Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

—————————
Το Όρραον ιδρύθηκε από τους Μολοσσούς τον 4ο αιώνα π.Χ. Το 167 π.Χ. ο οικισμός καταστράφηκε από τους Ρωμαίους, ανοικοδομήθηκε και γνώρισε μια δεύτερη σύντομη φάση ζωής, ωσότου τελικά οι κάτοικοί του αναγκάστηκαν να τον εγκαταλείψουν για να συνοικισθούν στη Νικόπολη την πόλη που ίδρυσε ο Αύγουστος μετά τη νίκη του στο Άκτιο (31 π.Χ.).
H περιτειχισμένη πόλη της αρχαίας Μολοσσίας αποτέλεσε στη διάρκεια της ζωής της ένα πόλισμα – φρούριο με στρατηγική θέση που φρουρούσε το πέρασμα από τον Αμβρακικό κόλπο στο λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων, περιοχή των Μολοσσών. Η πόλη είχε ισχυρό τείχος ενισχυμένο κατά τόπους με πύργους, μια δεξαμενή για την περισυλλογή του νερού και είχε χαραχτεί σύμφωνα με το ιπποδάμειο πολεοδομικό σύστημα. Στενοί παράλληλοι δρόμοι διασταυρώνονται με δύο κάθετους, δημιουργώντας μακρόστενες νησίδες. Στη στενή πλευρά κάθε νησίδας – που δεν ξεπερνά τα 15 μ. πλάτος – είναι κτισμένη και από μια οικία. Οι ιδιωτικές κατοικίες του Ορράου, εξολοκλήρου λίθινες, από ντόπιο ασβεστόλιθο, σώζονται σε ιδιαίτερα καλή κατάσταση. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις οι τοίχοι διατηρούνται ως το ύψος του ορόφου, με ορατές τις θέσεις των παραθύρων, των παραστάδων των θυρών και των δοκών της στέγης. (Πηγές κειμένου:
• Ιστοσελίδα Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού
• Ιστοσελίδα ΛΓ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων)

Στην αεροφωτογραφία :1983 – Άποψη των ερειπίων της πόλης του Ορράου από τα βόρεια. ∆εξιά στο βάθος διακρίνεται η εύφορη πεδιάδα της Αµβρακίας. ( Πηγή: Hoepfner, W. (2005) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ 5000 π.χ.- 500 µ.χ., University Studio Press) 

————————

Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΠΛΑΚΑΣ που χτίστηκε το 1866, από το φωτογραφικό αρχείο του Απόστολου Βερτόδουλου. Ο Απόστολος Βερτόδουλος (1907 – 1983) υπήρξε από τα ιδρυτικά στελέχη του Ορειβατικού Συλλόγου Ιωαννίνων. Φυσιολάτρης στην κυριολεξία γύρισε την Ήπειρο αμέτρητες φορές πεζοπορώντας και έγινε γνώστης κάθε γωνιάς της. Η αγάπη του για τη φωτογραφία και την ορειβασία είχε ως αποτέλεσμα να αφήσει ένα πολύτιμο αρχείο από ασπρόμαυρες φωτογραφίες που τις εμφάνιζε ο ίδιος. (Πηγή φωτογραφίας : Λεύκωμα ΗΠΕΙΡΟΣ, Από το φωτογραφικό Αρχείο του Απόστολου Βερτόδουλου, Γιάννινα, 1995)

———————————

“Οι υποφαινόμενοι χωριανοί Σκουπιώται όλοι κοινώς, σήμερον δεκάτην Ιουνίου 1912 βάνομε γενικούς πληρεξουσίους δια την εξαγοράν του χωρίου μας
1) Τον Χρήστο Γ. Γάλλιον, 2) Τον Κωνσταντίνον Γ. Γεωργάκην, 3) Τον Δημήτριον Κ. Ζιανίκαν, 4) Τον Βασίλειον Γ. Γκότρον και 5)Τον παπα-Κωνσταντίνον
Ως γενικόν γραμματέαν δίδομεν τον Κωνσταντίνον Τσιάμπαλην.
α) Υποχρεούνται όπως κανονίσουν τα χρήματα δια τον καπάρον του χωρίου μας, πόσον θα πληρώσει έκαστος και θα συναχθούν από τους ιδίους.
β) Οι άνωθεν πληρεξούσιοι ομού με τους ετέρους εννέα έχουν να βγάλουν εκτιμητάς όπως εκτιμήσουν τον τόπο μας με φόβον θεού και βάρος της ψυχής των, άνευ ουδεμιάς αντιστάσεως υπό των χωρικών.
Οι άνωθεν πέντε πληρεξούσιοι έχουν απόλυτον εξουσίαν, δηλαδή εάν κανείς από τους χωρικούς δεν θελήσει να πωλήσει ζώα, χωράφια ή ό,τι άλλο έχει προς εξαγοράν των χωραφίων του δικαιούσθε οι πληρεξούσιοι να τα πουλήσουν (; )
Δικαστικών συμπράξεων.
Εις τους άνωθεν πληρεξουσίους δίδομεν το παρόν μας και είμασθε υπεύθυνοι να πληρώσουμε εις αυτούς όσα χρήματα μας κανονίσουν οι εκτιμηταί δια τα χωράφια μας άνευ αντιστάσεως.
Εγένετο το παρόν δι’ ασφάλειαν των πληρεξουσίων και υποφαινόμεθα.
Το ημεροδούλιο κανονίζεται

Κ. Δ. Κατσιανάς, Κώστα Χουλιάρας
Παναγιώτης Βασίλης, Μήτρο Θανασούλας
Κώστα Λάμπρος, Μήτρο Σπύρος , Νίκο Παππάς
Νικόλα Πολίτης, Χρήστος Καραγεώργος
Νάσου Χλιάρας, Δημηράκης Κ. Παναγιαλής
Νίκο Δήμας, Θωμάς Κίτσιος (;)»

Η Σκούπα είναι ένα από τα λίγα χωριά της Ελλάδας που είναι ιδιόκτητο για την ακρίβεια συνιδιόκτητο, όσον αφορά τις δασικές της εκτάσεις. Η σύσταση της κοινότητας Σκούπας έγινε το 1919 και εντάχθηκε στην επαρχία Νικοπόλεως Πρεβέζης. Το 1963 το χωριό μετονομάστηκε σε Καρυδέα γιατί το παλιό Σκούπα δε θεωρήθηκε εύηχο.Το 1974 το χωριό αποσπάστηκε από την επαρχία Νικοπόλεως Πρεβέζης και εντάχθηκε στην επαρχία Άρτας του νομού Άρτας. Το βάρος της ιστορίας του ονόματος επέβαλε την εκ νέου μετονομασία του χωριού το 1978 σε ΣΚΟΥΠΑ. (Πηγή : Δημοσίευση στο ΜΙΚΡΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ, Π. Μυλωνάς, 26/01/2014)

———————–

1ο ΜΕΡΟΣ : Από Άρτας εις Πλάκαν
Από Άρτας εις Μπρένιστα ώραι 5 ¼. Εκείθεν εις Σκούπα ώραι 5, εκείθεν εις Βροδόν ώραι 2 1/2 , εκείθεν εις Καλέντσι ώραι 4, εκείθεν εις Κουτσουλιό ώραι 5, εκείθεν εις Ιωάννινα 2 1/2 . Η οδός αύτη κατά μεν το θέρος, ότε τα ύδατα του ποταμού της Άρτης εισίν ολίγα, διέρχεται προς το βόρειον μέρος της πόλεως διά του ρείθρου του ποταμού, εν καιρώ δε χειμώνος δια της προς νότον της πόλεως γεφύρας, ότε μηκύνεται η οδός, ομαλή ούσα, επί ¾ της ώρας. Από της γεφύρας η οδός διευθύνεται προς βοράν και μετά 2 ¼ ώρας διέρχεται διά του χωρίου Γρεμενίτσα (300 Ελλ. Κατ.). Εκείθεν η οδός ανέρχεται ομαλώς επί των ανατολικών κλιτύων του όρους Ξηροβουνού, καταφύτων υπό χαμοδένδρων και ιδίως σχοίνων. Μετά 3 ώρας διέρχεται πλησίον του χωρίου Μπρένιστα κατοικουμένου υπό 450 Ελλήνων, και έχοντος πηγαίον ύδωρ. Από του χωρίου τούτου η οδός ευρίσκεται επί των ανατολικών κλιτύων του Ξηροβουνού, αλλά διέρχεται δι’ εδάφους καθισταμένου επί μάλλον δυσβάτου, ιδίως δ’ η οδός ευρίσκεται επί αποκρήμνου εδάφους και λίαν στενή πλησίον της θέσεως Αβαρίτσα, 1 ώραν μακράν του χωρίου Μπρένιστα ένθα συναντάται μετά της από Κουμουζάδων κλεισωρίας. Εις την θέσιν ταύτην υπάρχει τουρκικός στρατιωτικός σταθμός.
Μετά 2 ½ ώρας από του χωρίου Μπρένιστα η οδός διέρχεται πλησίον του χωρίου Πεστιανά, όπερ μένει χαμηλά και ανατολικώς (δεξιά) εις διάστημα 20 λεπτών της ώρας. Το χωρίον τούτο έχει 450 έλλ. κατοίκ. και 3 πηγάς ύδατος. Μεθ’ ½ ώραν από του χωρίου τούτου η οδός διέρχεται δια του χωρίου Νισίστα (1200 Έλλ. κατοικ. και άφθονα ύδατα), οπόθεν η οδός ευρίσκεται επί εδάφους της αυτής φύσεως με το του προηγουμένου, αλλ’ ήττον ανωμάλου. Εις διάστημα 2 ωρών από της Νισίστης η οδός διέρχεται δια του χωρίου Σκούπα (500 Έλλ. κάτοικοι και άφθονα ύδατα), μετά 1 ½ έτι ώραν διέρχεται δια του χωρίου ‘Ραψίστα (600 Έλλ. κάτ. και άφθονα ύδατα), και μετά 1 έτι ώραν λήγει εις το χωρίον Βρονδόν (170 χριστ. κάτ. και 4 πηγαί ύδατος). Το τελευταίον τμήμα της οδού ευρίσκεται επί των ανατολικών κλιτυών του Ξηροβουνού, όπερ εις την θέσιν ταύτην ονομάζεται Πλάκα.(ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΚΑΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ , Επιτελικό Γραφείο Υπουργείου Στρατιωτικών, Αθήνα, 1880).

Να σημειώσουμε εδώ ότι το συγκεκριμένο οδοιπορικό έλαβε σαν βάση την εκκλησιαστκή διαίρεση της περιοχής σύμφωνα με την οποία στην Περιοχή της Άρτης το IV Τμήμα Τσουμέρκων περιλαμβάνει μόνο επτά χωριά, όπως αναγράφονται στον παρακάτω πίνακα….Τα χωριά Βρονδόν, Σκούπα, Τσουβιστα και Ραψίστα καθώς και όλα τα υπόλοιπα χωριά της δυτικής πλευράς του Αράχθου καταγράφονται στο Τμήμα Τζουμέρκων της Επαρχίας Ιωαννίνων, καθώς ανήκαν εκκλησιαστικά στη Μητρόπολη Ιωαννίνων.
ΠΑΛΑΙΕΣ Κ ΝΕΕΣ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ
Βρονδόν ή Βρουδόν= Μονολίθι
Γρεμενίτσα = Γραμμενίτσα
Γρίμποβον=Γρίμποβο
Μωρένιστα ή Μπρένιστα ή Πρένιστα=Κορφοβούνι
Νισίστα=Κεντρικόν (1927)
Πεστιανά ή Οπισθιανά =Δίστρατον (1956)
Ραψίστα=Πλατανούσα
Σκαμνιά κ Βούλια(100 κάτ.)=;
Σκούπα= παραμένει το ίδιο
Τσουβίστα =Δαφνωτή
Ψωριάδες η Ψωριάρες ή Σπαθαριά (60 κάτ.) = Βλαχέρνα

Στη φωτογραφία το Φυλάκιο Μπρένιστας (Κορφοβουνίου) : Φωτογραφία του άλμπουμ 90618 του Σουλτάνου Αμπντουλχαμίτ Β΄ (1876-1909) με αριθμό 18. (Δημοσιεύτηκε από τον κ. Gregory Manopoulos στη σελίδα SAVE IMARET IN ARTA, GREECE)