Γλέντι και χορός, κάποια Πρωτομαγιά, σε ταβέρνα, στο Κατάφουρκο. Τα γιορτινά τραπέζια έχουν στρωθεί και το γλέντι έχει ανάψει…… Ο Χρήστος Έξαρχος χορεύει με τσαλιμάκια και τον κρατάει ο γαμπρός του, ο Βασίλης Τρομπούκης. (Η φωτογραφία είναι από το αρχείο της Σοφίας Εξάρχου).
“Η Άρτα με τα υψούμενα τζαμιά της ακόμη, η Άρτα με τους ραπανοειδείς μιναρέδες της, με τα συσφιγμένα απελπιστικώς σπίτια της, με τα καφασωτά ακόμη σε μερικά παράθυρά της και τας πολυδαιδάλους στενωπούς της και τα παράξενα καλδηρήμια της και τους λαβυρινθώδεις μαχαλάδες και τα εβραιοπάζαρα και τα τουρκοπάζαρά της, έχει όλην την μορφήν ανατολικής τουρκοπόλεως ακόμη.
Όλα τα λησμονείς όμως, δι’ όλα αμείβεσαι, με έναν απογευματινόν περίπατον στη γέφυρα, με έναν άλλον προς την ανατολικήν είσοδον της πόλεως, στην όχθη του Αράχθου, ή με μίαν ανάβασι του αμυντικού στρατώνος το καταπράσινο βουναλάκι ή με μίαν άλλη στου κάστρου τις βόρειες επάλξεις.
Να πάρης της γέφυρας τον περίπατο αυτή την εποχή, θα πελαγώσης μέσα στην μαγευτικωτέραν ανοιξιάτικην ατμόσφαιραν. Ένθεν και ένθεν, δεξιά κι αριστερά σε περιβάλλουν θαυμάσιαι χλωρίδες, πυκνότατα σύσκια περιβολάκια, φουντωτές πελώριες βαρυφορτωμένες, καταχιονισμένες μέσα στα παρθενικά τα άνθη τους λεμονοπορτοκαλιές , εκτεινόμενες πέρα, πέρα μακρυά, όσο φτάνει το μάτι σου. Και οδεύων ονειρεύεσαι και περιπατών μεθάς και ηδονικώτατα βυθίζεσαι ολοέν εις ατμόσφαιραν μαγικήν ονειροφάνταστην κεκορεσμένην, θα έλεγες, από παρθενικής σαρκός ονειρώδη ευωδίαν – του χιονώδους κάλυκος της λεμονοπορτοκαλιάς.
Να πάρης αντιθέτως την όχθην, όχθη του Αράχθου έχεις ν’ απολαύσης εκεί κάτι τι το εκτάκτως γραφικόν και εκτάκτως υδρογραφικόν. Τας ευθυγράμμους κορυφάς του Πίνδου, λευκαζούσας μέσα στα χιόνια, πυρπολουμένας υπό τας ξανθάς και ολοχρύσους δύσεις και εκπεμπούσας τας πυρίνους σκιάς των, και αντανακλώντας τας φλογώδεις αποχρώσεις των, μέχρι του αποκαμωμένου, θα έλεγες, από τον ημερήσιον κάματον Αράχθου, και κυλίοντος τα ήρεμα νάματά του, νωθρώς, νωχελώς, ησύχως. Και ανάπτει και φωσφορίζει και απαστράπτει ο Άραχθος στα πλάκα του και μαγικός καθρέπτης αληθής, τώρα κατοπτρίζει παρά την όχθην υδρευόμενος τας ευσταλείς Αρτινάς αγρότιδας και τους ποτίζοντας τα υποζύγια χωρικούς.
Από τους ογκώδεις πύργους του αμυντικού στρατώνος, από τας βαρείας επάλξεις του λουόμενου εις τον Άραχθον φρουρίου, αι απόψεις μοναδικαί, θεοειδείς, απερίγραπτοι. Κάμποι κατάφυτοι, βουνά χιονισμένα, ποταμοί συμβάλλοντες, ηρεμούντα πελάγη, όλοι οι συνδυασμοί της φύσεως, όλα τα χρώματα, και πινελιές και αποχρώσεις της, εις μίαν εναρμόνιον αναλογίαν συνηρμοσμένα……” (Πηγή : ΤΑΞΕΙΔΙΩΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ (Άρτα και Αρτινοί), Κ. Πασαγιάννης, Εφημερίδα “Ακρόπολις”, 7 Μαίου 1896)
Στη φωτογραφία “Εκδρομή στην εξοχή το 1933”, από το αρχείο του Σ. Σαρλή (όπως δημοσιεύτηκε στο Λεύκωμα του Ε. Ιντζέμπελη “ΑΡΤΑ 1881 – 1941”, Αθήνα, 2010).
“Δεν τους γαμάς τη μάνα, των κερατάδωνε,
θέλουν να μας βαρέσουν και πάλι σκιάζονται…..
Το τραγουδούσαν οι Αρτηνοί την Καθαρή Δευτέρα… Όπως είναι γνωστό πριν την αναίμακτη παράδοση της Άρτας στους Οθωμανούς, η πόλη έστειλε τον Δημήτρη Χαικάλη από τη Θεσσαλονίκη στο Σουλτάνο, ώστε να επικυρώσει κάποια προνομία πριν την παράδοσή της. Ανάμεσα στα προνόμια αυτά περιλαμβανόταν και ο εορτασμός της Αποκριάς όπως και η χρήση προσωπίδας.
Γιόρταζαν λοιπόν οι Αρτηνοί την Αποκριά μασκαρεμένοι και την Καθαρή Δευτέρα πετάγονταν ως απέναντι στη Βλαχέρνα να γιορτάσουν τα Κούλουμα. Έστρωναν τις κουρελούδες και τα χεράμια τους, άπλωναν τα σαρακοστιανά τους, και, μετά το φαγητό και το κρασί, άρχιζε το γλέντι και το τραγούδι. Έλα όμως που οι Τούρκοι παραφύλαγαν από κοντά, αλλά δεν τολμούσαν να τους πλησιάσουν ή να τους δημιουργήσουν προβλήματα….Πάνω στο κέφι τους λοιπόν οι Αρτηνοί κατασκεύαζαν στιχάκια που τα τραγουδούσαν κι ένα απ’ αυτά ήταν και το παραπάνω, που περιέγραφε την ατολμία των Τούρκων να τους επιτεθούν…..» (Από την διήγηση της κ. Τιτίνας Τζιμοπούλου για την παλιά Άρτα).
Στη φωτογραφία «Γλέντι Αρτηνών στις αρχές του 1900». (Πηγή : Λεύκωμα ΠΡΟΤΑΣΗ, Άρτα, 1999)
Αρχές δεκαετίας του ’80. Οι φωτογραφίες πλέον είναι χρωματιστές κι αποτυπώνουν ζωηρά τα έντονα χρώματα και την ατμόσφαιρα του κεφιού στα μπαράκια της πόλης. Στη φωτογραφία ο Γιάννης Νάκας, ιδιοκτήτης του ΜΠΑΡ 39 επί της οδού Σκουφά στο κέντρο της Άρτας, έτοιμος να αλλάξει τον δίσκο στο πικάπ και δέχεται παραγγελίες. Σήμερα στη θέση του ΜΠΑΡ 39 βρίσκεται το Ενοριακό Πνευματικό Κέντρο του Αγίου Δημητρίου. (Φωτο από συλλογή Γιάννη Νάκα)
Το Καρναβάλι της Άρτας είναι πια γεγονός. Στην καρναβαλική παρέλαση συμμετέχουν άντρες και γυναίκες και κυρίως μαθητές των γυμνασίων της πόλης. Στη φωτογραφία στιγμιότυπο από την παρέλαση του καρναβαλιού στην Άρτα την δεκαετία του ’70. (Φωτο από προσωπική συλλογή)
Αρχές της δεκαετίας του ’60. Τα καφενεία είχαν την τιμητική τους…Στη φωτογραφία μια Μελισσουργιώτικη παρέα διασκεδάζει αποκριάτικα στο καφενείο του Θανάση Τρομπούκη στη στοά της Σκουφά, απέναντι από την οδό Παντοκράτορα… Σήμερα στη στοά είναι η είσοδος για το Ξενοδοχείο Piccadilly House. (Φωτο από συλλογή E.K.)
Αρχές δεκαετίας του ’50….Οι χοροί στη Λέσχη Αξιωματικών έδιναν κι έπαιρναν…τάγκο και βαλς, σερπατίνες και κομφετί, πειράγματα και γελαστά πρόσωπα… Μετά τον καταστροφικό και άγριο για την Ελλάδα πόλεμο, οι άνθρωποι προσπαθούσαν να ξαναβρούν τη χαρά της ζωής και οι γιορτές της Αποκριάς τους έδιναν αυτή την ευκαιρία….Στη φωτογραφία ο Φωκίων Μαστραπάς με τη ντάμα του. (Φωτο από αρχείο Α.Κ.)
Όπως φαίνεται από το έγγραφο στη φωτογραφία, η κ. Τιτίνα Τζιμοπούλου, δασκάλα στο επάγγελμα, ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη της Εταιρείας Αρτινών Γραμμάτων, για την οποία μπορείτε να διαβάσετε στο λινκ https://doxesdespotatou.com/i-etairia-artinon-grammaton/
Η οικογένεια Τζίμα ή Τζιμοπούλου είχε καταγωγή από το Τέροβο. Ο προπάππους όμως της οικογένειας, μετά από διώξεις εναντίον του από τους Τούρκους, κατέφυγε μετά το 1881 στην Άρτα, στην ελεύθερη Ελλάδα. Τότε άλλαξε και το όνομα της οικογένειας από Τζίμας, σε Τζιμόπουλος, για να αποφύγει τυχόν αναγνώρισή του. Ο παππούς Μάρκος Τζιμόπουλος έκανε δυο γάμους. Από τον πρώτο γάμο απέκτησε 4 παιδιά (Στέφανος, Μάρκος, Κώστας και Αγγελική) και από τον δεύτερο άλλα 3 (Δημοσθένης, Χαράλαμπος και Κώστας), σύνολο 7 παιδιά. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι ο πρωτότοκος γιός πήρε το ίδιο όνομα με τον πατέρα του, ενώ βρισκόταν ακόμη εν ζωή!
Ο Δημοσθένης Τζιμόπουλος, επάγγελμα “μεταπωλητής”, απέκτησε 3 παιδιά, τον Κωστάκη, την Ροδόκλεια και την Χριστίνα ή Τιτίνα. Το σπίτι της οικογένειας βρίσκονταν στο καλντερίμι της οδού Σέλτσου* και το κατάστημα του Δημοσθένη στο Μονοπλιό, στη σειρά των καταστημάτων που βρίσκονται σήμερα στην μικρή πλατεία, μπροστά από την Δημοτική βιβλιοθήκη. (Πληροφορίες : Τιτίνα Τζιμοπούλου)
*Μπορείτε να δείτε πίνακα ζωγραφικής της οδού Σέλτσου στο λινκ https://doxesdespotatou.com/aggelos-stergioy/
Στην αναμνηστική φωτογραφία η Οικογένεια Τζιμοπούλου, στην αυλή του σπιτιού τους στην οδό Σέλτσου. (Η φωτογραφία είναι από το αρχείο της κ. Τιτίνας Τζιμοπούλου)
“Γνώρισα σήμερα μια καταπληκτική «μικρή» Αρτηνιά, 95 Μαΐων, την κυρία Τιτίνα (Χριστίνα) Τζιμοπούλου.
Η κ. Τιτίνα γεννήθηκε στην Άρτα το 1930, τελείωσε το 1ο Δημοτικό και το Οκτατάξιο Γυμνάσιο, σπούδασε δασκάλα στην Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία στα Γιάννενα και έζησε στην Άρτα μέχρι το 1963 που μετατέθηκε στην Αθήνα, «…γιατί ήταν δύσκολο να έρθει μέσα στην πόλη και έπρεπε να τρέχει στα μακρινά χωριά της περιοχής».
Στις 3 ώρες που πέρασα μαζί της μου έδειξε φωτογραφίες και μου διηγήθηκε στιγμές και γεγονότα από την ζωή της στην Άρτα : άλλα χαρούμενα και συγκινητικά, όπως τότε, το 1941, που οι μαθητές και οι μαθήτριες του 1ου Δημοτικού Σχολείου επισκέφτηκαν με την δασκάλα τους την οικία Κεχαγιά για να τραγουδήσουν και να απαγγείλουν ποιήματα στους τραυματίες απ’ το μέτωπο. Θυμόνταν ακόμη και τους στίχους από το ποίημα που απήγγειλε και τους στρατιώτες να κλαίνε και να σφίγγουν τους μαθητές στην αγκαλιά τους….Αλλά κι άλλες, θλιβερές και άγριες, όπως τότε που την έστειλε η μάνα της στο μαγαζί του πατέρα της στο Μονοπλιό και σηκώνοντας το βλέμμα της, αντίκρυσε έναν Αρτηνό, κρεμασμένο από την κολώνα της Ηλεκτρικής στην πλατεία και γύρισε στο σπίτι της τρέμοντας και με πυρετό, έχοντας πάθει νευρικό κλονισμό, που την ταλαιπώρησε για καιρό. «Τότε δεν ήξεραν, νόμισαν ότι αρρώστησα, εγώ όμως ήξερα και αυτή η εικόνα με στοιχειώνει ακόμα….».
Μου έκανε τεράστια εντύπωση, πέρα από την εφράδειά της και την καθαρότητα του λόγου της, η μνήμη της : θυμόνταν ακόμη και τα στιχάκια που τραγουδούσε η Κίτσα Δάμικα, μια νεαρή τραγουδίστρια που είχαν φέρει οι συγγενείς της, οι αδελφοί Τζιμόπουλοι, στο κέντρο που έπαιζαν με την ορχήστρα τους, στου Βίκτωρα Σακκά, στιχάκια πονηρά, που σκανδάλιζαν τα ήθη και τις καθωσπρέπει αστικές Αρτηνές οικογένειες της εποχής. Αλλά και τους στίχους που τραγούδησε η Ρίτα Τάχου και η Γιούλια Ρίζου, ντουέτο με τον Αχιλλέα Τσουβάλα, στην παράσταση που είχαν δώσει στο θέατρο του ΟΡΦΕΑ, στην Πλατεία Κιλκίς, το 1942 οι Αρτηνοί φοιτητές. Όπως και τα λόγια από το σκετς που έπαιζε ο Νίκος Ρίζος με τον Λάκη Κογιαντή… Κι αυτά την πρώτη μέρα της παράστασης γιατί την δεύτερη εμφανίστηκαν στο θέατρο οι Ιταλοί…βλέπετε ο χαφιεδισμός ήταν σπορ της εποχής!
Μιλήσαμε και για πολλά άλλα….. Κι έφυγα με την ευχή να φτάσει η κυρία Τιτίνα τα εκατό και να τα ξεπεράσει, με τα γαλανά της μάτια πάντα αστραφτερά και καλωσυνάτα κι έτσι να έχουμε την ευκαιρία να ειδωθούμε και να τα πούμε ξανά στο μέλλον….” (Κείμενο : Αναστασία Καρρά),
Στη φωτογραφία, από το αρχείο της κ. Τιτίνας Τζιμοπούλου, οι μαθητές του 1ου Δημοτικού σχολείου Άρτης το 1936, με τις δασκάλες τους : Ναταλία Μπιτζελέκη, Ελένη Ζωγράφου, Χριστίνα Λοτσάρη και τον δάσκαλο Τζουμάκα. Η Τιτίνα, μαθήτρια της Α’ Δημοτικού, είναι στην προτελευταία σειρά, τέταρτη από δεξιά, με τον άσπρο φιόγκο στα μαλλιά. Κάπου στην πρώτη γραμμή, καθιστός και ο συμμαθητής της Αντώνης Στρατής.
…και η φωτογραφία χωρίς πασπαρτού!
