Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

—————–

Tοιχογραφία από τον Νάρθηκα της Αγίας Θεοδώρας – Η συνομιλία του Χριστού με την Σαμαρείτιδα (Φωτο απο τη διδακτορική διατριβή της Leonela Fundic με τίτλο “Η ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΔΕΣΠΟΤΑΤΟΥ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ (1204-1318)”

——————

Η πρώτη πρώιμη φωτογράφηση των Βυζαντινών μνημείων της Άρτας έγινε από τον βυζαντινολόγο Γεώργιο Λαμπάκη στα τέλη του 19ου αιώνα (1896-1898). Η σειρά αποτελείται από 24 φωτογραφίες που φυλάσσονται στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών.
Συγκεκριμένα απεικονίζουν το ναό της Παρηγορήτισσας (9 λήψεις),το ναό της Αγίας Θεοδώρας (8 λήψεις), το ναό του Αγίου Βασιλείου (3 λήψεις), τη μονή της Κάτω Παναγιάς (3 λήψεις) και το ναό της Βλαχέρνας (1 λήψη). Ο κάτοχος του αρχείου Γεώργιος Λαμπάκης, υπήρξε ο γνωστός βυζαντινολόγος, που, με άλλους λόγιους της εποχής ίδρυσε το 1884 την Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία. Ως γραμματέας της Βασίλισσας Όλγας περιόδευε σε όλο τον ελλαδικό χώρο κι έτσι είχε την ευκαιρία να καταγράψει και να φωτογραφήσει ναούς, χειρόγραφα, κειμήλια κτλ. Στις διαδρομές του συνοδεύονταν από τον αδελφό του Ιωάννη, γνωστό φωτογράφο του 19ου αιώνα, ο οποίος είχε μάθει την τέχνη στη Βιέννη και σε αυτόν οφείλεται ένα μεγάλο μέρος του αρχείου του Γ. Λαμπάκη. Από τις μέχρι σήμερα γνωστές λήψεις των μνημείων της Άρτας, αυτές του Αρχείου Γ. Λαμπάκη θεωρούνται οι παλαιότερες. Περισσότερες πληροφορίες για το Αρχείο της Οικογένειας Λαμπάκη μπορείτε να διαβάσετε στον σύνδεσμο https://www.aol.org.gr/

Στη φωτογραφία άποψη του εσωτερικού της Αγίας Θεοδώρας από το αρχείο Γ. Λαμπάκη (Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών) 

——————

Η μεγάλη φορητή αργυροεπένδυτη και θαυματουργή εικόνα της Αγίας βρίσκεται στο τέμπλο του ναού της ( διαστ. 1,20μ ύψος χ 0,64μ πλάτος). Η ασημένια επένδυση είναι έργο του Κ. Θ. Ζάγκλη, αρτινού αργυροχόου, και φέρει την επιγραφή ‘έργον Κ.Θ. Ζάγκλη Άρτα 1889 Μαρτίου Αη’. Από την επένδυση μένει ακάλυπτο μόνο το πρόσωπο της Αγίας. Όλη η ζωγραφική πλήν της κεφαλής είναι φτιαγμένη πάνω σε φύλλο χρυσού. Η Αγία παριστάνεται ολόσωμη σε μετωπική στάση, ντυμένη με τα βασιλικά της ενδύματα. Στο κεφάλι της φορεί γκριζόχρωμο μοναχικό κουκούλιο κοσμημένο με πράσινες ταινίες. Παρόμοιας διακόσμησης καλύμματα κεφαλής συνηθίζονται σε Κρητικές εικόνες με απεικονίσεις ασκητών και μοναχών που προέρχονται κυρίως από Αίγυπτο και Μέση Ανατολή.
Πάνω από το κουκούλιο φέρει έκτυπο βασιλικό στέμμα. Το φωτοστέφανο που περιβάλλει την κεφαλή της είναι έκτυπο με φυτική διακόσμηση. Στο δεξί της χέρι κρατά διπλό σταυρό και το αριστερό, με ωραία κίνηση, υψώνεται ικετευτικά προς τον Κύριο του Ουρανού, το χέρι του οποίου μέσα από τόξο κύκλου (που συμβολίζει τον ουρανό και φέρει αστέρια) προβάλλει και ευλογεί την εκλεκτή δούλη Του. Το πρόσωπο της Αγίας είχε επιζωγραφισθεί κακότεχνα τον 190 αιώνα με αποτέλεσμα να αλλοιωθεί η μορφή της. Μετά την συντήρηση και τον καθαρισμό της εικόνας (τέλος 1994), φανερώθηκε όλη η αρχοντιά της αγίας της μορφής
Στην εικόνα δεν σώζεται επιγραφή και χρονολογία. Μπορούμε όμως, με βάση την τεχνοτροπίας της, να την τοποθετήσουμε στο τέλος του 17ου αι. και στις αρχές του 18ου αι. (Φωτο και κείμενο από το βιβλίο Η ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ, Άρτα,1994)