης έφτασε στην Άρτα κι απ’ εδώ ξεκίνησε το ταξίδι του προς τα χωριά των Τζουμέρκων.  Από την περιοδεία του αυτή μας άφησε  το έργο του «Σημειώματα ποικίλα ἐκ Τζουμέρκων ».

Αξίζει δε να αναφέρουμε ότι η μια από τις δυο κόρες του, η Λίνα,  ήταν σύζυγος του  Παναγή Τσαλδάρη και η πρώτη γυναίκα Υπουργός της Ελλάδας.

Πηγές : 1) Η ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΑΘΑΜΑΝΩΝ,  Χ. Η. Μακρυγιάννης, Αθήνα, 2021 2) http://vlahofonoi.blogspot.com/2012/11/blog-post_23.html 3) https://www.agon.gr/istories/36467/spyridon-lampros-o-diamorfotis-toy-ellinikoy-istorismoy/

Για τον καθηγητή Χρήστο Λαμπράκη μπορείτε να διαβάσετε στο λινκ https://doxesdespotatou.com/oikogeneia-christoy-lampraki/

και στο λινκ https://doxesdespotatou.com/kathigitis-christos-lamprakis-skiadad/

Στη φωτογραφία “Ο Σπυρίδων Π. Λάμπρος, Πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου της Ελλάδος. Έχει πάρει μέρος σε πολλές θυελλώδεις σκηνές”. (Πηγή : Bain News Agency)

Δημοσιεύθηκε στη Αρτινά Πρόσωπα και Παρέες | Σχολιάστε

Τα χωριά της Άρτας στον Οδηγό Ηπείρου 1913 – 1919 (β’ μέρος)

Δημοσιεύθηκε την 30 Μαρτίου 2023 από Anastasia Karra

Το β΄μέρος από τις τέσσερις σελίδες του Οδηγού Ηπείρου 1913 -1919, που αναφέρονται στα χωριά της Άρτας. (Πηγή : ΟΔΗΓΟΣ ΗΠΕΙΡΟΥ 1913 – 1929)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στο πέρασμα του χρόνου | Σχολιάστε

….και η οδός Μάνθα σήμερα!

Δημοσιεύθηκε την 29 Μαρτίου 2023 από Anastasia Karra

Διακρίνεται ο τοίχος από το κατάστημα Μπαρμπούτη και το τελευταίο σπίτι αυτού του μικρού δρόμου!

Δημοσιεύθηκε στη Ό,τι έχει απομείνει απ’ την Άρτα του χτες….. | Σχολιάστε

Οδός Μάνθα στην Άρτα….

Δημοσιεύθηκε την 29 Μαρτίου 2023 από Anastasia Karra

Άρτα δεκαετία ΄70. Οδός Μάνθα, δίπλα στον Άγιο Δημήτριο. Στην φωτογραφία βλέπουμε παλιά σπίτια με καφασωτά παράθυρα. Δεξιά βλέπουμε το μπακάλικο του Μπαρμπούτη που υπάρχει ακόμα.

Η οδός Μάνθα βγαίνει στην οδό Βασιλέως Κωνσταντίνου, αριστερά εκεί που είναι το σκούρο αυτοκίνητο ήταν ο φούρνος του Πίσπερη. Το τελευταίο σπίτι που φαίνεται στην οδό Βασιλέως Κωνσταντίνου έχει γκρεμιστεί και δίπλα στο σπίτι με τα μπαλκόνια είναι σήμερα το κατάστημα της κυρίας Χαρούλας Σουραβλιά. Αριστερά οι ιδιοκτησίες οικογενειών Δραγατάκη και Τζούβα. (Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του ζωγράφου κ. Αποστόλη Τσιρογιάννη, όπως δημοσιεύτηκε από τον κ. Στάθη Μπαρτζώκα στο ιστολόγιό του στο facebook).

Δημοσιεύθηκε στη Η Αρχιτεκτονική στην Άρτα και την γύρω περιοχή | Σχολιάστε

Χάρτης του Νομού Άρτης

Δημοσιεύθηκε την 29 Μαρτίου 2023 από Anastasia Karra

Χάρτης του Νομού Άρτης στις αρχές του 1900. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η αποτύπωση του οδικού δικτύου. Ο μόνος αμαξιτός δρόμος που υπάρχει συνδέει την Άρτα με το χωριό Πέτα και με την Κόπραινα. Ο δρόμος που πρόκειται να συνδέσει την Άρτα με τον αμαξιτό δρόμο που συνδέει την Πρέβεζα με τα Γιάννενα, όπως βλέπουμε είναι ακόμη υπό κατασκευή….

Για το οδικό δίκτυο στην περιοχή της Άρτας από την απελευθέρωση και μετά μπορείτε να διαβάσετε στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2022/10/ΑΓΡΟΤΙΚΑ-ΧΑΝΙΑ-ΑΡΤΗΣ.pdf

Δημοσιεύθηκε στη Χάρτες, χαρακτικά και γκραβούρες | Σχολιάστε

Τα χωριά της Άρτας στον Οδηγό Ηπείρου 1913 – 1919 (α’ μέρος)

Δημοσιεύθηκε την 29 Μαρτίου 2023 από Anastasia Karra

Στον Οδηγό Ηπείρου που κυκλοφόρησε για το χρονικό διάστημα 1913 – 1919, μας δίνονται λεπτομέρειες για μερικά από τα μεγαλύτερα χωριά της επαρχίας Άρτης εκείνη την περίοδο, όπως ο πληθυσμός, οι δημόσιες αρχές, τα σχολεία, οι εκκλησίες κ.α.

Στις φωτογραφίες οι δύο από τις τέσσερις σελίδες του Οδηγού που αναφέρονται στα χωριά της Άρτας. (Πηγή : ΟΔΗΓΟΣ ΗΠΕΙΡΟΥ 1913 – 1929, Αθήνα, 2013)

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στο πέρασμα του χρόνου | Σχολιάστε

Στην καινούργια γέφυρα….

Δημοσιεύθηκε την 28 Μαρτίου 2023 από Anastasia Karra

Το 1960 στην καινούργια γέφυρα, με φόντο τον ιστορικό πλάτανο του Αλή πασά και το πέτρινο γεφύρι. Διακρίνονται από αριστερά, ο Κώστας Σακκάς, στη μέση ο Γιάννης Χουλιάρας και δεξιά ο Σωτήρης Λάππας. (Φωτο από συλλογή Γιάννη Χουλιάρα)

smart
Δημοσιεύθηκε στη Το Γεφύρι της Άρτας και ο Άραχθος Ποταμός | Σχολιάστε