———————–
1ο ΜΕΡΟΣ : Από Άρτας εις Πλάκαν
Από Άρτας εις Μπρένιστα ώραι 5 ¼. Εκείθεν εις Σκούπα ώραι 5, εκείθεν εις Βροδόν ώραι 2 1/2 , εκείθεν εις Καλέντσι ώραι 4, εκείθεν εις Κουτσουλιό ώραι 5, εκείθεν εις Ιωάννινα 2 1/2 . Η οδός αύτη κατά μεν το θέρος, ότε τα ύδατα του ποταμού της Άρτης εισίν ολίγα, διέρχεται προς το βόρειον μέρος της πόλεως διά του ρείθρου του ποταμού, εν καιρώ δε χειμώνος δια της προς νότον της πόλεως γεφύρας, ότε μηκύνεται η οδός, ομαλή ούσα, επί ¾ της ώρας. Από της γεφύρας η οδός διευθύνεται προς βοράν και μετά 2 ¼ ώρας διέρχεται διά του χωρίου Γρεμενίτσα (300 Ελλ. Κατ.). Εκείθεν η οδός ανέρχεται ομαλώς επί των ανατολικών κλιτύων του όρους Ξηροβουνού, καταφύτων υπό χαμοδένδρων και ιδίως σχοίνων. Μετά 3 ώρας διέρχεται πλησίον του χωρίου Μπρένιστα κατοικουμένου υπό 450 Ελλήνων, και έχοντος πηγαίον ύδωρ. Από του χωρίου τούτου η οδός ευρίσκεται επί των ανατολικών κλιτύων του Ξηροβουνού, αλλά διέρχεται δι’ εδάφους καθισταμένου επί μάλλον δυσβάτου, ιδίως δ’ η οδός ευρίσκεται επί αποκρήμνου εδάφους και λίαν στενή πλησίον της θέσεως Αβαρίτσα, 1 ώραν μακράν του χωρίου Μπρένιστα ένθα συναντάται μετά της από Κουμουζάδων κλεισωρίας. Εις την θέσιν ταύτην υπάρχει τουρκικός στρατιωτικός σταθμός.
Μετά 2 ½ ώρας από του χωρίου Μπρένιστα η οδός διέρχεται πλησίον του χωρίου Πεστιανά, όπερ μένει χαμηλά και ανατολικώς (δεξιά) εις διάστημα 20 λεπτών της ώρας. Το χωρίον τούτο έχει 450 έλλ. κατοίκ. και 3 πηγάς ύδατος. Μεθ’ ½ ώραν από του χωρίου τούτου η οδός διέρχεται δια του χωρίου Νισίστα (1200 Έλλ. κατοικ. και άφθονα ύδατα), οπόθεν η οδός ευρίσκεται επί εδάφους της αυτής φύσεως με το του προηγουμένου, αλλ’ ήττον ανωμάλου. Εις διάστημα 2 ωρών από της Νισίστης η οδός διέρχεται δια του χωρίου Σκούπα (500 Έλλ. κάτοικοι και άφθονα ύδατα), μετά 1 ½ έτι ώραν διέρχεται δια του χωρίου ‘Ραψίστα (600 Έλλ. κάτ. και άφθονα ύδατα), και μετά 1 έτι ώραν λήγει εις το χωρίον Βρονδόν (170 χριστ. κάτ. και 4 πηγαί ύδατος). Το τελευταίον τμήμα της οδού ευρίσκεται επί των ανατολικών κλιτυών του Ξηροβουνού, όπερ εις την θέσιν ταύτην ονομάζεται Πλάκα.(ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΚΑΙ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ , Επιτελικό Γραφείο Υπουργείου Στρατιωτικών, Αθήνα, 1880).
Να σημειώσουμε εδώ ότι το συγκεκριμένο οδοιπορικό έλαβε σαν βάση την εκκλησιαστκή διαίρεση της περιοχής σύμφωνα με την οποία στην Περιοχή της Άρτης το IV Τμήμα Τσουμέρκων περιλαμβάνει μόνο επτά χωριά, όπως αναγράφονται στον παρακάτω πίνακα….Τα χωριά Βρονδόν, Σκούπα, Τσουβιστα και Ραψίστα καθώς και όλα τα υπόλοιπα χωριά της δυτικής πλευράς του Αράχθου καταγράφονται στο Τμήμα Τζουμέρκων της Επαρχίας Ιωαννίνων, καθώς ανήκαν εκκλησιαστικά στη Μητρόπολη Ιωαννίνων.
ΠΑΛΑΙΕΣ Κ ΝΕΕΣ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ
Βρονδόν ή Βρουδόν= Μονολίθι
Γρεμενίτσα = Γραμμενίτσα
Γρίμποβον=Γρίμποβο
Μωρένιστα ή Μπρένιστα ή Πρένιστα=Κορφοβούνι
Νισίστα=Κεντρικόν (1927)
Πεστιανά ή Οπισθιανά =Δίστρατον (1956)
Ραψίστα=Πλατανούσα
Σκαμνιά κ Βούλια(100 κάτ.)=;
Σκούπα= παραμένει το ίδιο
Τσουβίστα =Δαφνωτή
Ψωριάδες η Ψωριάρες ή Σπαθαριά (60 κάτ.) = Βλαχέρνα
Στη φωτογραφία το Φυλάκιο Μπρένιστας (Κορφοβουνίου) : Φωτογραφία του άλμπουμ 90618 του Σουλτάνου Αμπντουλχαμίτ Β΄ (1876-1909) με αριθμό 18. (Δημοσιεύτηκε από τον κ. Gregory Manopoulos στη σελίδα SAVE IMARET IN ARTA, GREECE)
