“Τα αχυροσκέπαστα τουρλωτά καλύβια των Καραδημαίων τσελιγκάδων από τα Πράμαντα στο Τσπι Αστακού, στέκουν όρθια για να θυμίζουν την οδύσσεια των ποιμένωνστα χειμαδιά του Ξηρόμερου, Μάης 1991”. (Πηγή : : Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΩΝ ΝΟΜΑΔΩΝ ΤΩΝ ΠΡΑΜΑΝΤΩΝ ΣΤΙΣ ΒΟΥΝΟΚΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΠΙΝΔΟΥ, Ν. Καρατζένης, Ιωάννινα, 2009)
“Οι νομάδες του ανατολικού Τζουμέρκου, Βουργαρελιώτες, Αθαμανιώτες και Θοδωριανίτες για να φτάσουν στη Άρτα έκαναν τους παρακάτω σταθμούς : Αι Λιάς Βουλγαρελίου, Παλιόχανο (Ραδιτσικό και Αντρία Μαρία), Ψηλά Δέντρα (Καλεντίνη), Τρύπες (Πλατανόρεμα) ή Κοσμίτσιανα, Κομποτέικο.
Πολλοί νομάδες από τα χωριά αυτά το φθινόπωρο πήγαιναν στα χειμαδιά από το Γάβρογο, ακολουθώντας μια πορεία δύσκολη μέσα από βουνά με χιόνια, κλεψιές και ζουλάπια. Οι σταθμοί της πορείας αυτής ήταν : Κέδρος Αθαμανίου, Κρανούλα Μεσούντας, Αγία Παρασκευή Ελάτης, Στρογγυλόκαμπος Καταβόθρας, Δυο Ελάτια (Σουμερού), Παλιοκούλια Σκουληκαριάς, Πρατίνα Παντιόπουλου, Διασέλια Παντιόπουλου, Λιβάδια Παντιόπουλου, Χάνι Λαγού (ανάμεσα Εμπεσό και Φλωριάδα), Τούρκα Ανοιξιάτικου, Αγία Τριάδα Ανοιξιάτικου, Παυλιανή, Σαμάρι ή Σαραλίτικο και φτάσιμο στο λιβάδι στην περιοχή Κατούνας….”. (Πηγή : ΟΙ ΝΟΜΑΔΕΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΟΙ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ, Ν. Καρατζένης, Άρτα, 1991)
Στη φωτογραφία “Ο λαμπαδόκορμος γεροτσέλιγκας Γιώργος Κ. Πλούμπης από το Βουργαρέλι στη στρούγκα της Πλέκουζας αγναντεύει τις πεντακόσιες γαλάρες του κοπαδιού του, που έζωσαν το πλάι…” (Η φωτογραφία είναι του Βασίλη Γκανιάτσα από το ίδιο βιβλίο).
“Οι Τζουμερκιώτες ακολουθούσαν και τρίτο δρόμο πολλές φορές για την Άρτα, μέσα από τα Ξηροβούνια αυτή τη φορά. Το δρόμο αυτό τον ακολουθούσαν όσοι δεν είχαν βία να φτάσουν στα χειμαδιά, αλλά ήθελαν να χασομερήσουν στη στράτα είτε γιατί δεν είχαν ξεχινοπωριό, είτε γιατί επιθυμούσαν ν’ απαντήσουν το λιβάδι καμιά βδομάδα να βγάλει περισσότερο χορτάρι. Το δρόμο αυτό έπαιρναν κι όσοι κτηνοτρόφοι ξεχείμαζαν στην περιοχή της Βόνιτσας. Μετά τον πόλεμο έπαψαν να πηγαίνουν στα χειμαδιά τους απ’ το Μακρυνόρο, αλλά από την Πρέβεζα.
Οι σταθμοί αυτής της πορείας ήταν : μεγάλη κοδέλα Πλάκας, Βαλτσιώρα (Πηγάδια Καλεντζίου), Σκλίβανη (Μπριάσκοβο), Πέντε Πηγάδια Κλεισούρας, Παλιά Μουλιανά (Γοργόμυλος), Κουμπζιάδες (Αμμότοπος), Γραμμενίτσα κλπ. Οι νομάδες που τραβούσαν για το Βονιτσιάνικο συνέχιζαν την πορεία τους για Πρέβεζα. Οι υπόλοιποι σταθμοί τους ήταν : Στριβίνα (Καμπή), Καντζάς (Στεφάνη), Παλιασβεσταριά Λούρου, Φλάμπουρα, Σμυρτούλα, Μώλος Πρέβεζας, Μπούνατ (Άκτιο), Σκράπεια και τέλος φτάσιμο. Το δρομολόγιο αυτό ήταν ξεκούραστο γι’ ανθρώπους και ζωντανά γιατί τα κονάκια ήταν μικρά, τα πρόβατα περνούσαν μέσα από λιβάδια και βοσκούσαν, αλλά τα Ξηροβούνια είχαν πολλά τσιμπούρια και τα γιδοπρόβατα υπόφεραν…… Μαρτυρικό ήταν και το φόρτωμα γιδιών, προβατιών και χοντρικών στο καράβι στην Πρέβεζα όλη τη νύχτα για να τα «ρίξουν» απέναντι….”. (Πηγή : ΟΙ ΝΟΜΑΔΕΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΟΙ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ, Ν. Καρατζένης, Άρτα, 1991)
Στη φωτογραφία “Στο δρόμο για τα χειμαδιά”, η Ευστρατία Χ. Θεοδώρου από το Βαθύπεδο με τα παιδιά της Αικατερίνη και Λάμπρο, το φθινόπωρο του 1958 στη Στριβίνα. Τα χαράρια (σακιά) φορτωμένα στα χοντρικά, οι κότες πανωσάμαρα κι ο κολοβός για συντροφιά… (Η φωτογραφία είναι από το αρχείο του Γεώργιου Γ. Καράλη, όπως δημοσιεύτηκε στο ίδιο βιβλίο)
Προεκλογική συγκέντρωση του Κων/νου Καραμανλή στο Μονοπλιό εν όψει εθνικών εκλογών. Η φωτογραφία δεν έχει ημερομηνία, είναι όμως σίγουρα πριν το 1963, που ήταν και οι τελευταίες εκλογές που έλαβε μέρος ο Κ. Καραμανλής πριν τη δικτατορία. Στο βάθος διακρίνεται η εκκλησία της Παναγίας Κασσωπίτρας. (Πηγή : Ευώνυμος Οικολογική Βιβλιοθήκη)
Δεκαετία 1950. Με φόντο το μοναστήρι στο Θεοτοκιό. Δεξιά ο Χαρίλαος Χουλιάρας, επίτροπος του Ναού του Αγίου Νικολάου. (Φωτο από αρχείο Γιάννη Χουλιάρα)
“Απόσπασμα διαθήκης Δημητρίου Ασδραχά.
Αφήνω κυρίους κληρονόμους εις κινητά και ακίνητα την μητέρα μου και γυναίκα μου, αι οποίαι είναι εις χρέος να δώσουν μετά τον θάνατόν μου διά μνημοσύνου παντοτινού της ψυχής μου εις το λάσσον της πόλεως Άρτης γρόσια χιλιάδας δέκα. Η μητέρα μου και η γυναίκα μου έχουν να νέμονται τα υπόλοιπα εφ’ όρου ζωής και μετά τον θάνατόν τους διορίζω αυτοθελήτως να δώσουν τα δύο εργαστήρια εις δύο πτωχά κορίτσια διά να υπαντρευθούν και γρόσια χιλιάδες δύο εις ανεψιόν μου Δημήτριον Ζάραν, εις την ψυχοπαίδα μου Κωστάντου Γρύσια χιλιάδες τρεις, τα δε εναπολειφθέντα κινητά και ακίνητα μένουν εις την εξουσίαν της μητρός μου και της γυναικός μου, ό,τι θέλουν να τα κάμουν. Εις τον πανιερώτατον αφήνω γρόσια 200 να με μνημονεύει.
Δ. Ασδραχάς
Άρτα, την 26 Νοεμβρίου 1848″ (Πηγή : ΓΑΚ, Κ.Υ.)
Και μια και μιλάμε για νεοκλασσικά κτίρια, με μεγάλη μας χαρά βλέπουμε ένα τέτοιο κτίριο να ανακαινίζεται και να στολίζει την πόλη : πρόκειται για την οικία του γιατρού Μιχάλη, στη γωνία των οδών Τζουμέρκων και Παρηγορητρίας.
Το διατηρητέο νεοκλασσικό κτίριο, ιδιοκτησίας Παπανικολάου, στην οδό Πριοβόλου 28, ακριβώς απέναντι από την Λαική Αγορά, σε φωτογραφία από την δεκαετία του ’80. (Φωτο από ιδιωτική συλλογή).
Έξω από την παλιά Λαϊκή Αγορά της Άρτας. Πιθανόν στις αρχές του 1980. Τα καινούργια κτίρια στην οδό Πριοβόλου, ακριβώς απέναντι, δεν είχαν κατασκευαστεί ακόμη. Σε πρώτο πλάνο, ένας από τους τηλεφωνικούς θαλάμους της εποχής και μια στίβα από ξύλινα τελάρα…(Φωτο από αρχείο κ. Σωτήρη Σαρλή)
Μια σπάνια φωτογραφία του Γεφυριού της Άρτας όπως δημοσιεύτηκε το 1941 σε Λεύκωμα της Αμερικάνικης Σχολής Κλασσικών Σπουδών, με τίτλο “THIS IS GREECE” και φωτογραφίες απ’ όλη την Ελλάδα. Φωτογράφος : Cleta Olmstead Robbins.
Epirus – The bridge of Arta. (Source : THIS IS GREECE : As Photographed by Members of the American School of Classical Studies at Athens and Their Friends. Photographer Cleta Olmstead Robbins , U.S.A., 1941)
