“………Εκείνη την εποχή (αρχές Νοεμβρίου) υπήρχε μόνο ένα νοσοκομείο στην Άρτα — το Στρατιωτικό Νοσοκομείο, το οποίο αποτελούνταν από ένα μεγάλο κτίριο ικανό να φιλοξενήσει περίπου 400 κλίνες. Αυτό το νοσοκομείο υπήρχε για είκοσι ή τριάντα χρόνια ως πολιτικό νοσοκομείο που ανήκε στην κυβέρνηση. Δεν υπήρχε, επομένως, καμία δικαιολογία για το ότι δεν ήταν σε πλήρη λειτουργία. Στην πραγματικότητα ήταν, με κάθε τρόπο και λεπτομέρεια, ντροπή για τον πολιτισμό. Δεν υπήρχε οργάνωση ή κανόνες υγιεινής, δεν υπήρχε νερό. Το μόνο νερό που υπήρχε ήταν από ένα πηγάδι στο οποίο στράγγιζαν οι αποχετεύσεις. Οι συνθήκες υγιεινής ήταν φρικτές και η μυρωδιά τους διαπερνούσε ολόκληρο τον επάνω όροφο στον οποίο είχαν εγκατασταθεί οι τραυματίες. Δεν χρησιμοποιούνταν απολυμαντικά ούτε εκεί ούτε αλλού στο νοσοκομείο, γιατί «τα απολυμαντικά μύριζαν τόσο δυσάρεστα»! Ο σωλήνας αποχέτευσης είχε διαρροή και διέρρευσε στην κύρια σκάλα. Οι εγκαταστάσεις για μαγείρεμα αποτελούνταν από ένα καζάνι κρεμασμένο πάνω από κορμούς δέντρων. Δεν υπήρχε ζεστό νερό ούτε κάποιος τρόπος για να βρεις. Στο χειρουργείο δεν υπήρχε καθόλου νερό. Το νοσοκομειακό καθεστώς σίτισης για τους ασθενείς αποτελούνταν από ένα φλιτζάνι τούρκικο καφέ στις 6 το πρωί, σούπα και ψωμί το μεσημέρι και πάλι σούπα και ψωμί στις 6 το απόγευμα. Δεν είχε σημασία από τι έπασχε ο ασθενής – πυρετό, πληγή ή έκθεση στον πάγο – αυτή ήταν η διατροφή του, μπορούσε να το φάει ή να το αφήσει. Δεν υπήρχε ούτε γάλα ούτε αυγά — ούτε ιατρικές ανέσεις, ούτε καν ξύδι για χειρουργικούς σκοπούς. Τη νύχτα οι θάλαμοι φωτίζονταν αδιάφορα από μικρές λάμπες πετρελαίου, αλλά νύχτα και μέρα όλα τα παράθυρα κρατούνταν ερμητικά σφραγισμένα. Αργότερα ανακαλύφθηκαν μερικές ντουζίνες νυχτερινά τραπέζια σε μια αποθήκη, αλλά αυτό έγινε μόνο αφού είχα πριονίσει ένα ή δύο ντουφέκια για τον σκοπό αυτό. Ακόμη και οι γιατροί ήταν σκληροί κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους. Οι εισερχόμενοι ασθενείς ήταν ξαπλωμένοι – ή αφήνονταν όρθιοι – σε σειρές για ώρες στην είσοδο που έμπαζε από παντού, πριν εμφανιστεί ένας αξιωματικός για να τους δώσει ένα κρεβάτι ή, όπως συνέβαινε μερικές φορές, να διατάξει να ταφεί το πτώμα. Οι φροντιστές του νοσοκομείου ήταν ακραίοι στη συμπεριφορά, για να μην πω απάνθρωποι. Νοιάζονταν πολύ λιγότερο για τους ασθενείς τους και περισσότερο για τη δική τους ατομική άνεση και ευκολία. Το βράδυ, όταν επισκέφτηκα το νοσοκομείο, ήταν ένα θέαμα που με έκανε να επαναστατήσω. Τα φώτα είχαν επιτραπεί να σβήσουν, οι νοσοκόμοι κοιμόντουσαν, πολλοί από τους ασθενείς ήταν ξαπλωμένοι στο πάτωμα, έχοντας πέσει από το κρεβάτι, ανίκανοι να συρθούν πίσω, κυλιόμενοι σε ένα βρώμικο μείγμα από βρωμιές, γόπες τσιγάρων και φλέματα. Κανένας από τους ασθενείς δεν είχε πλυθεί ποτέ, και ολόκληρο το μέρος ήταν κυριολεκτικά γεμάτο με ψείρες. Μόνο μία φορά στους δύο μήνες, απ’ ό,τι γνωρίζω, πλύθηκαν τα πατώματα, και αυτό όταν το νοσοκομείο είχε αδειάσει προσωρινά από ασθενείς…..” (Πηγή : “The Greeks Triumphant – Balkan War 1912 -13”, Albert Trapmann, σε μετάφραση Α. Καρρά, Άρτα, 2023)
Στη φωτογραφία από το ίδιο βιβλίο “Έλληνες τραυματίες περιμένουν υπομονετικά να γίνουν δεκτοί στο νοσοκομείο στην Άρτα, που είναι γεμάτο”.
