Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

“Το Σάββατο της Αποκριάς και το Σάββατο της Τυρινής έβγαινε το Αρτινό γαϊτανάκι και έρχονταν και τα άλλα γαϊτανάκια από τα γύρω χωριά, με τα βιολιά. Οι άντρες ήταν ντυμένοι με φουστανέλα και φέσι. Τα μισά παιδιά ήταν ντυμένα με φουστανέλες και τα έλεγαν γενίτσαρους και τα υπόλοιπα με γυναικεία φορέματα και τα έλεγαν νύφες. Το γαϊτανάκι ήταν ένα ξύλο που στην κορυφή του είχε χρωματιστές κορδέλες. Τις κορδέλες αυτές τις κρατούσαν μια ο γενίτσαρος και μια η νύφη. Και χορεύοντας με τα βιολιά πλέκανε τις κορδέλες απ΄το γαϊτανάκι και μετά τις ξέπλεκαν. Το πλέξιμο γινόταν με διάφορα τραγούδια σε αργό ρυθμό. Το ξέπλεγμα όμως πάντα με το εύθυμο και γρήγορο « και στα σκαλώματά σου κόκοτε Μαριγώ». Γαϊτανάκια ερχόταν και από το Κομπότι, τη Γραμμενίτσα, τους Χαλκιάδες, το Πέτα, τους Κωστακιούς και άλλα χωριά. Το ομορφότερο όμως ήταν το Αρτινό, που το συνόδευε πάντα και ο Αράπης, ο φόβος και ο τρόμος των παιδιών. Ήταν ένας μεγαλόσωμος άντρας με γανωμένο το πρόσωπο και κρατούσε στα χέρια του βίτσα. Συμβόλιζε τον Τούρκο κατακτητή. Σαν βράδιαζε, το γαϊτανάκι έμπαινε στην μπάντα σε κάποια γωνιά του καφενείου κι εκεί οι κάτοικοι γλεντούσαν μέχρι το πρωί”. (Πηγή : Άρθρο του Τάκη Βαφιά με τίτλο ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΡΤΑ που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΣΚΟΥΦΑΣ, τχ. 50-51)

(Στη φώτο ΓΑΙΤΑΝΑΚΙ ΣΤΟ ΞΕΝΙΑ όπως δημοσιεύτηκε από το Τμήμα Αυτοδιοίκησης ΣΥΡΙΖΑ Άρτας στη σελίδα τους στο facebook)

—————————–

ΑΠΟΚΡΙΕΣ στην Αθήνα του Μεσοπολέμου. Σύμφωνα με τον Π. Πουλίδη, πρόκειται για αποκριάτικη εκδήλωση συλλόγου μελών που κατάγονται από τα Τζουμέρκα.
(Φωτο από Συλλογή Πουλίδη, Αρχείο ΕΡΤ)

—————-

ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ Ο ΡΑΓΚΑΣ : Μόλις άνοιγε το Τριώδιο, με τα ντουμ-ντουμ, έκανε την εμφάνισή του στην αγορά κι ο μπαρμπ’ Αναγνώστης ο Ράγκας.. Κι έλεγαν οι Αρτινοί…”βγήκε ο Μπαρμπ’ Αναγνώστης, μπήκε το τριώδι”. Παλιός Αρτινός, τύπος αγαθός, φόραγε ανάποδα το σακκάκι του, αφού πρώτα έπινε τα σχετικά ουζάκια, πήγαινε στο μαγαζί του Νίκου Αγραφιώτη, έπειρνε δυο-τρεις χρωματιστές κόλες που τις καρφίτσωνε στα ρούχα του , γάνωνε λίγο το πρόσωπο του, το μπαστουνάκι του στο χέρι για να διώχνει τα παιδιά και ξεκίναγε αρχίζοντας από το μαγαζί του Δημητράκη Παναβέλη που ήταν απέναντι από του Αγραφιώτη. Εκεί έλεγε τα χρόνια πολλά, έπινε το ουζάκι του και γύριζε όλα τα κρασοπουλιά και τα ουζάδικα για να πει τις ευχές και να τον κεράσουν.
ΗΛΙΑΣ ΓΚΡΑΣ : Άλλος τύπος της παλιάς Άρτας ήταν ο Ηλίας Γκρας που δούλευε στα καπνά του Αλεξίου. Το όνομά του δεν ήταν αυτό. Τον έλεγαν Ηλία Αντωνίου. Το Γκρας ήταν παρατσούκλι. Του το κόλλησαν γιατί όταν έπαιζε με άλλα παιδιά τις χαλκόνες (χάλκινο νόμισμα της εποχής), πετύχαινε πάντα το στόχο με το όπλο γκρα.Ο Γκρας λοιπόν, με το άνοιγμα του Τριώδιου φορούσε τη βελάδα του, το ημίψηλο, έβαζε και στο πέτο ένα γαρύφαλο και ανεβασμένος στην καρέκλα στα καφενεία, απήγγειλε δικά του ποιήματα αυτοσχέδια, όμορφα και γεμάτα χιούμορ.
ΓΚΑΜΗΛΑ : Μια άλλη επινόηση ήταν η Γκαμήλα, ένα σκελετωμένο κεφάλι αλόγου δεμένο σ’ έναν πάσσαλο, μια τάβλα, που τη στήριζαν σε μια κουβέρτα και για να μη φαίνεται η άκρη του ξύλου, τη στόλιζαν με αλογίσια ουρά. Ο Γκαμηλιέρης γανωμένος, φορούσε μια προβιά στο κεφάλι, χτυπούσε το ντέφι και έφερνε βόλτα τις γειτονιές. Την ίδια μέρα έβγαινε και η ΑΡΚΟΥΔΑ, που ήταν κάποιος που είχε μεταμφιεστεί. Φορούσε τραγίσια προβιά με δυο τρύπες στο ύψος των ματιών και μια σχισμή στο μέρος του στόματος, δεμένο με αλυσίδα. Ο αρκουδιάρης χτυπούσε το ντέφι και η αρκούδα έκανε πως θέλει να τον φάει, χυμούσε πάνω του και παλεύανε πέφτοντας κάτω πότε ο ένας και πότε ο άλλος. (Πηγή : Άρθρο του Τάκη Βαφιά με τίτλο ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΡΤΑ που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΣΚΟΥΦΑΣ, τχ. 50-51)

Στη φωτογραφία μια “παλιοπαρέα” διασκεδάζει αποκριάτικα στα τέλη της δεκαετίας του ’50….Από αριστερά, 1ος… 2ος Αλ. Λιαροκάπης, 3ος … 4ος Χαρ. Καλαμάκης, 5ος Γιώργ. Βασταρούχας, 6ος … 7ος Μαστραπάς (Φωτο από συλλογή Φ.Μ.) 

—————–

1960ς : Φάνης Παπανικολάου, Γιάννης Χουλιάρας, Θεόδωρος Χρόνης, Άρης Πίτσιλης, (με τη φουστανέλα) και Βασίλης Χουλιάρας σε αποκριάτικο παιδικό χορό, στη Λέσχη Αξιωματικών Άρτας.(Αναδημοσίευση από το προφίλ του κ. Γιάννη Χουλιάρα με την άδειά του)