Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

2 Ιουλίου 1822 : Η χαμένη επιστολή του Μάρκου Μπότσαρη από τη μάχη του Πέτα η οποία είχε βγει σε δημοπρασία τον Δεκέμβριο του 2020 από τον δημοπρατικό οίκο “ΦΡΑΤΤΗΣ”.
Η πρώτη φορά που γίνεται αναφορά για αυτό το τεκμήριο είναι στις 7 Αυγούστου 1877 στο περιοδικό ΕΣΤΙΑ σελ. 510. Ο Γ. Τ. Δ αναφέρει:
“Ο εν Λιβόρνω συνδρομητής ημών κ Γ. Π. κέκτητε αξιόλογον συλλογήν αυτογράφων, αφορώντων την ιστορία του υπέρ ανεξαρτησίας αγώνος μας, εν οίς και επιστολάς των κορυφαίων πρωταγωνιστών, και ολόκληρον την αλληλογραφίας του Οδυσσέως Ανδρούτσου. Εκ της συλλογής ταύτης απέστειλεν ημίν προς δημοσίευσιν την επομένην του Μάρκου Βότσαρη επιστολήν, της οποίας ευλαβείας άξιον εκρίναμεν το ανορθόγραφον.”
“Κίρ γιόργι Ειξέρις οπού έχω καλαμπαλίκι πολεί και ναμού δήνις τιν κάθε ειμέρα από τέσερες μποτίλες κρασεί και μισί οκα ρίζι και μένο 1822 Ιουλίου 2 αδελφόσου Πέτα ΜΑΡΚΟ ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ”
(Αί μέν φιάλαι οίνου εινίττονται βαρέλια πυρίτιδος, η δε οκά ρίζι, καντάριον μολύβδου).
Αυτό το κρυπτογραφημένο έγγραφο στάλθηκε από το χωριό Πέτα της Άρτας δύο μέρες πριν την ομώνυμη μάχη που εξελίχθηκε σε πανωλεθρία των επαναστατικών δυνάμεων. Μάλλον προς τον Γεώργιο Τουρτούρη στη Ζάκυνθο (Ηπειρώτης έμπορος που συνέδραμε ενεργά και οικονομικά στην επανάσταση). Στο πίσω μέρος σημείωση του παραλήπτη “ Μάρκος Μπότσαρης 4 κρασί, οκά ρύζι”.

καλαμπαλίκι < τουρκική kalabalık < αραβική غلبة (galaba) κοσμοσυρροή- όχλος. Εδώ με την έννοια του φερέγγυου. Ο Μάρκος είχε και χρήμα αλλά και…τ’ αρχίδια (καλαμπαλίκια) για να είναι αξιόπιστος!
Στην υπογραφή ΜΠΟΖΑΡΗΣ (ΜΠΟΤΖΑΡΗΣ)
(Πηγή : Ιστολόγιο Μιχάλη Πασιάκου (@Μιχάλης Πασιάκος)

——————-

Στις 4 Ιουλίου 1822 το Πέτα της Άρτας είχε το σημαντικότερο ραντεβού με την ιστορία του καθώς εδώ έγινε μία από τις πιο οδυνηρές μάχες για τους επαναστατημένους. Στη μάχη αναμετρήθηκαν Τούρκοι και Επαναστάτες με Φιλέλληνες. Οκτώ χιλιάδες Οθωμανοί στρατιώτες συνεπικουρούμενοι από σώματα μισθοφόρων Τουρκαλβανών εναντίον δυο χιλιάδων Ελλήνων αγωνιστών και του Τάγματος των Φιλελλήνων, που προσφέρθηκε να πολεμήσει στον Αγώνα για Ανεξαρτησία. Η ολέθρια έκβαση της μάχης επηρέασε τους Σουλιώτες για τη συνέχιση του απελευθερωτικού αγώνα στην Ήπειρο….Για τη Μάχη του Πέτα έχουν γραφεί εκατοντάδες άρθρα με αιχμή του δόρατος την «αμφιλεγόμενη» στάση του Γώγου Μπακόλα (που από πολλούς εκ των μελετητών και ιστορικών χαρακτηρίστηκε, αρχικά τουλάχιστον, ως «προδοσία»), η οποία υπήρξε καθοριστική για την έκβαση της μάχης.
Εν συντομία, ως αίτια της καταστροφής, καταγράφονται
– Η υπεροχή των τουρκικών δυνάμεων κατά το πλήθος, τον πολεμικό εφοδιασμό, τις βάσεις ανεφοδιασμού και ενισχύσεων και σε περιοχές κυριαρχούμενες από αυτές, έναντι κατά πολύ ασθενέστερων ελληνικών δυνάμεων, ανεπαρκέστατα εφοδιασμένων, χωρίς βάσεις ανεφοδιασμού και ενισχύσεων και με καταλυτική την τουρκική κυριαρχία στις ηπειρωτικές περιοχές.
– Η ανεπαρκής εκπαίδευση, προετοιμασία και ο εξοπλισμός του εκστρατευτικού σώματος. Κατά συγκλίνουσες μαρτυρίες της εποχής, οι τακτικοί ήταν ανεκπαίδευτοι, αγύμναστοι στον τρόπο τακτικής και πειθαρχικής αντιμετώπισης του εχθρού και απροετοίμαστοι για ένα τόσο σημαντικό εγχείρημα. Ο οπλισμός τους περιοριζόταν μόνον «εις εν λογχοφόρον τουφέκιον και πυριταποθήκην», ως ένδυμα είχαν «μίαν καπόταν και εν ζεύγος τσαρουχιών» και «με ένδυσιν και υπόδησιν εκ των ενόντων και ουχί ομοιομόρφως».
– Η διαφορετικότητα των ανδρών του σώματος κατά την πολεμική εμπειρία. Διαφορετική των φιλελλήνων, απόμαχων πολεμικών και επαναστατικών περιπετειών, διάφορος των Επτανησίων, των τακτικών, των ατάκτων. Οι φιλέλληνες πολεμούσαν τον εχθρό «εκ του συστάδην», σώμα προς σώμα, οι άτακτοι με προμαχώνες-ταμπούρια «εν καιρώ μάχης». Χαρακτηριστική είναι η απάντηση των Ταρέλα-Ντάνια στις συμβουλές οπλαρχηγών να ανεγείρουν προμαχώνες-ταμπούρια: «Εμείς προμαχώνες έχουμε τα στήθια μας».
– Η παντελής έλλειψη σχεδίου επιχειρησιακής δράσης και, εκ τούτου, απουσία συντονισμού των επιχειρήσεων, με αποφάσεις να λαμβάνονται κατά τις εκάστοτε διαμορφούμενες συνθήκες και η οποία επιτεινόταν από διαπληκτισμούς Γερμανών-Γάλλων γα τα πρωτεία και τις διαφορές τακτικών – ατάκτων.
– Τέλος, το σπουδαιότερο αίτιο ήταν ότι η εκστρατευτική δύναμη έπασχε επικίνδυνα από ικανό και εμπειροπόλεμο ηγέτη. Ο Μαυροκορδάτος δεν ανταποκρίθηκε, έστω και στοιχειωδώς, ως ηγέτης. Ανέλαβε την αρχηγία της εκστρατείας για τα πολιτικά του σχέδια και στην κρισιμότητα της μάχης του Πέτα, αφήνοντας τη διεξαγωγή της στον Νόρμαν, ικανότατο, αλλά παντελώς αδαή των ελληνικών συνθηκών, κατέφυγε ασφαλής με την προσωπική του φρουρά στη Λαγκάδα, όπου υποδεχόταν σε αξιοθρήνητη κατάσταση τα γυμνά ανυπόδητα και νηστικά λείψανα του εκστρατευτικού σώματος, από αρχηγός του με απόλυτη εξουσία, απλός φροντιστής της επιμελητείας του.

Της μάχης στο Πέτα οδυνηρά ήταν τα αποτελέσματα για τον Αγώνα, μέγιστες οι απώλειες του εκστρατευτικού σώματος :
– Χάθηκαν: το ένα τρίτο του τακτικού συντάγματος με νεκρό τον Ταρέλα και τον Γκουμπερνάτι να πασχίζει απελπισμένα να διατηρήσει τα λείψανά του. Το μισό των Επτανησίων. Τα δύο τρίτα των φιλελλήνων με νεκρό τον Ντάνια.
– Οι Τούρκοι νικητές επιστρέφοντας στην Άρτα, με πλήθος παντοειδών λαφύρων και τη σημαία των φιλελλήνων, κατέσφαξαν όλους τους ασθενείς, αποκεφάλισαν τους αιχμαλώτους.
– Το και σπουδαιότερο, εξέλιπε οριστικά για τον Αγώνα το Σούλι, τελευταία αντιστασιακή εστία στην Ήπειρο, προπύργιο της Ακαρνανίας. Γιατί οι Σουλιώτες, μετά τη μάχη, περιήλθαν σε δεινότατη θέση· απομονωμένοι, χωρίς ελπίδα βοήθειας, αναγκάστηκαν να υπογράψουν έντιμη συνθήκη με τους Τούρκους με μεσολάβηση του Άγγλου πρόξενου στην Πρέβεζα, Μέγερ, όπου κατέβηκαν με τα όπλα και γυναικόπαιδα, επιβιβάστηκαν σε αγγλικά πλοία και μεταφέρθηκαν στην Άσσο της αγγλοκρατούμενης Κεφαλονιάς για να σκορπιστούν και στα άλλα Επτάνησα.
– Ελεύθερος πλέον κατέστη ο δρόμος για τους Κιουταχή – Ομέρ Βρυώνη, ανενόχλητοι να περάσουν στην Ακαρνανία και να πραγματοποιήσουν την πρώτη του Μεσολογγίου πολιορκία.

Σαν ύστατη τιμή αναφέρουμε τα ονόματα των Φιλελλήνων που έπεσαν στη μάχη του Πέτα και ήταν:
Οι Γερμανοί: Νόρμαν Βον ΦέΪμαν, Ροστ,Μόριτ, Τάϊχμαν (σημαιοφόρος), Σνάϊδερ, Κάρολος Μπάρς, Θεόδωρος Ντήτερλε, Έμπεν, Κούρτιος Δάρνερ, Φερνινάρος Άϊζεν, Μαυρίκιος Φέλς, Φέλος, Φέλς, Ιωάννης Χάϊσσε (ναυτικός), Αλβέρτος φον ΚάΪζενμαρκ, Γεώργιος Γιόχαν (θαλαμηπόλος του Νόρμαν), Λουδοβίκος Κάϊζεμπεργκ (υπολοχαγός Βαυαρικού πυροβολικού), Κάρολος Λέσκυ, Λαουρίκε, Ερνέστος Λούτσε, Χ.Φ. Μάνεκε, Γουσταύος Νάγκελ (φαρμακοποιός), Θεόδωρος Όμπερστ, Φρειδερίκος Όλμερ, Χριστόφορος Αιλμάγερ, Κάρολος Ράγκε (σημαιοφόρος), Ερνέστος Ρούστ, Φρειδερίκος Σάντερ, Ιάκωβος Σάντμαν (αξιωματικός), Ερρίκος Σμίτ (αξιωματικός), Ι. Σνάϊντερ (υπολοχαγός), Φρειδερίκος Σέεγκερ και Χάινριχ Σέεγκερ (αδέλφια), Φ. Β. Τάιχμαν (λοχαγός σημαιοφόρος), Ιωάννης Βέτσερ, Νικόλαος Βέτσερ, Νικόλαος Βόλφ (φοιτητής Θεολογίας) , ο Γάλλος Μινιάκ, οι Πολωνοί Μιζιέφσκι και Αλεξάντερ Κουσιανόβσκυ, οι Ιταλοί Πέτρος Ταρέλλα, Ανδρέα Δάνια, Μπατελάνι, Σελεστίν, Φόρτζιο, Βιβιανί, Πλενάριο, ο Ολλανδός Ροδόλφος Χούγκφανς, ο Ρώσος Μπερεντζόφσκι, ο Αιγύπτιος Δαβουσί, οι Ελβετοί Λουδοβίκος Σεβαλιέ, Καίνιχ, Βράνδλιν και οι Μικρασιάτες Άγγελος Ζωντανός, Μανώλης και Γαβρίλος Αμανίτης και ο Σμυρνιός Πέτρος Μέγγος.(Πηγή : ΑΡΓΟΛΙΚΗ ΑΡΧΕΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ)

Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα στα βιβλία
1. Βυζαντίου Χρήστου, Ιστορία των κατά την Ελληνικήν Επανάστασιν εκστρατειών και μαχών, ων συμμετέσχεν ο τακτικός στρατός, Αθήνα, 1837 στον σύνδεσμο https://anemi.lib.uoc.gr/search/?dtab=m&search_type=simple&search_help=&display_mode=overview&wf_step=init&show_hidden=0&number=10&keep_number=10&cclterm1=&cclterm2=&cclterm3=&cclterm4=&cclterm5=&cclterm6=&cclterm7=&cclterm8=&cclfield1=&cclfield2=&cclfield3=&cclfield4=&cclfield5=&cclfield6=&cclfield7=&cclfield8=&cclop1=&cclop2=&cclop3=&cclop4=&cclop5=&cclop6=&cclop7=&isp=&display_help=0&offset=1&search_coll[metadata]=1&&stored_cclquery=creator%3D%28%CE%92%CF%85%CE%B6%CE%AC%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BF%CF%82%2C+%CE%A7%CF%81%CE%AE%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%82+%CE%A3%2C%29&skin=&rss=0&show_form=&export_method=none&display_mode=detail&ioffset=1&offset=4&number=1&keep_number=10&old_offset=1&search_help=detail
2. Οικονόμου Μ., Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως, Αθήνα, 1873 https://anemi.lib.uoc.gr/metadata/e/1/e/metadata-264-0000380.tkl?dtab=m&search_type=simple&search_help=&display_mode=overview&wf_step=init&show_hidden=0&number=10&keep_number=&cclterm1=&cclterm2=&cclterm3=&cclterm4=&cclterm5=&cclterm6=&cclterm7=&cclterm8=&cclfield1=&cclfield2=&cclfield3=&cclfield4=&cclfield5=&cclfield6=&cclfield7=&cclfield8=&cclop1=&cclop2=&cclop3=&cclop4=&cclop5=&cclop6=&cclop7=&isp=&search_coll%5Bmetadata%5D=1&&stored_cclquery=&skin=&rss=0&lang=el&ioffset=1&offset=1

Στη φωτο : Άποψη του Πέτα με τον Άραχθο από το αρχείο του Σπ. Μελετζή το 1938

——————————-

“…….Είχανε ταιριάξει τα βήματά τους και προχωρούσαν αργά -αργά ανάμεσα στ’ αρχοντόσπιτα του Σεράι- μαχαλά.
-Έμαθα τελευταία , συνέχισε ο Πλατανιώτης, πως εδώ και πέντε μήνες ο Ξάνθος κι ο Τσακάλωφ ήρθανε σε συνεννόηση μ’έναν άλλον πατριώτη μας που μένει στην Οντέσσα…..
-Ρουμελιώτη;
– Όχι! Αυτός είναι Ηπειρώτης….Το παράνομά του ήτανε Κουμπάρος. Όλοι όμως τον λένε Σκουφά, γιατί τα πρώτα χρόνια που εμπορευόταν στην Άρτα, έραβε σκούφους. Γεννήθηκε στο Κομπότι, κι όταν ο Μουχτάρης έκανε τσιφλίκι το χωριό του, για να γλυτώσει τον κατατρεγμό, πήγε στο Μόσκοβο, όπου τράβηξ’ εμπρός!….Τώρα οι τρεις τους συνεργάζουνται….
-Λες λοιπόν ρώτησε με συγκίνηση ο Παπαγιώργης;
Ο Πλατανιώτης, γέρνοντας τοκεφάλι προς το μέρος του , ψιθύρισε μέσα απ’ τα μισάνοιχτα χείλια του, κ’ ήταν η φωνή του σα χάδι….
-Μια χούφτα ανθρώποι, μοχθούν ν’ανάψουν τη φωτιά που θα κάψει τον Αγαρηνό!…. Ο Ρήγας έπεσε, όμως ο σπόρος που’ σπειρε ήτανε πολλώτατος. Η ώρα σιμώνει να βλαστήσει, το Γένος θα θερίσει τον καρπό….Και θα το αναστήσουμε το Ρωμαίικο!…..
-Άμποτες!……………………………………………………………………………………………………
Ο μόνος που δεν παρουσιάστηκε στην ελευθερωμένη πατρίδα ήταν ο Σκουφάς. Αυτός ο δύστυχος μάλιστα, ούτε την έναρξη του Αγώνα δεν πρόκαμε να μάθει….
Βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη, όπου μπρος στα μάτια του Σουλτάνου φρόντιζε για την εξάπλωση της Εταιρείας και κατηχούσε όσους ενόμιζε άξιους να κρατήσουν το μυστικό….σ’αυτή την προετοιμασία δοκίμασε άπειρες απογοητεύσεις! Αισθαντικός και ντελικάτος καθώς ήταν, δεν μπόρεσε ν’ αντέξει στις μεγάλες συγκινήσεις, όλη εκείνη η προσπάθεια που κατάβαλε για τη διάδοση της Εταιρείας κι ο αδιάκοπος φόβος μήπως αποκαλυφθεί το μυστικό της τον έρριξαν βαρειά αρρωστημένο στο στρώμα….τίποτα δεν μπόρεσε να τον γιάνει. Πέθανε μόλις σαράντα χρονώ τον Ιούλιο του 1819.
Μεγάλο δυστύχημα για τους Φιλικούς αυτός ο πρόωρος θάνατος.
Ο πολύμαθος παπα-Ζαχαρίας Αινιάν, δάσκαλος στην οικογένεια Μουρούζη, έγραψε ένα κατάλληλο επιτύμβιο*. Όμως δεν βρίσκεται άνθρωπος να γνωρίζει τον τόπο που τον έθαψαν!…..”(Απόσπασμα από το βιβλίο 1814 ΠΡΙΝ ΑΝΘΙΣΕΙ Η ΣΟΥΒΛΑ, Κ. Πενταγιώτης, Αθήνα, 1960)

* Ο παπα-Ζαχαρίας συνέταξε ένα σπουδαίο επιτύμβιο στιχούργημα για τον θάνατο του Σκουφά με έντονη αναφορά στην ιδεολογία της ελληνικής αρχαιότητας ,παρά το γεγονός ότι ως ιερέας ήταν υπό την κηδεμονία του Πατριαρχείου που αντιπαθούσε τις αρχαίες ελληνικές ιδέες, σύμβολα και ονόματα.
Το στιχούργημα του Παπαζαχαρία κυκλοφόρησε ευρέως ανάμεσα στους Φιλικούς και τους ενθουσίαζε γιατί έδινε την ενθουσιώδη εντύπωση ότι ο Σκουφάς κραύγαζε…..
«Ελλάς σώζου,
φοίνικος δ’ άπτου και ου κυπαρίσσου,
εγείρου δε τάχιστα».

1938 : Η προτομή του Φιλικού Ν. Σκουφά στο Κομπότι Άρτας (Φωτο από αρχείο Σπ. Μελετζή)