Δόξες Αγήραντες του Δεσποτάτου

“Επαρχία Άρτης : Η Επαρχία Άρτης σύγκειται εκ δέκα μεν τμημάτων, ήτοι εκ του τμήματος….”

1. Της Ποταμιάς, το οποίο έχει 7 χωριά που κατοικούνται από 335 οικογένειες, ήτοι  1775 ψυχές, καθ’ ένα από τα οποία έχει ένα σχολείο. Για τη συντήρηση των σχολείων δαπανώνται κάθε χρόνο 30 οθων. λίρες
2. Της Βρύσεως, που έχει 12 χωριά που κατοικούνται από 623 οικογένειες, 3.100 κατοίκους και 12 σχολεία για τη συντήρηση των οποίων δαπανώνται ετησίως 90 λίρες.
3. Του Ρατοβιζίου, που έχει 6  χωριά που κατοικούνται από 128 οικογένειες, 800    κατοίκους και   6   σχολεία για τη συντήρηση των οποίων δαπανώνται ετησίως   20  λίρες.
4. Των Τζουμέρκων, που έχει  6 χωριά (τα υπόλοιπα υπάγονται στην επαρχία των Ιωαννίνων, ωστόσο  ο συγγραφέας δεν δίνει αντίστοιχες πληροφορίες) που κατοικούνται από  340 οικογένειες, 1700   κατοίκους και   6 σχολεία για τη συντήρηση των οποίων δαπανώνται ετησίως 50   λίρες.
5. Του Κάμπου, που έχει  22 χωριά, και ακόμη ένα νησί, που κατοικούνται από   700 οικογένειες, 3.500   κατοίκους και  14  σχολεία για τη συντήρηση των οποίων δαπανώνται ετησίως  100 λίρες.
6. Του Καρβασαρά, που έχει 14  χωριά που κατοικούνται από  560 οικογένειες, 2.800   κατοίκους και  13  σχολεία για τη συντήρηση των οποίων δαπανώνται ετησίως  120  λίρες.
7. Της Λάκκας, που έχει  10 χωριά που κατοικούνται από  670 οικογένειες, 3.350   κατοίκους και  10    σχολεία για τη συντήρηση των οποίων δαπανώνται ετησίως 160   λίρες.
8. Της Λακοπούλας, που έχει 10  χωριά που κατοικούνται από  224 οικογένειες, 2.300    κατοίκους και   7   σχολεία για τη συντήρηση των οποίων δαπανώνται ετησίως 15   λίρες.
9. Της Λάμαρης, που έχει  14 χωριά που κατοικούνται από 461 οικογένειες, 2.300    κατοίκους και   10   σχολεία για τη συντήρηση των οποίων δαπανώνται ετησίως 70   λίρες.
10. Των Τσαμοχωρίων, που έχει 15  χωριά που κατοικούνται από 327 οικογένειες, 1.140  κατοίκους και  8   σχολεία για τη συντήρηση των οποίων δαπανώνται ετησίως 20   λίρες.

Έχει δε δύο πόλεις, την Άρτα και την Πρέβεζα εκ των οποίων η μεν Άρτα έχει 4.501 κατοίκους, ελληνική και αλληλοδιδακτική σχολή και παρθεναγωγείο όπου διδάσκονται κάθε χρόνο 450 αγόρια και κορίτσια, από 8 δασκάλους, δαπανώνται δε ετησίως 500 λίρες, η δε Πρέβεζα έχει 3.500 κατοίκους, ελληνική και αλληλοδιδακτική σχολή και 2 παρθεναγωγεία, όπου φοιτούν 370 μαθητές, υπό 5 δασκάλους και δαπανώνται ετησίως 230 λίρες.

Συνολικά τα 10 τμήματα της Επαρχίας Άρτης μαζί με τις 2 πόλεις, απαρτίζονται από 3.927 οικογένειες, 103 χωριά και 27.285 κατοίκους. Ο δε συνολικός αριθμός των μαθητών ανέρχεται ακριβώς  σε 2.500 μαθητές που φοιτούν σε 90 σχολεία για τα οποία δαπανώνται ετησίως 1240 οθωμανικές λίρες. Η ελληνική δε γλώσσα που μιλούν γενικά οι κάτοικοι “…είναι καθαρωτάτη ενέχουσα και πλείστους δωρισμούς”. (Πηγή : ΔΙΑΤΡΙΒΑΙ & ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙ ΗΠΕΙΡΟΥ από του έτους 1874 μέχρι του έτους 1879, Δ. Χασιώτου, Αθήνησι, 1887)