Στιγμιότυπο από την πορεία που είχε γίνει τον Νοέμβριο του 1974, αποτελούμενη κυρίως από τους μαθητές και τις μαθήτριες των Γυμνασίων της πόλης και φοιτητές, για να τιμήσουν την επέτειο του Πολυτεχνείου. Εδώ η πορεία βρίσκεται λίγο πιο πάνω από την πλατεία Μονοπωλείου. (Φωτο από προσωπική συλλογή Α. Μ.)
…και μια ακόμη φωτογραφία από την πορεία (Αρχείο Σάκη Κούρσαρη)
Με φόντο το Γεφύρι. Γεώργιος Κακαβάς & Χρήστος Βασιλάκης – Δεινός σκόρερ του ΑΕΤΟΥ, Λοχαγός Π/Β. Βρήκε τραγικό θάνατο σε ηλικία 28 ετών, όταν το ελικόπτερο που οδηγούσε τυλίχτηκε σε καλώδια της Δ.Ε.Η. (Φωτο από αρχείο Γ. Κακαβά. Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
O πρώτος διαθέσιμος έντυπος χάρτης βασισμένος σε τραπεζοειδή πρωτότυπο χάρτη του Νικολάου Γερμανού. Χαραγμένος υπό την επίβλεψη του Conrad Sweynheim. Εκδόθηκε στη Ρώμη από τον Buckinck. From: Claudii Ptolemaei Alexandrini philosophi Geographiam Romae. Rome, 1478. (Πηγή : https://sanderusmaps.com/our-catalogue/antique-maps/europe/southeastern-europe/antique-map-of-greece-by-ptolemy-20919
Η περιοχή της Άρτας σε μεγέθυνση….
Πολλές εικασίες έχουν γραφτεί μέχρι σήμερα για την προέλευση του ονόματος της πόλης μας και την μεταγραφή του από Αμβρακία σε Άρτα, ελάχιστες όμως είναι οι πρώτες, πρώτες αναφορές στο όνομα. Σύμφωνα με παλιότερη ανάρτησή μας από το βιβλίο του Γρηγορίου Νάκου “Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΤΗΣ” (1969) η πρώτη γραπτή αναφορά στο όνομα Άρτα έγινε από την Άννα την Κομνηνή στην «Αλεξιάδα», που ολοκληρώθηκε το 1148 μ.Χ, και συγκεκριμένα στο κεφάλαιο όπου περιγράφει την Νορμανδική προέλαση στην Ήπειρο και τη Θεσσαλία, με την επόμενη αναφορά (σύμφωνα με τον Π. Αραβαντινό), να γίνεται τον 13ο αι., όπου η Άρτα μνημονεύεται ως έδρα Μητροπόλεως “Άρτης και Ναυπάκτου υπέρτιμος και έξαρχος Αιτωλίας”.
Ωστόσο στο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί, υπάρχουν μερικές ακόμη αναφορές στο όνομα Άρτα τις οποίες παραθέτει ο Διον. Α. Ζακυθηνός στο έργο του “Μελέται περί της διοικητικής διαιρέσεως και της επαρχιακής διοικήσεως εν τω Βυζαντινώ κράτει”, (1951), στο Β’ κεφάλαιο με τίτλο “Η PARTITIO ROMANIAE”, και στο υποκεφάλαιο 4. Δυτική χέρσος Ελλάς, Ήπειρος και Αλβανία.
Με τον λατινικό τίτλο Partitio Terrarum imperii Romaniae (= Διανομή Εδαφών της Αυτοκρατορίας της Ρωμανίας), και κατά σύντμηση Partitio Romaniae, αλλά και Regni Graeci αναφέρεται η ιστορική συνθήκη (συμφωνία) που συνομολογήθηκε και υπογράφηκε στην Κωνσταντινούπολη, μεταξύ των ηγετών της Δ΄ Σταυροφορίας, πριν την Άλωση της Πόλης το 1204. Με τη συνθήκη αυτή δημιουργήθηκαν νέα διάδοχα του Βυζαντίου κράτη, (Αυτοκρατορίες, Βασίλεια, Δουκάτα και Δεσποτάτα) που κυριάρχησαν του χώρου από περίπου μισό μέχρι τρεις επόμενους αιώνες. Γράφει ο Δ. Ζακυθηνός :
“4.«Δυτική χέρσος Ελλάς, Ήπειρος και Αλβανία». Εν τη περιοχή ταύτη, η οποία εκτείνεται από των αντικρύ του ορίου Πατρών ακτών μέχρι του Δυρραχίου, μνημονεύεται εν πρώτοις το θέμα Νικοπόλεως μετά των επισκέψεων Άρτης, Αχελώου, Ανατολικού, Λεσιανών και λοιπών αρχοντικών και μοναστηριακών……………………Υπολείπεται επομένως να γίνη διά βραχέων λόγος περί των πολισμάτων, τα οποία ονομαστί αναφέρει το έγγραφον.
Η Άρτα αποκαλείται υπό μεταγενεστέρου συγγραφέως και αυτοκράτορος «κεφάλαιον» των πόλεων της Ακαρνανίας. Αντικατέστησε την παλαιάν Αμβρακίαν, το δε μεσαιωνικόν και νεώτερον όνομά της μαρτυρείται το πρώτον υπό δυτικών συγγραφέων επ’ ευκαιρία των αγώνων του Αλεξίου του Α’ κατά των Νορμανδών το 1081 μ. Χ. και συγκεκριμένα στο βιβλίο του Ferdinand Chalandon, Essai sur le règne d’Alexis Ier Comnène 1081-1118, (New York, 1875 – 1921), σελ. 87, όπου όπως γράφεται χαρακτηριστικά «……Des qu’il eut reuni des forces sufsantes il revint offrir le combata Bohemond, pres d’ Arta – Μόλις συγκέντρωσε επαρκείς δυνάμεις επέστρεψε για να δώσει μάχη με τον Βοημούνδο, κοντά στην Άρτα…».
Μια δεύτερη πηγή που μνημονεύει την πόλη της Άρτας είναι στο βιβλίο του A. Schaube, Handelsgeschicbte der Romanischen Volker des Mittelmeergebiets bis zum Ende der Kreuzzuge (Μονάχο 1906), σελ. 244, όπου μια Βενετική πηγή κάνει αναφορά στην πόλη το 1131, σαν προορισμό κάποιου βενετού εμπόρου : «Στη δυτική Ελλάδα, η Άρτα στον ομώνυμο κόλπο ήταν προορισμός για βενετσιάνικα εμπορικά ταξίδια. Τον Αύγουστο του 1131, ο Vivianus de Molino πήρε ένα θαλάσσιο δάνειο 200 ven. για το ταξίδι εκεί, το οποίο υποσχέθηκε να αποζημιώσει εντός 30 ημερών από την άφιξη του καραβανιού της επόμενης άνοιξης στη Βενετία με 25 τοις εκατό θαλάσσιο επιτόκιο είτε προσωπικά είτε, άν δεν ταξίδευε πίσω μαζί του, μέσω αξιόπιστου αντιπροσώπου του….».
Ότε περί το έτος 1165 ο Βενιαμίν ο εκ Τουδέλης επεσκέφθη τας ελληνικάς χώρας, εύρεν εγκατεστημένους εν Άρτη περί τους εκατόν Ιουδαίους*. Τούτο μαρτυρεί και περί του πληθυσμού και περί της εμπορικής σημασίας της πόλεως.
Εν τη συνόδω της Κωσταντινουπόλεως της 12 Μαίου 1157 μνημονεύεται ο πρώτος γνωστός αρχιερεύς της Άρτης, Βασίλειος. (F. Chalandon, Jean II Comnene et Mannel I Comnene, New York, 1875 – 1821).
Η Άρτα, γενομένη πρωτεύουσα του Δεσποτάτου της Ηπείρου, απέβη σημαντικόν πολιτικόν και καλλιτεχνικόν κέντρον της δυτικής Ελλάδος. Ο Κυριάκος ο εξ Αγκώνος επεσκέφθη αυτήν κατά τα έτη 1435 – 1436″. (Πηγή : Δ. Α. Ζακυθηνού. Μελέται περί της διοικητικής διαιρέσεως και της επαρχιακής διοικήσεως εν τω Βυζαντινώ κράτει, Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών, Έτος ΚΑ’, 1951)
*Δεν είναι σαφές, εάν ο Βενιαμίν επεσκέφθη την Άρταν ή την Λευκάδα καθώς οι γνώμες των ερευνητών (Α. Ανδρεάδης, J. Starr) διίστανται (Μ. Δένδιας)
Στη φωτογραφία πίνακας του Ντελακρουά με τίτλο “Είσοδος των Σταυροφόρων στην Κωνσταντινούπολη” (1840), Μουσείο Λούβρου.
Στη διάρκεια της λειτουργίας της, εκτός από την πρόσκληση διακεκριμένων ομιλητών η Εταιρία Αρτινών Γραμμάτων είχε και άλλες δραστηριότητες όπως η διοργάνωση εκδρομών σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας, αρχαιολογικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος.
Στην φωτογραφία ο Γεώργιος Βασταρούχας με τον Φωκίωνα Μαστραπά το 1958 στην Αρχαία Κόρινθο, κατά τη διάρκεια της εκδρομής της Εταιρίας Αρτινών Γραμμάτων στην Επίδαυρο. (Η φωτογραφία είναι από το αρχείο της Λέλας Ματσόκη – Κοντοδήμα).
Η τρίτη ομιλία που διοργάνωσε η Εταιρία ήταν στις 4 Ιανουαρίου του 1959 και είχε ως ομιλητή τον Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο. Στο τεύχος του Περιοδικού του Μ/Φ Συλλόγου «ΣΚΟΥΦΑΣ» τον Μάιο του 1959, διαβάζουμε σχετικά :
«4 – 1 – 1959: Προσκληθείς παρά τον Συλλόγου «Αρτινά Γράμματα» ωμίλησεν εις το Κινηματοθέατρο «Ορφεύς» ο λογοτέχνης κ. I. Παναγιωτόπουλος με θέμα «Η ποίηση τον ανοιχτού χώρου». Ο ομιλητής, εγκρατής ως είναι περί την ποίησιν και την λογοτεχνίαν, ανέπτυξε με γλαφυρότητα το θέμα του. Toύτον επρολόγησε δι’ ολίγων ο καθηγητής και λογοτέχνης κ. Γιάννης Δάλας.»
Η πρόσκληση του Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου εκ μέρους της Εταιρίας Αρτινών Γραμμάτων για να μιλήσει στην πόλη της Άρτας είχε ως αποτέλεσμα ένα πολύ ενδιαφέρον λογοτεχνικό άρθρο του συγγραφέα από το ταξίδι του, που μας δίνει μια πολύ γλαφυρή και ποιητική περιγραφή της πόλης. Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, στην στήλη Ο ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΛΟΓΟΣ, με τίτλο «ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ, Συντροφιά με τον υέτιο Δία» στις 11 Ιανουαρίου 1959. (Πηγή : “ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΡΤΙΝΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ”, Α. Καρρά, Άρτα, 2023)
Στη φωτογραφία “Ένα απόσπασμα του άρθρου του Ι. Μ. Παναγιωτόπουλου, όπως δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ”.
Πρόκειται για έναν Σύλλογο, άγνωστο σχεδόν στην πόλη μας. Το ελάχιστο όμως χρονικό διάστημα που δραστηριοποιήθηκε, παρουσίασε ένα αξιόλογο έργο. Όπως προκύπτει από την έρευνα, η Εταιρία Αρτινών Γραμμάτων ιδρύθηκε το 1958 με σκοπό την προώθηση της πνευματικής ζωής της Άρτας.
Το λογότυπο της Εταιρίας Αρτινών Γραμμάτων ήταν σε μπλε χρώμα και είχε στρογγυλή παράσταση με το Γεφύρι της Άρτας. Το ίδιο σχέδιο είχε και η σφραγίδα της Εταιρίας. Πρώτος Πρόεδρος ήταν ο δικηγόρος Γεώργιος Βασταρούχας.
Η Εταιρία ξεκίνησε την δραστηριότητά της διοργανώνοντας τις πρώτες ομιλίες με αξιόλογους ομιλητές. Ανάμεσα στους ομιλητές που είχε καλέσει στην Άρτα για να μιλήσουν ήταν οι Γιάννης Κορδάτος, Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος κ.α. (Πηγή : Εργασία της Α. Καρρά με τίτλο “Εταιρία Αρτινών Γραμμάτων” που μπορείτε να την διαβάσετε στο λινκ
ή στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2023/11/ΕΤΑΙΡΙΑ-ΑΡΤΙΝΩΝ-ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ.pdf
Ο λογοτέχνης Ηλίας Βενέζης ήταν επίσης ανάμεσα στους προσκεκλημένους ομιλητές. Στη φωτογραφία που ακολουθεί, η Επιστολή – Πρόσκληση της Εταιρίας Αρτινών Γραμμάτων προς τον Ηλία Βενέζη με ημερομηνία 29 Οκτωβρίου 1958, από το Αρχείο της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα (Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Η. Βενέζη, Ενότητα V, Φακ. 7, υποφ. 1.). Την επιστολή προς τον Ηλία Βενέζη υπογράφει ο δικηγόρος Γεώργιος Βασταρούχας, ως Πρόεδρος. Είναι εμφανής επίσης και η σφραγίδα της Εταιρίας.
Κάπου στα Τζουμέρκα, βόσκει τα πρόβατα συντροφιά με τη ρόκα της. Μια φωτογραφία του Βασίλη Γκανιάτσα από το Λεύκωμα ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΗΠΕΙΡΩΤΙΣΣΕΣ, Αθήνα, 2007.
Το αδράχτι με το σφοντύλι ήταν εξάρτημα της υφαντικής τέχνης που τόσο ήκμασε στα Τζουμέρκα. Το αδράχτι ήταν ένα λεπτό κυλινδρικό ξύλο, πιο λεπτό στις άκρες και παχύτερο στη μέση. Στο κάτω μέρος του προσαρμοζόταν ένας ξύλινος σφόνδυλος με τρύπα στη μέση που έκανε το αδράχτι βαρύτερο διευκολύνοντας την κατακόρυφη περιστροφή του.
Στην κάτω επιφάνεια του το σφοντύλι έφερε εγχάρακτα γεωμετρικά ή φυτικά μοτίβα. Κύριος σκοπός τους ήταν η ενίσχυση της περιστροφής του αδραχτιού και για τον λόγο αυτό καθοριστικό ρόλο έπαιζαν η διάμετρος και το βάρος τους. Όσο μακρύτερες οι ίνες, τόσο βαρύτερο έπρεπε να είναι το σφονδύλι, ενώ όσο η διάμετρος ήταν μεγαλύτερη τόσο η περιστροφή γινόταν πιο αργά και η κλωστή ήταν πιο αραιά στριμμένη. Συχνά για ακινητοποίηση του σφονδυλιού στο αδράχτι, τοποθετούνταν λίγες ίνες ή λίγο κερί ανάμεσα στο σφονδύλι και το αδράχτι.
Στη φωτογραφία ένα ξύλινο σφοντύλι από Μελισσουργιώτικο σπίτι…Πόσο υπομονή και μεράκι πρέπει να είχε κάποιος για να σκαλίσει τόσο περίτεχνα σχέδια σε ένα τόσο μικρό αντικείμενο!! (Από προσωπική συλλογή)
Με την ανάρτηση των ετών 1881 και 1882, φτάσαμε στο τέλος του Μητρώου του Δήμου Πραμάντων. Το Μητρώο υπογράφτηκε στην Άγναντα στις 12 Ιανουαρίου 1984 από τον τότε Δήμαρχο Πραμάντων Δ. Σκάρλο. (Πηγή : ΓΑΚ Άρτης)
Έτος γέννησης 1881
Έτος γέννησης 1882
