ΤΟ ΨΥΧΟΣΑΒΒΑΤΟ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΙΑΣ

Ψυχοσάββατο αύριο, πριν από την Κυριακή της Απόκρεω, το πρώτο από τα τέσσερα Ψυχοσάββατα του έτους. Στην εκκλησία κατέφθαναν στολισμένα μικρά πιατάκια, με τη λευκή τη ζάχαρη να σκεπάζει το βρασμένο στάρι και πάνω της, ένας λιτός σταυρός από τριμμένη κανέλλα ή λευκά αμύγδαλα, για να είναι, όσο γίνεται, πιο καλλωπισμένα. Στολισμένα, λοιπόν, τα πιάτα στη σειρά, μ᾿ ένα κερί στο καθένα πάνω του να φέγγει και συνάμα να «μελετά» τα ονόματα, για όσους έγινε το κόλλυβο αυτό, αλλά και για τους πάππου-προς-πάππου, δηλαδή, όλους εκείνους που έχουν γραφεί τα ονόματά τους στο χαρτί, που παραδίδεται με τη λειτουργιά για μνημόνευση στον ιερέα.
Διαβάζουμε στο βιβλίο της κ. Παναγιώτας Λάμπρη Η ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΓΕΥΣΗΣ ……….«Η συνταγή για την παρασκευή της λειτουργιάς είναι πασίγνωστη. Εκείνο όμως, το οποίο δικαιούται μνείας, είναι πως η νοστιμιά των λειτουργιών που έφτιαχνε η μάνα μου καθώς και οι άλλες γυναίκες της μικρής πατρίδας, οφείλονταν τόσο στην τέχνη τους, όσο και στο αλεύρι με το οποίο τις ζύμωναν, το οποίο ήταν από διαλεχτό σιτάρι ψιλοαλεσμένο στο μύλο του χωριού! Μια ενδιαφέρουσα συνήθεια, η οποία συνδέεται με το ζύμωμά της, είναι εκείνη που υπαγόρευε στις νοικοκυρές να ζυμώνουν μεγαλύτερη ποσότητα ζύμης, για να φτιάχνουν, εκτός απ’ τις κανονικές λειτουργιές και μικρές, τα λεγόμενα λειτουργόπουλα. Αυτά τα λειτουργόπουλα, τα οποία περιμέναμε πώς και πώς να βγουν απ’ τη γάστρα, για να τα γευτούμε, θυμίζουν τα «προφούρνια», τα μικρά ψωμιά που ψήνονταν νωρίτερα από τα κανονικά και τα έτρωγαν μόλις έβγαιναν από το φούρνο…..».
Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για το συγγραφικό έργο της κ. Παναγιώτας Λάμπρη στο λινκ http://users.sch.gr/panlampri/… 

Δημοσιεύθηκε στη Λαογραφικά και άλλα | Σχολιάστε

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ, ΚΙΟΝΟΚΡΑΝΟ

—————–

1889 : Λεπτομέρεια από κιονόκρανο στο Ναό της Αγίας Θεοδώρας (Arta → Church of St Theodora – detail of capital; photograph by Robert Weir Schultz and Sidney Barnsley, 1889)

Δημοσιεύθηκε στη Οι Εκκλησίες | Σχολιάστε

ΤΟ ΟΡΦΑΝΟΤΡΟΦΕΙΟ – ΟΙΚΟΤΡΟΦΕΙΟ ΑΡΤΗΣ

————————–

Το ορφανοτροφείο Άρτης λειτουργούσε στο χώρο του σημερινού 3ου Λυκείου από το 1903 μέχρι το 1940.Τα παιδιά διδάσκονταν τέχνες όπως ραπτική και υπόδηση. Μερικοί από τους δασκάλους ήταν οι Τζίμας, Καρέλης και Λάιος. Τα ονόματα κάποιων εκ των μαθητών στο σχόλιο που ακολουθεί. (Φωτο από αρχείο Κ. Μπανιά)

Δημοσιεύθηκε στη Οικοτροφείο Άρτης | Σχολιάστε

ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΡΤΑ – ΤΣΙΚΝΟΠΕΜΠΤΗ

Την Τσικνοπέμπτη, όλες οι νοικοκυρές άφηναν τα φαγητά τους να τσικνίσουν (δηλαδή να καούν λίγο) και έπρεπε όλοι να δοκιμάσουν από το τσικνισμένο φαγητό. Το βράδυ της Τσικνοπέμπτης άρχιζαν και τα αποκριάτικα «θεάματα»: η γκαμήλα , η αρκούδα, η μαϊμού κ.ά.
Όλες τις μέρες της Αποκριάς οι τότε ταβέρνες της εποχής ήταν γεμάτες κάθε βράδυ από κόσμο που γλεντούσε πίνοντας το ντόπιο αρτινό κρασί (η Άρτα τότε είχε πολλά αμπέλια), ούζο και τσίπουρο. Οι λεγόμενες «μπούλες» οι μεταμφιεσμένες παρέες έμπαιναν στις ταβέρνες και στα καφενεία δημιουργώντας θόρυβο και πειράζοντας τους άλλους θαμώνες.
«Αν είσαι κι αν δεν είσαι του δήμαρχου παιδί, εγώ θα σε γανώσω κι ας πάω φυλακή».
Αλλά και τα σπίτια εκείνες τις μέρες είχαν τις πόρτες τους ανοιχτές, μιας και παρέες μασκαράδων τα επισκέπτονταν. Λέγανε τις ευχές τους και τους κερνούσαν πίτα και κρασί. Οι νοικοκυρές συναγωνίζονταν στο να φτιάχνουν πίτες για να κερνούν τους μασκαράδες. Τις πρώτες Αποκριές, κοτόπιτα και γαλατόπιτα, την Κυριακή της Τυρινής, τυρόπιτα. Ένιωθαν δε, ιδιαίτερη περηφάνια όταν οι πίτες τους καταναλώνονταν γρήγορα, σημάδι της νοικοκυροσύνης τους.

Στη φωτο η παρέα του Κλεισθένη Ζάγκλη και Κωσταντίνου Κουτρούμπα διασκεδάζει στο Κέντρο ” ΨΑΘΑ” (Φωτο από συλλογή Ρ.Κ.)

—————————–

1967 : Μια χαμογελαστή παρέα ποζάρει αποκριάτικα – Κ. Μαστραπάς, Λ. Μαστραπά, Δ. Χουλιάρα και Β. Ρούκη (Φωτο από συλλογή Λ.Μ.)

Δημοσιεύθηκε στη Οι Αποκριές | Σχολιάστε

ΤΟ ΒΟΥΝΟ “ΧΕΛΩΝΑ” ΣΤΑ ΡΑΔΟΒΥΖΙΑ

Δεσπόζει στον ορεινό Βαλτο και είναι ορατό από την ‘Αρτα. Λίγοι γνωρίζουν ότι το όνομα του βουνού είναι Χελώνα (το χωριό έλαβε το όνομα απο το βουνό). Η κορυφή του βουνού Χελώνα ονομάζεται Αϊλίντας (ή Αλίντας) και έχει υψόμετρο 1.548 μέτρα ενώ η κορυφογραμμή του αποτελεί τα «φυσικά» σύνορα μεταξύ Άρτας κ Αιτωλοακαρνανίας. Επίσης εδώ ήταν τα πρώτα σύνορα του Ελληνικού κρατους το 1832 και υπήρχε και κούλια Τουρκικό φυλάκιο. Το όνομα Αλίντα ειναι περίεργο για την περιοχή. Με αυτό το όνομα, που ειναι το Γερμανικό Αδελαΐδα, υπάρχει επίσης και αστερισμός…και ακομα δεν εχει βρεθεί η προέλευση του….πιθανόν να έχει σχέση με Γαλάτες που πέρασαν απο την περιοχή. Επίσης υπάρχει και η Άλινδα της Λέρου και η Αλίνδα της Καρίας στη Μ.Ασία. Η Αλεξάνδρεια στην Λάτμο, ή Αλεξάνδρεια προς τη Λάτμω της Καρίας ή Αλεξάνδρεια προς Λάτμον Καρίας ή Αλεξάνδρεια η Καρική ή Αλεξάνδρεια Καρίας ή Άλιντα ή Αλίντα (αρχαία ελληνικά: Ἄλινδα) ήταν ελληνιστική πόλη στην Καρία.Σήμερα είναι η πόλη Αλίντα της Τουρκίας.Η πόλη εν τέλει μετονομάστηκε σε Αλεξάνδρεια στην Λάτμο λίγο αργότερα και την κατέγραψε ως εκ τούτου ο Στέφανος ο Βυζάντιος, αν και δίδονται διαφορετικές πιθανότητες ως προς την ακριβή τοποθεσία του οικισμού με αυτό το όνομα.
Η ονομασία ως «Ἄλινδα», ως πιθανή παραφθορά της λέξης Αλεξάνδρεια, είναι πάντως καταγεγραμμένη σε ιστορικά αρχεία και πηγές τουλάχιστον από το 81 π.Χ.. Με αυτήν την ονομασία ως Ἄλινδα την εμφανίζει και ο Κλαύδιος Πτολεμαίος στο “Γεωγραφική Υφήγησις “του 2ου μ.Χ. αιώνα.
Το 1824 στη Χελώνα οι Ράγκος και Τσόγκας σταμάτησαν τους Τούρκους από το να εισβάλουν στο Βάλτο.Το 1942 και το 1943 ο Ζέρβας πέτυχε νίκες κατα των Ιταλών.

Αναδημοσίευση από την ομάδα ΟΡΕΙΝΟΣ ΒΑΛΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ του ΑΛ. Ζήκου 

Δημοσιεύθηκε στη Τα Ραδοβίζια και τα χωριά τους | Σχολιάστε

Ένα όμορφο ζευγάρι….

1940ς : Η Αρτινιά Αθηνά Μαστραπά, με την κρητικό συζυγό της κ. Αλεξανδράκη (Φωτο από συλλογή Β.Μ.)

Δημοσιεύθηκε στη Αρτινές Οικογένειες | Σχολιάστε

7 IΟΥΝΙΟΥ 1953 : ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΤΑΔΙΟΥ ΑΡΤΑΣ

(Φωτο από Αρχείο κ. Μπανιά)

Και τα πρόσωπα……

Δημοσιεύθηκε στη Αθλητικές Εκδηλώσεις | Σχολιάστε

ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ, ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ ΝΑΡΘΗΚΑ

—————–

Tοιχογραφία από τον Νάρθηκα της Αγίας Θεοδώρας – Η συνομιλία του Χριστού με την Σαμαρείτιδα (Φωτο απο τη διδακτορική διατριβή της Leonela Fundic με τίτλο “Η ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΗ ΤΟΥ ΔΕΣΠΟΤΑΤΟΥ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΔΥΝΑΣΤΕΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ (1204-1318)”

Δημοσιεύθηκε στη Οι Εκκλησίες | Σχολιάστε

Η ΣΥΛΛΟΓΗ Γ. ΛΑΜΠΑΚΗ, ΑΓΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ

——————

Η πρώτη πρώιμη φωτογράφηση των Βυζαντινών μνημείων της Άρτας έγινε από τον βυζαντινολόγο Γεώργιο Λαμπάκη στα τέλη του 19ου αιώνα (1896-1898). Η σειρά αποτελείται από 24 φωτογραφίες που φυλάσσονται στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών.
Συγκεκριμένα απεικονίζουν το ναό της Παρηγορήτισσας (9 λήψεις),το ναό της Αγίας Θεοδώρας (8 λήψεις), το ναό του Αγίου Βασιλείου (3 λήψεις), τη μονή της Κάτω Παναγιάς (3 λήψεις) και το ναό της Βλαχέρνας (1 λήψη). Ο κάτοχος του αρχείου Γεώργιος Λαμπάκης, υπήρξε ο γνωστός βυζαντινολόγος, που, με άλλους λόγιους της εποχής ίδρυσε το 1884 την Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία. Ως γραμματέας της Βασίλισσας Όλγας περιόδευε σε όλο τον ελλαδικό χώρο κι έτσι είχε την ευκαιρία να καταγράψει και να φωτογραφήσει ναούς, χειρόγραφα, κειμήλια κτλ. Στις διαδρομές του συνοδεύονταν από τον αδελφό του Ιωάννη, γνωστό φωτογράφο του 19ου αιώνα, ο οποίος είχε μάθει την τέχνη στη Βιέννη και σε αυτόν οφείλεται ένα μεγάλο μέρος του αρχείου του Γ. Λαμπάκη. Από τις μέχρι σήμερα γνωστές λήψεις των μνημείων της Άρτας, αυτές του Αρχείου Γ. Λαμπάκη θεωρούνται οι παλαιότερες. Περισσότερες πληροφορίες για το Αρχείο της Οικογένειας Λαμπάκη μπορείτε να διαβάσετε στον σύνδεσμο https://www.aol.org.gr/

Στη φωτογραφία άποψη του εσωτερικού της Αγίας Θεοδώρας από το αρχείο Γ. Λαμπάκη (Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών) 

Δημοσιεύθηκε στη Οι Εκκλησίες | Σχολιάστε

AΠΟΚΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΑΡΤΑ – ΠΡΟΣΩΠΙΔΕΣ

Τις μέρες της Αποκριάς επικρατούσε γενική προσωπιδοφορία των Αρτινών και το ξεφάντωμα ήταν μεγάλο στην πόλη. Γράφει ο Τ. Βαφιάς «τα πρώτα χρόνια τ’ αποκριάτικο ένδυμα ήταν ένα είδος μαύρου μανδύα, μακριού μεταξωτού με μπέρτα και κουκούλα. Η κουκούλα κρατούσε τη μπαούτα ή μπαρμπούτα, τη Μάσκα δηλαδή την προσωπίδα». Αργότερα αυτή η συνήθεια εγκαταλείφθηκε από τους Αρτινούς και το βάψιμο γινόταν με γάνα ή πασαλείφονταν με μπογιές ενώ στο ντύσιμο προτιμούσαν κάτι προσωπικό ο καθένας τους. Κατά την παράδοση οι προσωπιδοφόροι προκαλούσαν πανζουρλισμό στη πόλη. Χρόνο με το χρόνο η στολή αυτή έδωσε τη θέση της και σε άλλα αποκριάτικα κουστούμια τοπικά, παλαιότερα ή και αυτοσχέδια. Επίσης, πολλοί που δεν ήθελαν να φορέσουν προσωπίδα έβαφαν το πρόσωπό τους με γάνα από το φούρνο της γειτονιάς τους ή από κατσαρόλα του σπιτιού τους ( τότε για να βράσουν το φαγητό έβαζαν τις κατσαρόλες σε κανονική φωτιά με ξύλα, με αποτέλεσμα αυτές να αποτέλεσμα αυτές να «γανώνονται» από τον καπνό). Στην Άρτα, ακόμα και σήμερα, άμα κάποιος λερωθεί στο πρόσωπο λέμε ότι αυτός έγινε μπαούτα.

(Φώτο όπως δημοσιεύτηκε από το Τμήμα Αυτοδιοίκησης ΣΥΡΙΖΑ Άρτας στη σελίδα τους στο facebook) 

————

1960 : Απόκριες στην Πλατεία Κιλκίς. Μασκάρεμα με γάνα από την κατσαρόλα του σπιτιού. (Φώτο από συλλογή Α. Καρρά)

———————-

1950ς : Αποκριάτικος χορός, ίσως στη Λέσχη Αξιωματικών Άρτας, όπου αργότερα στεγάστηκε το εμπορικό του Σοφοκλή Μπακαγιάννη.
(Φώτο όπως δημοσιεύτηκε από το Τμήμα Αυτοδιοίκησης ΣΥΡΙΖΑ Άρτας στη σελίδα τους στο facebook) 

Δημοσιεύθηκε στη Οι Αποκριές | Σχολιάστε