1937 : Άρτα στην είσοδο της πόλης, περιοχή Πευκάκια. Πίσω, το πεδίο βολής. Το ζεύγος Βενέτη. Ο Άρης Βενέτης ήταν χειρούργος γιατρός και το σπίτι του και η χειρουργική κλινική ήταν απέναντι από την Ψαραγορά, εκεί που είναι σήμερα το πολυώροφο κτίριο της Τράπεζας Πειραιώς . Σύζυγός του ήταν η κ. Ελένη Δημ. Πολύζου. Το σπορ αυτοκίνητο μάρκας Lightning Benz, 200 ίππων, τετρακύλινδρο (?), ήταν άξιο θαυμασμού, με όριο ταχύτητας ρεκόρ για την εποχή. ( Φωτο και έρευνα κ. Κ. Μπανιάς)
———————
Ταμπακιάδες Άρτας, στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Πλημμύρα από τον Άραχθο ποταμό. Η φωτογραφία είναι από την Ευαγγελίστρια προς το ποτάμι. Ευχαριστούμε τον φωτογράφο κ. Κώστα Έξαρχο που μας την έστειλε.
——————–
Το δεύτερο λεύκωμα για την Άρτα εκδόθηκε το 1959 από τον Μ/Φ Σύλλογο Άρτης “Ο ΣΚΟΥΦΑΣ”, υπό μορφή τουριστικού οδηγού. Τα κείμενα και η επιμέλεια ήταν του συγγραφέα Μιχάλη Περάνθη. Γράφει στον πρόλογο :
“Άρτα! Η αρχαία καθέδρα του Πύρρου, η βυζαντινή πρωτεύουσα των Κομνηνοδουκάδων και η πλούσια μεγαλόπολη της Τουρκοκρατίας! Οι περισσότεροι τη ξέρουν από το θρυλικό γεφύρι της και τα πολλά πορτοκάλια. Αλλά η Άρτα δεν είναι μόνον αυτό. Αντιπροσωπεύει τόσα άλλα, και τόσο σημαντικώτερα, – στη γνωριμία άλλωστε των οποίων φιλοδοξεί να συντελέσει ο Οδηγός ετούτος. Ο ξένος, λοιπόν, που θάρθει να γνωρίσει την πόλη κι από κοντά, μπαίνοντας στην Άρτα, θα βρεθεί σε μια διάθεση έμφορτη από επιφύλαξη. Ο πατροπαράδοτος συντηρητισμός των κατοίκων δεν επέτρεψαν εκμοντερνισμούς και η πόλη διατηρεί αναλλοίωτον ακόμα τον χαρακτήρα που είχεν επί τουρκοκρατίας. Αυτό χτυπάει αμέσως σε πολλούς – ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία τους και την αισθητική τους δεκτικότητα. Όμως σε άλλους, τους περισσότερους, η παλαιική αυτή ατμόσφαιρα και η ενότητα του ύφους τους δημιουργούν αμέσως μια ευχάριστη προδιάθεση.
Όποια κι αν είναι ωστόσο η πρώτη στιγμιαία εντύπωση, αρκεί μια σύντομη έστω διαμονή για να κατακτηθεί ο περαστικός και ο επισκέπτης. Ο Άραχθος ξεδιπλώνει τη γαλάζια κορδέλα του μέσ’ από τοπία δροσερού κάλλους. Το πράσινο πλημμυράει από παντού εύσκιο και υποβλητικό. Τ’ ανοιξιάτικα αρώματα των πορτοκαλεώνων και οι θαλασσινές αύρες του Αμβρακικού μοσκοβολούν στην ατμόσφαιρα. Οι κάτοικοι, φιλόξενοι, έξυπνοι και ευπροσήγοροι είν’ έτοιμοι να σε υποδεχτούν με τα πιο ειλικρινή αισθήματα εγκαρδιότητας. Υπάρχει μια παράδοση έμφυτης αρχοντιάς στη γερασμένη ετούτη πρωτεύουσα και μαζί ένα ακοίμητο ένστικτο για κάθε πνευματική κατάκτηση. Το διαπιστώνει κανείς κάθε λίγο, μ’ όποιον κι αν κουβεντιάσει. Το διαβλέπει και στην εύστροφη λάμψη που φωτοβολάει στα μάτια των παιδιών. Πιο γλυκειά, πιο ζεστή, η λάμψη αυτή προικίζει τα κορίτσια της Άρτας. Τα μάτια τους άλλωστε είναι που πρόσεξε κι ο δημοτικός αοιδός, για να τις ξεχωρίσει από τις άλλες ηπειρωτοπούλες.
Στα Γιάννενα είν΄ οι όμορφες
Στην Άρτα οι μαυρομάτες
Και στην καημένη Πρέβεζα
Κοντούλες και γιομάτες…….”
“Κόρη της Άρτας με την τοπική της στολή” (Φωτο από το “Λεύκωμα της πόλεως και του νομού Άρτης”, Έκδοση Μ/Φ Συλλόγου ΣΚΟΥΦΑΣ, 1959)
“…….Τελειώνοντας το διπλοκάγκελο αποσύρονταν οι γυναίκες και πολλοί άνδρες, διότι θα άρχιζε το τριβυτό στο οποίο έπαιρναν μέρος μόνο οι άνδρες που θα μπορούσαν να αντεπεξέλθουν στο τρέξιμο και σε άλλα αγωνίσματα. Δύο άντρες του χωριού κρατούσαν χονδρά λουριά. Ένας στην αρχή του κύκλου και άλλος στο τέλος κι άρχιζε το τριβυτό τραγούδι:
«πέρασα απ ’ τη τζουκαριά
κι εδώ έσπερναν κουκιά
Έτσι τα σκαλίζανε και τα βοτανίζανε
πως το τρίβουν το πιπέρι οι διάβολοι καλόγεροι
με τη μύτη τριβυτό».
Εκείνη τη στιγμή ήταν όλοι υποχρεωμένοι να πλησιάσουν τη μύτη τους κάτω στη γη, κι αυτό το παρακολουθούσαν οι δυο αυτοί άντρες με το λουρί στο χέρι. Ύστερα ακουγόταν η στροφή του τραγουδιού:
«Για σκωθείτε παλικάρια
με σπαθιά και με χατζάρια».
Στο άκουσμα αυτής της στροφής του τραγουδιού ήτανε όλοι υποχρεωμένοι, όσοι ήτανε πιασμένοι στο χορό, να σηκωθούν και να πηδήξουν γρήγορα το εμπόδιο, το οποίο σχηματιζόταν από τους δυο άνδρες της μίας άκρης του χορού. Το ίδιο επαναλαμβάνονταν και από την άλλη άκρη του χορού. Και συνεχιζόταν το τραγούδι:
«τριβυτό μωρ ’ τριβυτό
πως το τρίβουν το πιπέρι
Με τον αγκώνα με το χέρι
οι διάβολοι καλογέροι».
Τη στιγμή αυτή ήτανε ακουμπισμένοι όλοι με τον αγκώνα για να τρίψουν το χώμα κάτω, διότι άγρυπνοι στα κεφάλια τους στέκονταν με τα λουριά στα χέρια οι δύο άντρες. Ύστερα ακουγόταν επόμενη στροφή:
«Για σκωθείτε παλικάρια
με σπαθιά και με χατζάρια»
Στο άκουσμα της στροφής αυτής, σηκώνονταν όλοι μαζί (αυτοί που χόρευαν) και πηδούσαν ακόμη μια φορά το εμπόδιο. Και έτσι τελείωνε το τραγούδι, διαλύονταν ο χορός ή κάποιοι συνέχιζαν το χορό με άλλα τραγούδια και χορούς ή φεύγανε για τα σπίτια τους σιγά – σιγά αφού πρώτα εύχονταν ένας στον άλλον υγεία και χαρά και προσδοκούσαν να είναι όλοι πάλι μαζί την επόμενη χρονιά για να ξαναγιορτάσουν το πανηγύρι στις 26 Ιουλίου. Λέγεται ότι με το τέλος του πανηγυριού, στα παλιά εκείνα χρόνια, ένας μεγαλόσωμος και γεροδεμένος άνδρας, που άκουγε στο όνομα Χρίστος Ντάκας, τραυματίας του πολέμου 1897 με διαμπερές τραύμα στα μάγουλα, σηκωνόταν με άλλα 15 -20 παλικάρια και έστηναν τον χορό με τους στίχους του παρακάτω τραγουδιού.
«Κίνησα να πάω στις στείρες
μου ‘ρθαν κι άλλες πέντε χήρες
πρώτα φιλώ τσανύπαντρες
κι ύστερα τις παντρεμένες
που ναι καλομαθημένες».
(Απόσπασμα από την Διπλωματική εργασία του Σπυρίδωνα Παπαγιώτη με θέμα «Οι Κουδαραίοι του χωριού Πράμαντα», ΤΕΦΑΑ, Παν. Θεσσαλίας, 2001)
Στη φωτογραφία στιγμιότυπο από το χορό του Τριβυτού στην Πράμαντα, από το ιστολόγιο της Chryssi Goldy στο Pinterest, πριν το 1960.
—————-
7/10/1978 : Epirus, Arta. Brücke über den Arachthos. Bau der Türkenzeit, 1603, aber antike und byzantinische Spolien. Helbig, Konrad 1978.10.07. Deutsche Fotothek
27 Δεκεμβρίου 1930 : Το “Πρωτόκολλον παράδοσης και παραλαβής της κινητής και ακινήτου περιουσίας” της Ιεράς Μονής Μελισσουργών στην Ιερά Μονή Κάτω Παναγιάς. (Από αρχείο κ. Κ. Μπανιά)
—————
30 Δεκεμβρίου 1930 : Η αναφορά του Ηγουμενοσυμβουλίου της Κάτω Παναγιάς προς τον Μητροπολίτη Άρτας, περί της παραλαβής της περιουσίας της συγχωνευθείσης Ιεράς Μονής Μελισσουργών. (Από Αρχείο κ. Κ. Μπανιά)
“Απέναντι του χωρίου, πέρραν του Ποταμού κείται Μονή τις επί τη μνήμη των Εισοδείων της Θεοτόκου, ανεγερθείσα το 1754 ή το 1757 υπό του κτήτορος και ηγουμένου Ιακώβου, ον διεδέχθησαν άλλοι άσημοι ηγούμενοι. Από δε του έτους 1830 ηγουμένευσεν επίσημος ανήρ ο Ιερ. Θεοφάνης. Άλλοι δε μετά τούτον ουχ υπήρξαν άξιοι σημειώσεως, ο δε από του 1871 σχεδόν ηγουμενεύων εστίν ιθαγενής Ιερομόναχος Νεόφυτος.”
Αυτή είναι η αναφορά του Σεραφείμ Βυζάντιου στο Μοναστήρι της Παναγίας στους Μελισσουργούς στο ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ(1884). Ωστόσο ο κ. Παπακώστας στο βιβλίο του ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ(1967), όπου κάνει μια εκτενή περιγραφή του Μοναστηριού, αναφέρεται σε θρύλο της περιοχής “…….περί του ότι, εάν το χωρίον εις σκληρούς χρόνους επιδρομών βαρβάρων ουχί άπαξ υπέστη έκλειψιν, επί έτη ή δεκαετηρίδας αφάνειαν, ότι συν αυτώ και το Μοναστήριον έσχε την αυτήν τύχην. Αλλ’ εν τω αφανισμώ δεν έπαυσε και να απλούται εις την ατμόσφαιραν του τόπου , να κατέχη την συνείδησιν του λαού η κοινής αποδοχής παράδοσις, ότι το Μοναστήριον υπήρξεν εις πολύ παλαιάν εποχήν, κατά αιώνας προγενεστέραν του 1745. Και ότι ασάφεια υπάρχει ως προς την ερμηνείαν και ουχί ακριβολόγος είναι η εν τη επιγραφή έκφρασις “…..ανηγέρθη εκ θεμελίων …πρότερον μη ον(τα)”. Ανηγέρθη άρα γε εκ θεμελίων ή ανωκοδομήθη εκ θεμελίων το πάλαι ποτέ κτισθέν και υπάρξαν , εις απροσδιόριστον δε χρόνον μετέπειτα αφανισθέν Μοναστήριον; ή, μόλις προ 50ετίας (τω 1696), είχεν υποστή και αυτό την τύχην τόσων Ναών και Μοναστηρίων των ορεινών (και μέχρις των Αγράφων) της χώρας ταύτης, γενόμενον και αυτό παρανάλωμα του πυρός, πυρποληθέν υπό των ορδών του εξωμότου Γκιαούρ-Μπέη Γερακάρη;
Στη φωτογραφία το Μοναστήρι των Εισοδίων της Θεοτόκου το1940, πριν καταστραφεί από τον μεγάλο σεισμό του 1967 (Φωτο από συλλογή Χ.Μ.)
———————
Το χαγιάτι του Μοναστηριού της Παναγίας στους Μελισσουργούς
(Φωτο -και το σχόλιο που ακολουθεί- από Αρχείο κ. Κ. Μπανιά)
———————-
1938 : Άποψη του Πέτα Άρτας (Φωτο Σπύρου Μελετζή, Μουσείο Μπενάκη)
———————–
(Το κυρίως αγρόκτημα Πέτα είχε πουληθεί προ του 1913 από τον εξουσιαστή του Κωσταντίνο Καραπάνο στους κατοίκους Πέτα. Είχαν παραμείνει οι εκτάσεις που ανήκαν στις Μονές και τις εκκλησίες. Επίσης δεν είχαν πουληθεί οι εκτάσεις που βρίσκονταν στις θέσεις Άνω και Κάτω Καραμούτσου)
ΕΞΟΥΣΙΑΣΤΕΣ α) Ιερά Μονή Θεοτοκιού Άρτας β) Ιερά Μονή Κάτω Παναγιάς Άρτας γ) Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου Πέτα δ) Ιερά Μητρόπολις Άρτας ε) Ιερά Μονή Μελατών Άρτας στ) Ιερά Μονή Ροβέλιστας Άρτας ζ) Μετόχιο Μονής Γρηγορίου Αγίου Όρους η) Ιερά Μονή Βησσαρίωνος Τρικάλων θ)Ιερά Μονή Μερκόβου Τρικάλων ι) Ζωή Μοριζάνη ια)Γεώργιος Κόκας, Νικόλαος Κοσμάς, Ιωάννης Κοσμάς, Δημήτριος Κοσμάς.
Μπορείτε να διαβάσετε τις επιπλέον πληροφορίες στον πίνακα που ακολουθεί στη φωτογραφία…..
Στην περιγραφή αναγράφονται : η έκταση του αγροκτήματος, η παραγωγή του όπως και η νομική σχέση που συνέδεε τον τσιφλικά με τους καλλιεργητές του αγροκτήματος. Σε όσα τσιφλίκια δεν αναφέρεται το ποσοστό της παραγωγής που καταβάλλονταν από τον καλλιεργητή στον τσιφλικά, δηλαδή το γεώμορο, αυτό καθορίζονταν ενιαία για όλα τα αγροκτήματα, είτε καλλιεργούνταν μπασταινουχικά, είτε κολληγητικά, ως εξής :
Από το συνολικό ποσό παραγωγής αφαιρούνταν ο υπέρ του δημοσίου φόρος 12,50% και από το υπόλοιπο, το 1/3 έπαιρνε ο τσιφλικάς, ως γεώμορο, τα δε 2/3 έμεναν στον καλλιεργητή, τον οποίον βάρυναν τα έξοδα καλλιέργειας όπως και ο σπόρος.(Πηγή: Ευστράτιος Πατσαλιάς)
