Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

“Υψωμένος ο Σταυρός στα 2200 μέτρα είναι παραδομένος ολοχρονίς στους τέσσερις ανέμους. Τον δέρνουν ανελέητα οι καται γίδες, τον σκεπάζουν πρώιμα τα χιόνια του φθινοπώρου, τον τυλίγουν οι καταχνιές, τον λεηλατούν τ’ αστροπελέκια.

Όλοι οι πραταραίοι έχουν να “μολογάν” για νίλες ζωντανές προβάτων, αλόγων και ανθρώπων στον “καταραμένο” τόπο: ότι πάγωσαν ζυγουράκια από ξαφνική χιονοθύελλα, ότι το φ(ου)σάτο σήκωσε και γκρέμισε στα στεφάνια του Σταυρού ολόκληρο κοπάδι, ότι ανεμοδούρα αφάνισε αγωγιάτη μαζί με τα μουλάρια του, ότι οι σταυραετοί του άρπαζαν ζυγούρια και κατσίκια από τα κοπάδια το καταμεσήμερο, ότι αστραπή βάρεσε τζιομπάνο με το μισό κοπάδι του ότι, ότι, ότι….

Οι τζιομπαναραίοι από αρχαιοτάτων χρόνων έστησαν στον αυχένα του σταυρού έναν πέτρινο πύργο στον οποίο έχουν σφηνώσει έναν σιδερένιο σταυρό για να εξευμενίζουν τον Δία των Άκρων αλλά και για να μνημειώσουν στο διηνεκές το “Σταύρωμά τους στο “Ποιμενικό Πάθος”.

Στη φωτογραφία “Ιούνιος 1993 – Τα πρόβατα κατάκοπα φτάνουν στο Σταυρό, στην άκρη δεξιά η διάβαση “Αυτί”. (Πηγή :  : ΟΙ ΝΟΜΑΔΕΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΟΙ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ, Ν. Καρατζένης, Άρτα, 1991)

“Στο κέντρο των Ανατολικών Τζουμέρκων χτισμένο το χωριό παρά τα όμορφα ξεκαλοκαιριά του δεν ανέπτυξε μεγάλη κτηνοτροφία γιατί οι κάτοικοί του είχαν την πρωτοπορεία στα γράμματα και στο εμπόριο. Έτσι στα χρόνια της Τουρκο- κρατίας τα γιδοπρόβατά του ήταν περίπου 2.000, στα προπολεμικά χρόνια διπλασιάστηκαν και σήμερα το χωριό έχει γύρω στις 4.500 γιδοπρόβατα από τα οποία 3.000 είναι νομαδικά.

Τέσσερα ήταν κι εξακολουθούν να είναι τα “μαντριά”, οι μεγαλόστρουγκες που φιλοξενούσαν τα κοπάδια των νομάδων του Βουργαρελιού: Το Λικένι στο οποίο έριχναν 1200 γιδοπρόβατα και είχε για στερφοτόπι τη μικρή Ρουίστα, η Αρχοντού που “έτρωγε” 1500 με στερφοτόπι το Λαθίρι, η Νένα με ζγουροτόπι τη Φαρδακοκύλα και το Κελάρι, “έτρωγαν” μαζί 1200 πρόβατα, τέλος η Πλιάκουζα και ο Σκλάβος που χωρούσαν μόνο 700 πρόβατα. Τα ξεκαλοκαιριά του Βουργαρελιού ήταν περιζήτητα για νοίκιασμα από τους νομάδες της γύρω περιοχής γιατί είναι ομαλά κι έχουν νερά. Η Μαύρη γκούρα, η βρύση του Σκλάβου, της Αρχοντούς, οι πηγές στο Βριζοκάλαμο ξεδιψούν τα γιδοπρόβατα του χωριού, όταν το καλοκαίρι είναι ξηρό και άβρεχο.

Το γεγονός ότι οι Βουργαρελιώτες είχαν στραφεί προς τα γράμματα και δεν είχαν πολλά κοπάδια δικά τους συνέβαλε ώστε στο χωριό τους να εγκατασταθούν Σαρακατσιαναίοι νομάδες που έκριναν τα λιβάδια της περιοχής ιδανικά ξεκαλοκαιριά για τα κοπάδια τους. Ο Θοδωριανίτης συγγραφέας Φίλιππος Κολοβός υποστηρίζει ότι η οικογένεια των Πλευραίων  προέρχεται από Σαρακατσιαναίους. Το ίδιο γράφει και ο Μελισσουργιώτης συγγραφέας Ν. Παπακώστας στη σελ. 297 των “Ηπειρωτικών ” του για τους Σοφαίους κτηνοτρόφους.

Μεγάλοι τσελιγκάδες του χωριού θεωρήθηκαν: Ο Γιώργος Δ. Πλεύρης κι ο Θωμάς Γ. Πλεύρης, που είχαν μισιακά τα πρόβατά τους με τον Κώστα Καραμπέκιο από τον Αετό Ξηρομέρου κι είχαν γίνει σταυραδέρφια (βλάμηδες) με τον Πραμαντιώτη Χρήστο Δ. Καρατζένη το 1924. Άλλοι τσελιγκάδες αναφέρονται: ο Γιώργος Π. Πλούμπης, ο Βαγγέλης Δ. Πλεύρης, τα παιδιά του Κώστα Τσιώρη: Δημήτρης, Νίκος και Γιώργος, ο Χρήστος Θύμιου Σόφης…” (Πηγή : ΟΙ ΝΟΜΑΔΕΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΟΙ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ, Ν. Καρατζένης, Άρτα, 1991)

Στη φωτογραφία του Βασίλη Γκανιάτσα, από το ίδιο βιβλίο “Βουργαρελιώτες πραταραίοι με τις κάπες τους στη στρούγκα Αρχοντού το καλοκαίρι του 1985. Από αριστερά : Στέλιος Γ. Γιανέλος, Γιώργος Κ. Στέργιος, Κώστας Δ. Στέργιος και Τάκης Σ. Μασούρας”.