ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΚΙΝΗΜΑΤΟΘΕΑΤΡΑ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ

“Η πόλη της Άρτας πρέπει να είδε κινηματογράφο το 1937 ή 1938 κατά τον «Ελεύθερο Λόγο», με την ίδρυση του «Τιτάνια». Είχε ξύλινα καθίσματα σε ευθεία γραμμή και βρισκόταν στη οδό Βασιλέως Πυρρού 12. Αλλά υπάρχει μια αναφορά από το Τάκη Βαφιά στο έργο του «Το ερασιτεχνικό θέατρο στην Άρτα» όπου αναφέρει τα εξής «την άλλη χρονιά -1927-μια ομάδα από μαθητές, Νώντα Κουβαρά, Ηλία Χουλιάρα, Χρήστο Λάμπρου, Σπύρο Ρήγα και άλλους, έδωσαν στο κινηματοθέατρο «Αττικόν» που ήταν στην οδό Μητροπολίτη Ξενοπούλου απέναντι σχεδόν από την είσοδο του Αγίου Σπυριδώνα θεατρική παράσταση» αλλά η έρευνα η προφορική δεν επαληθεύει την αναφορά πουθενά αλλού. Ενώ το 1929 τεκμηριώνεται η ύπαρξη του «Ορφέα» αρχικά από τον έντυπο τύπο όπως «Ελεύθερο Λόγο», «Εμπρός», «Αμβρακία», «Ηχώ της Άρτας», « Το Φως», «Η Αλήθεια», «Σχολιαστής» καθώς και από τον Τάκη Βαφιά και από το Λεύκωμα του Σκουφά στα 1959: « επίσης 2 χειμερινοί κινηματογράφοι, ο «Ορφεύς» και το «Παλλάς» και 2 θερινοί», και από τις προφορικές μαρτυρίες των Ζηνοβία Σαλωνίτη, Βασιλείου Γκανιάτσα, Βασιλείου Καρατσιώλη. Ο «Ορφέας» αποτυπώνεται στο έργο του Ν. Ρίγγα «οι ερωτικοί». Σ’ αυτή την αναφορά υπάρχει και η μοναδική φωτογραφία του κτιρίου. Στο κείμενο ο συγγραφεύς περιγράφει τη σχέση της οικογένειάς του με τον κινηματογράφο…. «..ύστερα στον κινηματογράφο δούλευε ο Μάχoς και αργότερα και ο Ράκιας που εργάζονταν στη μηχανή του, ο κινηματογράφος ήταν και η μαγεία της εικόνας που με το σβήσιμο των φώτων ανάβει τ’ απόκρυφο φως του ονειρικού κόσμου και σ’ απορροφάει όπως η πανσέληνη σε αφώτιστο περγιάλι.» Σε ένα άλλο σημείο αναφέρει « ..αργότερα για να κονομάω το χαρτζιλίκι μου άρχισα να πουλάω φυστικιά στον κινηματογράφο, πράγμα που το έκανα μέχρι που τελείωσα το Δημοτικό. Ο κινηματογράφος λέγονταν «ΟΡΦΕΥΣ» και ήταν σαν σπίτι μας που το πονάγαμε πολύ, επειδή από κει και από το περιβόλι ζούσαμε. Ο κινηματογράφος είχε και ζωντανό περιεχόμενο που ήταν, οι Τσολαίοι, οι Κατσανταίοι, οι Ριγγαίοι και οι Μαυρογοναταίοι με επικεφαλής τον αξέχαστο κυρ-Βασίλη και με 2 ανθρώπινα μοσχοβολιστά και ωραία μισάνοιχτα γαρούφαλλα, την Καίτη και το Ράκια. Το Ράκια μάλιστα τον θαύμαζα και τον καμάρωνα επειδή στ’ αλήθεια ήταν ίσως ο πιο όμορφος μαθητής του γυμνασίου ..όμως δυστυχώς η παλιά φρουρά του κινηματογράφου έφυγε, εκτός απ’ το Νίκο, και μείναμε εμείς τα παιδιά [τότε] στο πόδι τους και ο κινηματογράφος το όνειρο, που τον κατεδάφισε ο οικονομικός οδοστρωτήρας, πλέχτηκε για πάντα στην καρδιά μας». (Απόσπασμα από την Πτυχιακή Εργασία του Πολέμαχου Πασχαλίδη με θέμα Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ “ΕΙΚΟΝΑ” ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΕΙΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ [1945 – 1967], Άρτα, 2011 – Ευχαριστούμε θερμά τον κ. Πασχαλίδη που μας απέστειλε την εργασία του).

Στη φωτο η Αφίσα του Συλλόγου ΣΚΟΥΦΑΣ από την θεατρική παράσταση ΑΡΡΑΒΩΝΙΑΣΜΑΤΑ που ανέβηκε στην αίθουσα Τιτάνια το 1940 στην οδό Βασιλ. Πύρρου 12.(Πηγή : ΤΟ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΑΡΤΑ, Τ. Βαφιάς, Αθήνα, 1995)

Δημοσιεύθηκε στη Η μουσική, τα σινεμά και το ερασιτεχνικό θέατρο στην Άρτα | Σχολιάστε

25 Μαρτίου 1939 : Μαθητές και μαθήτριες με τη στολή της ΕΟΝ

25 Μαρτίου 1939 : Μαθητές και μαθήτριες με τη στολή της ΕΟΝ φωτογραφίζονται μαζί με τους καθηγητές τους στην αυλή του Γυμνασίου Αρρένων. ( Φωτο κ. Κ. Μπανιάς) 

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε

Oικογένεια Παναβέλη…

OΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΠΑΝΑΒΕΛΗ : Δεξιά όρθιος ο Δημήτρης Παναβέλης, αργότερα έμπορος με διεθνή βραβεία οινοποιίας σε πολλές Ευρωπαϊκές πόλεις. Μιλούσε 5 ξένες γλώσσες και έπαιζε 4 μουσικά όργανα. Υπήρξε επίσης Πρόεδρος του Μ/Φ Συλλόγου “ΣΚΟΥΦΑΣ”. Μπροστά ο αδελφός του Βασίλης. Στη μέση η μητέρα τους, πίσω όρθια η Χαρίκλεια Παναβέλη, σύζυγος του Γεράσιμου Μαραγκού και μπροστά η αδελφή τους Ελένη. Το νεοκλασικό σπίτι της οικογένειας Παναβέλη σώζεται μέχρι σήμερα στην οδό Σκουφά. (Φωτο κ έρευνα κ. Κ. Μπανιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Αρτινές Οικογένειες | 1 σχόλιο

BON Antoine, c.1920. ΑΡΤΑ, Ναός της Παναγίας της Παρηγορήτισσας.

 ———————-

Αργυροτυπία 17.5×23.5cm. Yπογεγραμμένη “a. Bon” & με χειρογραφο τίτλο στο passe-partout 32x40cm. O Antoine Bon ηταν Γάλλος αρχαιολόγος, μέλος της Γαλλικής Σχολής Αθηνών (1924), που εργάστηκε κατά την περίοδο 1924-1931 στην Πελοπόννησο, τη Θάσο και άλλες περιοχές, και ασχολήθηκε με την αναστήλωση κάστρων και μνημείων. Υπήρξε μανιώδης ερασιτέχνης φωτογράφος και φωτογράφιζε όλα τα μέρη που επισκεπτόταν.(Φωτο από οικο δημοπρασιών)

Δημοσιεύθηκε στη Οι Εκκλησίες | Σχολιάστε

“ΤΑ ΞΕΝΟΜΑΛΛΙΑ”

Πολύ πριν κυκλοφορήσουν στην αγορά οι τρέσες μαλλιών, οι γυναίκες της περιοχής που δεν είχαν πολλά δικά τους μαλλιά για να πλέξουν “κόσες” (κοτσίδες), μάζευαν τα “ξενομάλλια”. Εκεί που χτενίζονταν και έβγαιναν λίγα-λίγα τα μαλλιά, αυτά – τις πιο μακριές τρίχες – τα μάζευαν και τα κράταγαν για πολύ καιρό, 2-3 χρόνια, μέχρι να γίνουν πολλά. Ήθελαν τα δικά τους για να ταιριάζουν, έπαιρναν όμως και από φιλενάδες και γνωστές, αρκεί να ήταν το ίδιο χρώμα. Με μαύρη κλωστή τα έδεναν ματσάκια για να μην μπερδεύονται και έπειτα τα έπλεκαν σε πλεξούδες. Αυτές τις έπλεναν, τις χτένιζαν και τις ένωναν με τα δικά τους μαλλιά και δεν τα ξεχώριζες. Όποτε ήθελαν να τις περιποιηθούν, τις ξεχώριζαν και τις ξανατοποθετούσαν (με κάποιο κορδονάκι ή κορδέλα και φυσικά δεν φαίνονταν καθώς φορούσαν το μαντήλι).Υπήρχαν γυναίκες (όπως η Σοφία τ’ Κακάβα) που είχαν επιδεξιότητα σ’ αυτά. Έφτιαχνε από τα μαλλιά της “κόσες” και τις έδωνε στις φιλενάδες της, δωράκι, ενώ ήταν κι άλλες που τα πουλούσαν.
“Μαρτυρία της Αφροδίτης Τσιρώνη, Κυψέλη, 1998 : Ξενομάλλια φόραγαν πολλές, ήταν της μόδας οι κόσες τον καιρό τον δικό μας. Άλλες έκοβαν, με τη θέλησή τους και έδωναν, και άλλες τις πούλαγαν. Όσες έβγαιναν στην τσατσάρα τις μάζωναν ματσάκια, τις έκαναν “λόιδο”, σαν χοντρό σπάγγο, 30-50 πόντους μάκρος, τις έκαναν κλωνάρια και τις έπλεκαν δυο κόσες όπως οι κανονικές. Τις συναρμολόγαγαν με τα δικά τους γατόμαλλα και φαίνονταν σα να ήταν δικές τους. Διατηρούνταν για πολλά χρόνια, έφταναν ως κάτω στη μέση, στη ζώνα τους και με φιόγκο στην άκρη……έκαναν πατατράκ!!! Στο χορό…”
(Πηγή : “Η εμφάνιση της γυναίκας”, Άρθρο του Δημήτρη Παππά στο περιοδικό Τζουμερκιώτικα Χρονικά, Ι.Λ.Ε.Τ., τχ. 2008)

Στη φωτο κορδέλες και ξενομάλλια από την ιστοσελίδα του Πολιτιστικού Συλλόγου Μεταξάδων Έβρου (http://metaxadesgr.blogspot.com/p/blog-page_58.html). Είναι η μοναδική φωτογραφία που βρήκαμε και καθώς φαίνεται τα ξενομάλλια ήταν μια γυναικεία συνήθεια σε όλη την Ελλάδα.

Δημοσιεύθηκε στη Λαογραφικά και άλλα | Σχολιάστε

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

ΟΔΟΣ ΣΚΟΥΦΑ – Το παλαιό καφενείο του Κοντοχρήστου. Χαρακτικό – ξυλογραφία 0,48 χ 0,33 του κ. Δημήτριου Τσιρογιάννη (Πηγή : ΑΡΤΙΝΟΙ ΖΩΓΡΑΦΟΙ ΚΑΙ Η ΑΡΤΑ, Έκδοση Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Άρτας σε επιμέλεια Κ. Βαίτση, 2005)

Δημοσιεύθηκε στη Αρτινοί ζωγράφοι και η Άρτα | Σχολιάστε

ΟΣΜΗ ΠΟΛΕΜΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΗΣΥΧΗ ΠΟΛΗ

Μια ήσυχη επαρχιακή πόλη ήταν η Άρτα του 1940 με όλα εκείνα τα στοιχεία της ηπειρωτικής εκείνης περιοχής που προσπαθεί να παρακολουθήσει τις εξελίξεις της εποχής. Η κοινωνία προσπαθούσε να αντιγράψει την χαλαρότητα και την καλή ζωή των Αθηναίων. Οι Αρτινοί του 1930 – 1940, θεωρούνταν ιδιαίτερα πολιτισμένοι για τα κριτήρια της εποχής, αποτέλεσμα του υψηλού επιπέδου των δημοσίων υπαλλήλων που από την απελευθέρωση του 1881 φρόντισε το Ελληνικό Βασίλειο να διορίσει. Τα καφενεία του παλιού Κρυστάλλη , του Ντέμσια στη Σκουφά, του παραδοσιακού Κακαβά, του κλασικού Μπαικούση , του μπάρμπα Κώστα Τρομπούκη στη Σταματελοπούλου και Σκουφά ήταν τα στέκια, στα οποία σύχναζαν και μεταξύ καφέ και ποτού ανέλυαν τα διεθνή γεγονότα, τοποθετούνταν για τις δράσεις της κυβέρνησης και κατέθεταν τις απόψεις τους για τις ειδήσεις των εφημερίδων. Η Ελλάδα τότε ήταν υπό το καθεστώς της δικτατορίας του Ι. Μεταξά, ενώ βασίλευε ο Γεώργιος ο Β’ και ήδη είχε κορυφωθεί ο περίφημος Τρίτος Ελληνικός Πολιτισμός που πρέσβευαν οι οπαδοί της 4ης Αυγούστου. Στα καφενεία όμως της Άρτας η Δημοκρατία συνέχιζε να υπάρχει και βέβαια η ένταση που επικρατούσε αφορούσε κυρίως τις διαφορές μεταξύ των Βενιζελικών (δημοκρατικών) και των Λαϊκών (φιλομοναρχικών), η οποία ήδη είχε ξεκινήσει από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, αλλά ιδιαιτέρως επί Μεταξά είχε κορυφωθεί ως δείγμα διχασμού της κοινωνίας. Είχε σαφώς αρχίσει να εμφανίζεται και το ΚΚΕ, με δυναμική παρουσία στο χώρο των εργατών, οι οποίοι από χρόνια είχαν αναπτύξει και τις πρώτες τους συνδικαλιστικές οργανώσεις. (Απόσπασμα από το βιβλίο του κ. Κ. Βάγια, Η ΑΡΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ Της ΚΑΤΟΧΗΣ, Έκδοση ΣΚΟΥΦΑΣ, Άρτα, 2004)

Στη φωτο το Καφενείο “Η ΕΛΛΑΣ” του κ. Κώστα Τρομπούκη στο Μονοπλιό, γωνία Σκουφά & Σταματελοπούλου από το ίδιο βιβλίο του Κ. Βάγια 

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην κατοχή και την Αντίσταση | Σχολιάστε

24 ΜΑΡΤΙΟΥ 1449 – ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΚΑΤΑΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΡΤΑ

——————

Ο Κάρολος Β’ Τόκος ανέλαβε τη διακυβέρνηση της Άρτας το 1430. Μετά από μερικούς μήνες απεστάλη από τον Σουλτάνο Αμουράδ Β’ ο στρατάρχης Σινάν-Πασσάς, ο επονομαζόμενος Σαραψίας με μεγάλο στρατό για να κυριεύσει την Ήπειρο. Η πόλις των Ιωαννίνων παραδόθηκε στους Οθωμανούς τον Οκτώβριο του 1431, ο δε Κάρολος υποχρεώθηκε να αποδίδει φόρο και να εμφανίζεται στο Σουλτάνο ως υποτελής. Μετά από 19 χρόνια, η πόλις της Άρτας και ολόκληρη η περιοχή της Αμφιλοχίας και Ακαρνανίας παραδόθηκε στον Αρχιναύαρχο του Σουλτάνου Φαΐκ Πασσά. H κατάληψη της Άρτας ήταν αναίμακτη καθώς οι Αρτινοί είχαν κλείσει συμφωνία με τον Σουλτάνο.
Έτσι η περιοχή προσαρτήθηκε στην Οθωμανική αυτοκρατορία και ονομάσθηκε Κάρλελι, δηλαδή επικράτεια του Καρόλου, διατηρώντας το όνομα και κατά τους Οθωμανικούς χρόνους. Ο δε Κάρολος Τόκος, εκδιωχθείς, περιορίστηκε στα νησιά Λευκάδα, Ζάκυνθο και Κεφαλλονιά και πλήρωνε φόρους στο Σουλτάνο, ωστόσο διατήρησε τον τίτλο «Κύριος της Άρτης, Δουξ της Λευκάδος και κόμης Παλατίνος Κεφαλληνίας, Ιθάκης και Ζακύνθου», απεβίωσε δε το 1460.Ο Φαΐκ Πασάς, ο οποίος είχε χωριά γύρω από τη Θεσσαλονίκη και τις Σέρρες, καθώς και ακίνητα στη Θεσσαλονίκη, αφιέρωσε τα έσοδα από αυτά στο φτωχοκομείο που έκτισε (imaret) στη “Narda”. Τα οθωμανικά αρχεία επίσης αναφέρουν ότι πριν χτιστεί το γνωστό γεφύρι, ο Φαΐκ πασάς είχε χτίσει γέφυρα για να εξασφαλισθεί η γρήγορη μετάβαση από τη μια πλευρά του Αράχθου στην άλλη, καθώς τότε γινόταν μόνο με πλοιάρια. Επίσης φρόντισε να υπάρχει οδικό δίκτυο που να συνδέει την Άρτα με τα Τρίκαλα.(Πηγές : ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ, Σεραφείμ Ξενόπουλου, 1884 και ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΑΡΤΑ 1449-1881, Φώτης Βράκας, academia.edu)

Στη φωτο Xαρακτικό του Κάστρου της Άρτας -1686 (View of the castle of Arta, Enderlin Jacob, 1686). http://eng.travelogues.gr/

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην Τουρκοκρατία | Σχολιάστε

1953 : Τα κορίτσια της Ε’ Τάξης του Γυμνασίου Θηλέων Άρτης 

—————

1953 : Τα κορίτσια της Ε’ Τάξης του Γυμνασίου Θηλέων Άρτας με την καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής Τέτα Παρηγορίτσα. (Φωτο κ έρευνα κ. Κ Μπανιάς)

Δημοσιεύθηκε στη Η Εκπαίδευση στην Άρτα | Σχολιάστε

Το εμπόριο στην Άρτα από τους Ενετούς – Το αρτινό πρινοκόκι

——————–

Η περιοχή της Άρτας έβγαζε βελανίδι και χρυσόξυλο, (το τσερμιντσέλι), επίσης το πρινοκόκι απ’ το πουρνάρι, κατάλληλο για βαφή, (τη λεγόμενη γκράνα), ή κηκκίδι ή κρεμέζι (κόκκος ή κέρμος ο βαφικός), πηγή εισοδήματος τότε για πολλές ελληνικές επαρχίες. Ήταν έντομο που αναπτύσσονταν στα φύλλα της κοκκοφόρου βελανιδιάς περισσότερο, της οποίας τα θηλυκά, μετά την ανοιξιάτικη γονιμοποίηση, σχημάτιζαν μικρό εξοίδημα στο φύλλο στο οποίο έβαζαν 2000 αυγά και μια χρωστική ουσία πριν εκκολαφθούν τα αυγά. Οι χωρικοί συγκέντρωναν τους κόκκους, τους βρέχανε με ξύδι ή κρασί και τους στέγνωναν στον ήλιο. Ή τους βράζανε σε καζάνια οπότε έπαιρναν ερυθρόφαιο χρώμα.
Ο Μέρτζιος σχολιάζοντας το πρινοκόκι αναφέρει επί λέξη : “Ζωύφια επιπολάζοντα εις τους πρίνους (πουρνάρια) των περιφερειών Ιωαννίνων, Παραμυθίας και Πελοποννήσου, τα οποία συλλεγόμενα ξηραίνονται εις τον ήλιον και ομοιάζουν με υπέρυθρα σφαιρίδια. Εν Βενετία κατά τον Boerio τα εχρησιμοποίουν δια την βαφήν των εριούχων εις χρώμα κόκκινον και βύσσινον. Και επειδή εις την Αραβικήν και εκείθεν εις την Γαλλικήν το πρινοκόκι ονομάζεται “κερμές” δια τούτο απαντώμεν εις τας επιστολάς την λέξιν “κερμεζέ” ή “κρεμεζί”. Προ του 1922 εγίνετο και εξ Ιωαννίνων αρκετή εξαγωγήν παρά διαφόρων εμπόρων πρινικοκίου διά την Τύνιδα όπου το εχρησιμοποίουν διά την βαφήν των φεσιών, άτινα οι Ιωαννίται ωνόμαζον φέσια της Τούνας”.
Πάντως το Αρτινό πρινοκόκι ήταν φημισμένο και το διαφήμιζαν όλοι ως “Αρτινόν” στην εμπορική αλληλογραφία. “Ο Φώτος Νίκος, Iωάννινα, 18 Οκτωβρίου 1727, γράφει ότι έστειλεν εις Κορφούς του Σαλίβεργου Ιωάννη 4 κώλα πρινοκόκι να φορτώση διά Βενετίαν. “Το πρινοκόκι είναι καλό και να το κράξητε Αρτινό”. Τώρα αυτός ήλθε από την Άρτα και κατοικεί εις Ιωάννινα (…)”.
Σε άλλη επιστολή του Μάνου Λεονδίτη εξ Άρτης που κατοικεί στη Βενετία διαβάζουμε :
“1628 Ιουλ. 8 εις την Βενετίαν.
Ξεκαθαρίζει με το παρόν γράμμα κυρ Μάνος ο Λεονδίτσης, πως τον έχει εγγυημένον ο γεώργως ηγούμενος εις το αυθέντι ματθαίον καρβούνην τον ιατρόν, εις Δουκ. 400 ήγουν δοκάτα(….) και επειδή ο άνωθι κυρ μάνος έχει να μισεύση(…) δια το βέβαιον της αληθείας έγινεν το παρόν γράμμα εις το οποίον θέλει υπογράψη ο αυτός κυρ μάνος με το ίδιόν του χέρι, βεβαιώνοντας τα άνωθι γεγραμμένα ήγουν δουκ. 400 ο άνω κυρ μάνος ο Λεονδίτσης άφησεν εις χείρας του άνωθι γεωργίου δύο σακιά πρινοκόκι να τα πουλήσει εις το καλήτερο και πουλώντας τα να είναι το όσον πιάσουν διά το άνωθι χρέος.
Εγώ ο μάνος ο λεωνδίτζης βεβεονο τα άνοθι”.
(Πηγή ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΗ ΗΠΕΙΡΟΣ, Ν. Ζιάγκος, 1974 και ΑΡΤΙΝΟΙ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ 16ον -19ον ΑΙΩΝΕΣ, Ε. Βέτσιος, Περιοδικό ΣΚΟΥΦΑΣ, Τομ. ΙΑ, τχ 90-91, Άρτα, 1999)

Στη φωτογραφία το πλοίο Γολέτα υπό Οθωμανικήν σημαίαν ιδιοκτησίας Αλεξάνδρου Βεργίτη, μεταφέρουσα 25 χιλιάδας ενετικάς λύτρας Βαλανιδίου φορτωθέν απο του λιμένος Καρβασαρά εβυθίσθη εις τον δίαυλον (Αμβρακικού) στις 26 Ιανουαρίου 1850.
(Πηγή: Ιστορικό αρχείο “ΛΥΣΙΜΑΧΟΣ Ο ΑΚΑΡΝΑΝ” , Αμφιλοχία) 

Δημοσιεύθηκε στη Η Άρτα στην Ενετοκρατία | Σχολιάστε