Η κόγχη του τζακιού, με το μπουχαρί και τις παραθύρες που απέμεινε από το παλιό σπίτι δίπλα στην εκκλησία του Αγίου Κωσταντίνου, στο δρομάκι που περιβάλλει το αρχαίο θεατράκι της Αμβρακίας…. Ποιός να ξέρει πόσες ιστορίες και πόσα παραμύθια είχε ακούσει στις μέρες του!
“……. Αφού ο Λόρδος Μπάιρον επισκέφτηκε τα ερείπια της αρχαίας Νικόπολης (1 Οκτωβρίου, 1809) μπήκε σε μια βάρκα κι’ άρχισε να πλέει τον Αμβρακικό. Ύστερα από δυόμιση ώρες έφτασε στη Σαλαώρα. Να πώς περιγράφει τις εντυπώσεις του στο ποίημά του Childe Harold’s Pilgrimage :
Να ο κόλπος ο Αμβρακικός, που έναν καιρόν εχάθη
για μια γυναίκα όμορφη κι’ άβλαβη, τόσος κόσμος.
Μες τα νερά του, που ελαφρά τώρ’ αυλακώνει η αύρα,
Ασιανοί αυτοκράτορες και στρατηγοί της Ρώμης
τη ναυτική τους δύναμη την είχαν οδηγήσει. . . (μετάφραση Δ. Σάρρου)
Στη Σαλαώρα κοιμήθηκε σ’ ένα παράπηγμα δίπλα στο Τελωνείο. Εκεί ο αρχηγός της φρουράς αρβανίτης Ελμάζ θέλησε ν’ αλλάξει το παλιοντούφεκό του με την καινούργια εγγλέζικη καραμπίνα του Μπάιρον. Απ’ τη Σαλαώρα ο Μπάιρον καβάλα σ’ άλογο ξεκινάει για την Άρτα όπου βρήκε καλή υποδοχή απ’ τους κατοίκους της (2 Οκτωβρίου 1809). Έδώ τον φιλοξένησε ένας Έλληνας τελωνειακός υπάλληλος. Στην Άρτα έμεινε όλη την άλλη μέρα γυρίζοντάς την και την επόμενη, στις 4 Οκτωβρίου, φεύγει, μαζί με τον Hobhouse πάντοτε, για τα Γιάννινα με συνοδεία τούρκους σουβαρήδες (έφιππους χωροφύλακες) γι’ ασφάλεια απ’ τούς ληστές. Το καραβάνι ξεκίνησε με βροχερό καιρό και περνώντας το γιοφύρι άρχισε να παίρνει το δρόμο προς τα Γιάννινα, όπου έφτασε ύστερα από δυο μέρες…… (Πηγή : Άρθρο του Κ. Βάγια στο Περιοδικό ΣΚΟΥΦΑΣ, τχ, 6, Άρτα, 1956)
Στη φωτογραφία η στροφή XLV, που αναφέρεται στον Αμβρακικό, από το δεύτερο μέρος του ποιήματος «Το Προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ», ένα μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε τέσσερα μέρη γραμμένο από τον Λόρδο Μπάιρον. Το ποίημα εκδόθηκε μεταξύ 1812 και 1818. (Πηγή : https://www.gutenberg.org/)
“Πολύ καιρό είχε να ιδεί η πόλη μας καλλιτεχνικό θίασο της περιοπής του θιάσου Καρούσου. Ο κ. Καρούσος σε μια σειρά δέκα πέντε περίπου απογευματινών και βραδυνών παραστάσεων μας χάρισε λίγες αισθητικές βραδυές που τόσο σπανίζουν και λείπουν από την πόλη μας. Τα έργα που ανέβασε παρμένα από το παγκόσμιο ρεπερτόριο και από το σύγχρονο (Έμπορος της Βενετίας, Οθέλλος, Θαμπά τζάμια, Ατμόπλοιον Τρόαν, Τνάνβερς, Απαγωγή της Σμαράγδας κλπ.) σημείωσαν εξαιρετική επιτυχία. Απόδειξη η κοσμοσυρροή που παρατηρείτο σε κάθε μια απ’ αυτές…..” (Πηγή : Περιοδικό ΣΚΟΥΦΑΣ, τχ. 4 1956)
Στη φωτογραφία “Το εξώφυλλο του ζωγράφου Γιάννη Τσαρούχη, από το Πρόγραμμα του θεατρικού έργου Η Απαγωγή της Σμαράγδως του συγγραφέα Μιχάλη Κουνελάκη, σε σκηνοθεσία των Καρούσο – Τζαβαλά. (Πηγή : http://eliaserver.elia.org.gr/)
Οικογένεια Αθανασιάδη (Βαρτμάνογλου) με καταγωγή από Σπάρτη Πισιδίας, Μικράς Ασίας. Αριστερά ο Φίλιππος Βαρτμάνογλου, γκολτζής, αρχηγός του ΑΡΑΧΘΟΥ ( γνωστή ήταν Η ΑΛΑΝΑ του ΦΙΛΙΠΠΑ, στο ΠΙΚΠΑ από το 1931 – 1937, όπου ο Φίλιππος μάθαινε τα παιδόπουλα μπάλα), η σύζυγός του Λελούδα Μωραΐτη και ο γιός τους. (Φωτο & Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Ο Γ. Κοτζιούλας, δεκαοχτώ χρονώ, ακαδημαϊκός πια πολίτης, με δυο άλλους ηπειρώτες φοιτητές του “Αθήνησι “, σε φωτογραφείο της εποχής. Καθιστός, Ι. Σιδηρόπουλος της Νομικής και, όρθιος, Στ. Χατζηκυριάκος, της Ιατρικής. (Φωτο από αρχείο Οικογένειας Κοτζιούλα)
Μια τυπωμένη Διακήρυξη της “Λαϊκής Σκηνής”. Λιγόλογα και ξεκάθαρα, δίνει όλα τα στοιχεία της ταυτότητάς της και καθορίζει το σκοπό της που είναι “διαφωτιστική ψυχαγωγία ” των αντάρτικων τμημάτων και των κατοίκων της περιοχής.
Τετάρτη 20 Σεπτέμβρη
Πρωί φορτώσαμε τα τρία μας ζώα με τα πράγματα και ξεκινήσαμε για τα Θεοδώριανα. Ο Πρόεδρος της κοινότητας μας μοίρασε σε διάφορα σπίτια για να φάμε το μεσημέρι. Μετά το φαγητό συγκεντρωθήκαμε και αρχίσαμε να ετοιμάζουμε τη Σκηνή. Η παράσταση δόθηκε το βράδυ με εξαιρετική επιτυχία. Σ’ αυτό βοήθησε κατά πολύ το φως. Οι συναγωνιστές έπαιξαν πολύ καλά. Την παράσταση παρακολούθησαν περίπου διακόσια άτομα.
Πέμπτη 21 Σεπτέμβρη
Σηκωθήκαμε πολύ πρωί για να φύγουμε για τους Μελισσουργούς. Τα ζώα μας καθυστέρησαν πολύ κι έτσι αναγκασθήκαμε να φύγουμε στις 12 1/2 η ώρα το μεσημέρι. Ο Ιταλός Πιπίνο αρρώστησε. Τον βάλαμε καβάλα να ‘ρθει μαζί μας. Μόλις όμως βγήκαμε έξω απ’ το χωριό μας δήλωσε ότι δε μπορεί να ‘ρθει μαζί μας κι έτσι αναγκασθήκαμε να γυρίσουμε στα Θεοδώριανα για να φύγει για τη Μεραρχία. Στους Μελισσουργούς φθάσαμε το βράδυ. Εδώ μας έδωσαν ρούχα και σπίτι για να μείνουμε καθώς και φαγητό. Η οργάνωση του χωριού αυτού και η περιποίηση σε μας είναι ανώτερη από κάθε περιγραφή.
Παρασκευή 22 Σεπτέμβρη
Η παράσταση αποφασίσαμε, ύστερα από συνεννόηση με της πολιτικές οργανώσεις, να δοθεί το απόγευμα στις 3 η ώρα. Της πρωινές ώρες ταχτοποιήσαμε τη σκηνή και την ορισμένη από νωρίς ώρα αρχίσαμε την παράστασή μας. Πριν όμως αρχίσουμε έφτασε η αόριστη είδηση ότι η Άρτα καταλήφθηκε. Ο κόσμος ένιωσε μεγάλο ενθουσιασμό. Σε λίγο όμως που βεβαιώθηκε επίσημα η κατάληψη της Άρτας από τους ΕΔΕΣίτες, άρχισε ο κόσμος να χάνει τον ενθουσιασμό του. Αυτή η είδηση έγινε αφορμή να μη παρακολουθήσει με την πρέπουσα προσοχή και ενδιαφέρον την παράστασή μας. Το βράδυ μείναμε εδώ. Την παράστασή μας παρακολούθησαν περίπου εκατόν πενήντα άτομα.
Σάββατο 23 Σεπτέμβρη
Ξεκινήσαμε για την Πράμαντα. Φτάσαμε εδώ κατά τις 10 το πρωί. Τη σημερινή μέρα την αφιερώσαμε για ανάπαυση και για καθαριότητα.
Κυριακή 24 Σεπτέμβρη
Από πολύ πρωί βάλαμε μπρος να ταχτοποιήσουμε τη σκηνή. Για το στήσιμό της δεν κουραστήκαμε πολύ, γιατί βρήκαμε σχεδόν άθικτη την παλιά σκηνή που είχαμε ξαναπαίξει. Είχαμε την απόφαση να παίξουμε πρωί, ύστερα όμως από παράκληση της πολιτικής οργάνωσης αναβάλλαμε το παίξιμο για το απόγευμα για να μπορέσει έτσι να συγκεντρωθεί περισσότερος κόσμος. Αυτό και έγινε. Η παράσταση δόθηκε στις 4 το απόγευμα. Αντί της κωμωδίας “Το κλεφτοβασίλειο” παίξαμε την κωμωδία “Ο Χαφταλεύρης” με εξαιρετική επιτυχία. Παρακολούθησαν την παράσταση περίπου διακόσια άτομα.
Δευτέρα 25 Σεπτέμβρη
Από πρωί ετοιμασθήκαμε να ξεκινήσουμε για το Ματσούκι. Καθυστερήσαμε να φύγουμε όμως γιατί τα ζώα δεν ήρθαν γρήγορα. Η μέρα ήταν καλή. Κατορθώσαμε να φύγουμε κατά τις 11 το πρωί. Στο Ματσούκι φτάσαμε κατά τις 6 το βράδυ. Η οργάνωση εκεί μας περιποιήθηκε αρκετά καλά, πράγμα που δεν το περιμέναμε. Αν και φθάσαμε αργά κατορθώσαμε να φκιάσουμε και τη σκηνή να είναι έτοιμη έτσι για το πρωί.
Τρίτη 26 Σεπτέμβρη
Η σημερινή μέρα είναι βροχερή. Από τη νύχτα άρχισε βροχή δυνατή. Το πρωί που ξυπνήσαμε απογοητευτήκαμε γιατί νομίσαμε πώς δε θα μπορέσουμε να παίξουμε από τον καιρό. Ευτυχώς όμως η βροχή σταμάτησε κ’ έτσι μπορέσαμε ν’ αρχίσουμε κατά τίς 10 η ώρα. Κόσμος μαζεύτηκε αρκετός. Περίπου τριακόσιοι. Στο τέλος της παράστασης έπιασε πάλι βροχή, πράγμα που μας καθυστέρησε την αναχώρησή μας για Καλαρρύτες. Κατορθώσαμε να φύγουμε στις 5 1/2 και φθάσαμε εκεί με μισή ώρα νύχτα. Ο πρόεδρος της κοινότητας μας είχε ετοιμάσει φαγητό και δωμάτιο για να μείνουμε.
Τετάρτη 27 Σεπτέμβρη
Πολύ πρωί σηκωθήκαμε σήμερα. Βάλαμε μπρος να ταχτοποιήσουμε τη σκηνή. Δεν αργήσαμε να την ταχτοποιήσουμε γιατί εδώ βρήκαμε μια παλιά που είχαν οι ΕΠΟΝίτες του 5ου Συντάγματος. Με μικρή τροποποίηση ταχτοποιήθηκε κι έτσι άρχισε η παράσταση. Παρακολούθησαν την παράσταση περίπου διακόσια άτομα. Δε βρήκαμε εδώ ότι περιμέναμε. Μάλλον αδιαφορία παρατηρήθηκε από τις οργανώσεις. Μετά την παράσταση φύγαμε για την Πράμαντα. Το βράδυ φθάσαμε εκεί. (Πηγή : Περιοδικό «ΘΕΑΤΡΟ», Τόμος Θ’, Τεύχος 53 -54, Σεπτέμβρης – Δεκέμβρης 1976)
Στη φωτογραφία στιγμιότυπο από τη «Λαϊκή σκηνή» του Γιώργου Κοτζιούλα. Ήπειρος, 1944 Κώστας Μπαλάφας (ΦΑ_14_271) – Μουσείο Μπενάκη
Συνεχίζουμε την ανάρτηση του Μητρώου Δήμου Πραμάντων με τα έτη 1856 και 1857. (Πηγή : ΓΑΚ Άρτης)
Έτος γέννησης 1856
Έτος Γέννησης 1857
Όρθιος ο Γεώργιος Μάλιος (Ιατρός). Αριστερά : Αθανάσιος Κ. Κονταξής (Πολιτικός Μηχανικός), Τάκης Ζαρκαλής (Φυσικός), Απόστολος Παλιάτσος (Πολιτικός Μηχανικός) – και οι τρεις γείτονες στην οδό Κουμουνδούρου & Νόρμαν – και ο Αθανάσιος Κολοβός. (Φωτο από αρχείο Α. Κολοβού, Παρουσίαση Κ. Μπανιάς)
Στο βιβλίο του Γρηγόρη Νάκου βρίσκουμε έναν πίνακα με τα αρχαία μνημεία της Άρτας, όπως αυτά είχαν καταγραφεί μέχρι το 1970. Πρώτος στον πίνακα “Ο Ναός δίπτερος εις οικόπεδον Μπακαγιάννη επί της οδού Βασιλέως Πύρρου. Ανήκει πιθανόν εις τον 3ον π. Χ. αιώνα. Δεν έχει ολοκληρωθεί η ανασκαφή και μελέτη αυτού. Πρόκειται πάντως περί του μεγαλυτέρου, κατά τη γνώμη των ειδημόνων, ναού της Αρχαιότητος, εξ όσων έχουν ευρεθή εις την Ήπειρον…..” (Πηγή : Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΤΗΣ. Γ. Χ. Νάκος, Άρτα, 1969)
Στη φωτογραφία ο πίνακας των αρχαίων μνημείων της Άρτας από το βιβλίο του Γ. Νάκου.
