——————–
Ο Παντοκράτωρ του τρούλλου της Παρηγορήτισσας από
δημοσίευση του Α. Ορλάνδου – Η Παρηγορήτισσα της Άρτης, ΒΑΕ 52, (Αθήναι 1963) Η φωτογραφία είναι από την Αρχαιολογική Υπηρεσία Αθηνών.
—————–
Το εσωτερικό του ναού της Παρηγορήτισσας σήμερα (Φωτο από προσωπική συλλογή)
1818
1935 : Μια όμορφη Αρτινιά, η Ελευθερία Κατσαντά, από τα Σχωρέτσανα ( σημερινό Καταρράκτη) ποζάρει με φόντο το Γεφύρι (Φωτο από Αρχείο Κ. Μπανιά)
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΤΣΙΝΟΥ στην εποχή του Μεσοπολέμου στους Μελισσουργούς (Η φωτο είναι από το αρχείο του κ. Κώστα Μπανιά.
—————-
19 Ιουνίου 1953 : Αμβρακικός, Μενίδι – Το λιμάνι της Άρτας. Εκφόρτωση τσιμέντων (Φωτο Στ. Μαλικόπουλος, Φωτ. Αρχείο Μουσείο Μπενάκη)
1955-60 : Εκδρομή στους Μελισσουργούς και η παρέα χορεύει. Αριστερά η Φωτεινή Μπαλάσκα-Κουτρούμπα και δεξιά η Τούλα Κάτσινου-Τρομπούκη. Πίσω διακρίνεται ο κ. Κώστας Μπάφας (Φωτο από συλλογή Ρ.Κ.)
1952 – Απόκριες : Η Δωρίτα Σκορδή-Αμβράζη με τον αδελφό της Χαρίλαο, ντυμένοι με τα αποκριάτικα κοστούμια τους (Φωτο από συλλογή κ. Δωρίτας Σκορδή)
————————–
1980ς : Μια παρέα ποζάρει στο φωτογράφο μετά το πέρας του Γυναικείου Καρναβαλιού στην Άρτα…και να γράψουμε τα ονόματα δεν θα τις γνωρίσετε….(Φωτο από τη συλλογή κ. Δωρίτας Σκορδή- Αμβράζη)
Κατά τους τοπικούς ιστοριογράφους η Αρτινή αποκριά έχει τις ρίζες της στην εποχή του Καρόλου Ά του Τόκου. Τότε, στα 1407, ο Κάρολος έκανε μια γιορτή στο Παλάτι σε ανάμνηση του καρναβαλιού της Βενετιάς, ιδιαίτερης πατρίδας του. Το ξεφάντωμα ήταν ολονύχτιο και σε λίγο καιρό οι άρχοντες της πόλης συνέστησαν μια επιτροπή και ζήτησαν από το Δεσπότη να ντύνονται «Γιατρούδες» και να φοράνε προσωπίδα. . Ο γιατρός είναι μια φιγούρα της Commedia del Arte και έρχεται από τη Βενετία. Μετά τις δύο επιδημίες πανώλης που έπληξαν την πόλη οι γιατροί συνήθιζαν να φοράνε μάσκες για να μην κολλήσουν. Έτσι μπήκε στο Καρναβάλι ο dotore di morto, γιατρός του θανάτου.Εξαιτίας της επισημότητας των ρούχου (επίσημα ντύνονταν οι άρχοντες και οι λιγοστοί επιστήμονες της εποχής) οι μεταμφιεσμένοι παρομοιάζονταν με γιατρούς. Τότε δημιουργήθηκαν και τα πρώτα δίστιχα (μικρά ποιηματάκια με δύο στίχους) των αρτινών για τις Αποκριές, που διασώζονται και στις μέρες μας, όπως : «θα γίνουμε γιατρούδες, θα γίνουμε γιατροί, την Καθαρή Δευτέρα θα φάμε πιταστή».
Στη φωτο του κ. Δ. Μητσιάνη, Απόκριες στην Άρτα του 1930 από το αρχείο του Μ/Φ Συλλόγου ΣΚΟΥΦΑΣ όπως δημοσιεύτηκε στο λεύκωμα του Ε. Ιντζέμπελη
——————
Δεξιά η Χαριτίνη Χουλιάρα-Λέκκου, στο μέσον ο επιτελικός μέσος του Παναμβρακικού Νίκος Αρτέμης και αριστερά η Γεωργία Ευταξία. Η φωτο είναι από το αρχείο του κ. Κ. Μπανιά.
Και τα σχόλια…..
Μία από τις πιο ωραίες βρύσες της περιοχής μας βρίσκεται στην κεντρική πλατεία των Πραμάντων, στην έδρα των Βορείων Τζουμέρκων. Μια βρύση που παριστάνει μια ανθρώπινη κεφαλή με κρουνό στο στόμα της, τοποθετημένη σε μια πελεκητή πέτρινη στήλη. Το όνομά της; «Η βρύση του Αράπη», μια βρύση που μετρά πάνω από 130 χρόνια ζωής μιας και χτίστηκε το 1887.
Γιατί «βρύση του Αράπη»; Οι εκδοχές είναι πολλές και κάθε μια διηγείται και μια διαφορετική ιστορία. Άλλοι λένε ότι η βρύση με την άσπρη μορφή (και με μουστάκι) χτίστηκε στην τοποθεσία όπου κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας στεκόταν ο «αράπης» Οθωμανός εισπράκτορας των φόρων. Άλλοι ότι στην ίδια τοποθεσία, μια ανδρογύναικα Πραμαντιώτισσα έσφαξε το καλοκαίρι του 1821 έναν αράπη που πολεμούσε με τον οθωμανικό στρατό.
Η πιο… παιχνιδιάρικη εκδοχή είναι αυτή που θέλει τον λιθοξόο-κατασκευαστή της βρύσης, τον Βασίλειο Γεωργάκη, να εκδικείται με τον τρόπο του έναν μεγαλοτσέλιγκα. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, ο Γεωργάκης ξεκίνησε να φτιάχνει τη βρύση με μορφή γουρουνιού -τόσο η μορφή του γουρουνιού όσο και η μορφή του αράπη στη λαϊκή αρχιτεκτονική κατέχουν τη θέση συμβόλου αποτροπής του κακού στοιχείου. Κατά την κατασκευή της μορφής, πέρασε από το «εργαστήριό» του ο μεγαλοτσέλιγκας Ζάχος Μολώνης, ο οποίος είπε αστειευόμενος: «Μπράβο για την επιτυχία σου Μαστροβασίλη. Στον καθρέπτη εκοίταζες;». Ο μαστρο-Βασίλης βρήκε τον τρόπο να πάρει το αίμα του πίσω. Έφτιαξε τη βρύση με τη μορφή του Ζάχου Μολώνη με καταπληκτική ομοιότητα όπως υποστηρίζουν οι παλαιότεροι Πραμαντιώτες.(Πηγές : “Ιστορία-Λαογραφία, Πράμαντα Τζουμέρκων Ιωαννίνων”, Αθήνα, 1977, “Τοπωνυμικό Πραμάντων”, Νικηφόρος Παπαθεοδώρου, 1999)
Η φωτογραφία στον “Αράπη” στην Πράμαντα. Αριστερά ο Κωσταντίνος Βαίτσης και δεξιά ο Βασίλειος Δ. Σταυρούλας.Από το αρχείο του Κ. Βαίτση, όπως δημοσιεύτηκε στην Περιοδική Έκδοση του Συλλόγου Πραμαντιωτών Ιωαννίνων , τ. 79, 2008
Η συστατική πράξη του Παρθεναγωγείου Άρτας έγινε από το Μητροπολιτικό Συμβούλιο στις 23 Απριλίου1856. Σχετικά με τη στέγασή του υπάρχουν τρεις ειδικές μαρτυρίες του Σεραφείμ. Κατά την πρώτη, από τον Μητροπολίτη Σωφρόνιο το1856 “καθιδρύθη” το Παρθεναγωγείο και ο διάδοχος του ηγούμενου της Κάτω Παναγιάς Διονυσίου οικοδόμησε το 1857 στη συνοικία του Αγίου Δημητρίου “οικίαν ή ως ειπείν σχολήν ευρύχωρον”. Κατά την επόμενη, ο ηγούμενος της Μονής Κωστάντιος Πλάτωνος, “εξ Άρτης ορμώμενος”, το 1857 οικοδόμησε “φιλοτίμως ευρύχωρον παρθεναγωγείον” στη θέση της οικίας του “κτήτορος της γεφύρας Γεωργίου του επικαλούμενου Γατοφάγου”. Κατά την τελευταία , που είναι και η πληρέστερη, το συσταθέν Παρθεναγωγείο το 1856 εγκατεστάθη στην “αρχαίαν κατοικίαν” του Πάνου Κομπότη, κείμενη κατά την συνοικία του Αγίου Κωσταντίνου, ο δε ηγούμενος της ίδιας μονής Κωστάντιος Πλάτωνας, το επόμενο έτος 1857, ανήγειρε “λαμπρόν οικοδόμημα και ευρύχωρον κατά την συνοικίαν Τουρκοπαζάρου”.
Το Παρθεναγωγείο το 1907 είχε 272 μαθήτριες και 4 δασκάλες ενώ το 1908 είχε 5 δασκάλες και 300 μαθήτριες σε 6 τάξεις. Στις 10/9/1907 η Πέμπτη τάξη του Παρθεναγωγείου Άρτας διαλύθηκε κι έτσι από πεντατάξιο έγινε τετρατάξιο δημοτικό σχολείο θηλέων (Παρθεναγωγείο) Άρτας Οι μαθήτριες της πέμπτης τάξης έδωσαν εξετάσεις για να εισέλθουν στην πρώτη τάξη του Μικτού Ελληνικού Σχολείου (Σχολαρχείου).
Στη φωτογραφία Άρτα 1907 : Η διευθύντρια , οι δασκάλες και οι μικρές μαθήτριες του Παρθεναγωγείου της Άρτας το εκπαιδευτικό έτος 1907-08. Επάνω από αριστερά η δασκάλα Ανθή Μάνθα, η διευθύντρια Ελένη Πάτση και η δασκάλα Αρτεμισία Τσακάλου. Κάτω από αριστερά οι δασκάλες Ναταλία Παπαποστόλου και Ελένη Ζωγράφου. Η φωτο είναι από το Αρχείο του κ. Κ. Μπανιά.
