Μια άποψη του Β’ κτιρίου στο Στρατόπεδο Βερσή, στο λόφο της Περάνθης…(Η φωτογραφία είναι από αρχείο Διατηρητέων Μνημείων της Άρτας, Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ηπείρου, Βορείου Ιονίου και Δυτικής Μακεδονίας, Ιωάννινα)
Για το Α’ κτίριο μπορείτε να διαβάσετε πληροφορίες στο λινκ https://doxesdespotatou.com/stratopedo-k-versi/
ΑΜΥΝΤΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΩΝΑΣ ΑΡΤΑΣ (79ος) : Ευρισκόμενος επί του βραχώδους και άδεντρου λόφου ο οχυρός και αμυντικός στρατών είχε σχήμα τετράγωνο, εξωτερικής πλευράς μήκους 41,90 μ. και πάχους 1,05 μ., στις 4 γωνίες του οποίου ορθώνονταν εσωτερικά του περιβόλου 4 πύργοι. Από τους πύργους μπορούσε κάποιος να αντικρύσει τον Αμβρακικό κόλπο, τη Βόνιτσα, την πεδιάδα της Άρτας, τις Μονές Φανερωμένης, Βλαχερνών και Θεοτοκιού, το χωριό Πέτα και τα όρη Τσουμέρκα και Ξηροβούνι. Στο μέσον του Στρατώνα σχηματίζονταν με τον κατάλληλο διαχωρισμό αυλή, φωταγωγός και αεραγωγός, στην οποία βρισκόταν δεξαμενή μήκος 5,40 μ., πλάτους 3,70 μ. και ύψους 4 μ. Η είσοδος του σταθμού ο οποίος είχε χτιστεί από τους Τούρκους βρισκόταν στη δυτική πλευρά του κτιρίου. Δίπλα στην είσοδο και έξω από το κτίριο βρισκόταν και δεύτερη δεξαμενή, καλυπτόμενη με θόλο, μήκους 10 μ., πλάτους 5,90 μ. και ύψους 4,50 μ.. Στη ΝΑ’ πλευρά του στρατώνα είχαν αναγερθεί από τους Οθωμανούς και αργότερα από τους Έλληνες πυροβολεία και οχυρώματα σε διάφορες θέσεις. (Πηγή : Η ΟΡΟΘΕΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΗ ΤΟΥ ΑΡΑΧΘΟΥ, Α. ΚΑΡΡΑ, ΑΡΤΑ, 2021, που μπορείτε να το διαβάσετε στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2022/09/Η-Οροθετική-Γραμμή-του-Αράχθου-το-1881.pdf
ή στο academia στο λινκ https://www.academia.edu/99752985/%CE%97_%CE%9F%CF%81%CE%BF%CE%B8%CE%B5%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%93%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%AE_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%91%CF%81%CE%AC%CF%87%CE%B8%CE%BF%CF%85_%CF%84%CE%BF
Στη φωτογραφία άποψη του πρώτου κτιρίου του Αμυντικού στρατώνα Άρτης, όπου διακρίνονται οι δύο από τους 4 πύργους στις γωνίες του κτιρίου. Σήμερα στεγάζει υπηρεσίες του Στρατοπέδου Βερσή. (Η φωτογραφία είναι από αρχείο Διατηρητέων Μνημείων της Άρτας, Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ηπείρου, Βορείου Ιονίου και Δυτικής Μακεδονίας, Ιωάννινα)
Άρτα, 14 Ιανουαρίου 1864
Προ τινών ημερών έφθασεν ενταύθα ο διοικητής Ιωαννίνων Δερβίς πασάς, συνοδευόμενος υπό δύο μηχανικών Άγγλων και του Κιαμήμ Βέη επίσης μηχανικού. Επιθεωρήσας μετά σπουδής τας θέσεις εν αις ο στρατός ευρίσκετο και το φρούριον, διέταξε ν’ αρχήση η κατασκευή στρατώνος και οχυρωμάτων επί του λόφου του προσβλέποντος προς το φρούριον Άρτης. Αρξαμένων δε των εργασιών ανεκαλύφθησαν θεμέλια τοιχών αρχαιοτάτων ων οι μικροί λίθοι εισί 7 πήχεων μήκος και 3 πλάτους (περίπου 4 χ 1.70 μέτρα), εφ’ ων συμβουλή των Άγγλων μηχανικών βασισθήσονται τα νέα οχυρώματα ως επί σταθεροτέρων θεμελίων. Ήρχισαν όθεν και αι καταναγκαστικαί συνεισφοραί των χριστιανών της επαρχίας μας, αι αγγαρείαι και τα πρόστιμα τοις αρνουμένοις προσφέρειν εκδουλεύσεις τη υψυλή Πύλη. Συνεπεία τούτων εσχηματίσθη επιτροπή εξ επισήμων οθωμανών προς διευθέτησιν της μεταξύ Ιωαννίνων και Άρτης πετρώδους και τραχείας οδού, και της μεταξύ Άρτης και της εν τω κόλπω της πρεβέζης αποβάθρας Σαλαόρας. Εννοείς, ότι και ταύτα θέλουσι γίνει διά συνεισφοράς των πέριξ χωρίων και αγγαρείας. Εφυτεύθησαν υπό των ειρημένων χωρίων επί της οδού ταύτης εν διαστήματι 2 ημερών νεόφυτα δένδρα, τα οποία θέλουσιν αναβή εις 38,000. Επίσης φυτεύονται υπό των δυστυχών κατοίκων χριστιανών αμισθί παρά το φρούριον 2000 πορτοκαλέαι, ων η διατήρησις ανατέθη τω στρατώ της φρουράς.
Προς τούτο επιθεωρήθησαν και οι επί των ελληνικών μεθορίων μετά σπουδής κατασκευαζόμενοι πύργοι και καθ’ εκάστην οι της περιφερείας εκάστου πύργου κάτοικοι των χριστιανικών χωρίων συμπληρούσι δωρεάν τα αναγκαία αυτών. Εν τοις πύργοις τούτοις θέλει εγκατασταθή φρουρά και ενισχυθή πολύ η των μεθορίων φρούρησις. Άπασαι δε αι εντός των επαρχιών οδοί κατασκευάζονται ή διορθούνται διά του γνωστού ήδη τοις Οθωμανοίς μέσου και υπό των Άγγλων πρακτόρων υπαγορευομένου. (Να προσθέσουμε εδώ ότι πρόκειται για τα φυλάκια – πύργους επί των συνόρων του 1832, όπως η κούλια του Κομποτίου)
Προσεχώς κατά την αποπεράτωσιν αυτών θέλω σας αναγγείλει τα καθέκαστα.
Κ……(Πηγή : Εφημερίδα ΙΕΡΟΣ ΑΓΩΝ, Αθήνα, 1864)
Παλιό σπίτι στην Άρτα. Φωτογραφία του Volker Möller, στις αρχές της δεκαετίας του ’80.
Δείτε λεπτομέρεια στο λινκ https://doxesdespotatou.com/parathyro-me-ta-koyrtinakia-toy/
Ενθύμιο 1945. Φωτογραφία βγαλμένη στην Άρτα στις 12 Ιανουαρίου. Ο Κοτζιούλας, η αδελφή του Φανούλα και τα δυο ξαδερφάκια, όταν γύρισαν απ’ τα αντάρτικα.(Πηγή : .Περιοδικό «ΘΕΑΤΡΟ», Τόμος Θ’, Τεύχος 53 -54, Σεπτέμβρης – Δεκέμβρης 1976)
“………Ύστερα από πολλές ενέργειες και συνεννοήσεις έγινε τρόπος να έρθει το πρώτο στέλεχος του μονίμου θιάσου. Ήταν απ’ το Βουργαρέλι, γνώριμος από χρόνια στην Αθήνα, όπου εργαζόταν σ’ εστιατόριο. Αυτός είχε καλλιτεχνικές ικανότητες και μάλιστα πολλών ειδών. Έπαιζε ρόλους σοβαρούς και κωμικούς, μπορούσε να ντυθεί σα γριά, ήξερε από τεχνικά, τραγουδούσε ωραία, ζωγράφιζε κιόλας. Φάνηκε πολύτιμος συνεργάτης και απαραίτητος προπάντων στα τεχνικά. Δυσκολεύτηκε όμως πολύ να μας τον αφήσει η οργάνωση του χωριού του. Τους ήταν χρειαζούμενος κι εκεί, για διακοσμήσεις κλπ. Έμεινε ως το τέλος μαζί μας, πασίγνωστος ως Μπισκοτέν.
[Σημείωση : Πρόκειται για τον Γεώργιο Μ. Παπαδόπουλο, ο οποίος λόγω συνωνυμίας με τον ιδρυτή της βιομηχανίας μπισκότων Παπαδοπούλου, συχνά όταν συστήνονταν σε αγνώστους χρησιμοποιούσε χαριτολογώντας τον τίτλο «Γεώργιος Παπαδόπουλος – Μπισκότα Παπαδοπούλου, απ’ όπου και το παρατσούκλι «Μπισκοτέν» ». (Μαρτυρία Κ. Μπανιά).
Ο Γεώργιος Μ. Παπαδόπουλος ήταν αυτοδίδακτος ζωγράφος από το Βουργαρέλι. Έκθεση έργων του έγινε στην Άρτα το 1928. Στην έκθεση αυτή πουλήθηκαν όλα τα έργα που εξέθεσε, κάπου 40, και 3 έργα στην Πανελλήνια Έκθεση στο Ζάππειο, όπου είχε εκθέσει σαν μαθητής της Σχολής Στύλου & Βυζαντίου, όπου είχε φοιτήσει για ένα χρόνο (Πετρονικολός, 1977). Η Πρώτη Ελεύθερη Σχολή Ζωγραφικής ιδρύθηκε το 1934 από τη ζωγράφο Αλέκα Στύλου-Διαμαντοπούλου και τον Περικλή Βυζάντιο και λειτούργησε με επιτυχία έως την Κατοχή.] (Πηγή : “Γ. ΚΟΤΖΙΟΥΛΑ, ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ, (ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ ΘΙΑΣΟΥ) ΧΡΟΝΙΚΟ ΑΘΗΝΑ/1946”, Α. Καρρά)
Προσωπογραφία του Γ. Παπαδόπουλου – Μπισκοτέν (έργο του ιδίου)
“Είμαστε στο 1944, έβγα χειμώνα, στα ριζά των Τζουμέρκων. Η έδρα του κλιμακίου ΕΛΑΣ Ηπείρου – Δυτ. Στερεάς βρίσκεται στο Βουργαρέλι. Το Βουργαρέλι ήταν άλλοτε απ’ τα καλύτερα χωριά, το πιο πολιτισμένο της περιοχής. Αλλ’ αφότου το διάλεξε ο Ζέρβας για στρατηγείο του κι έγινε αφορμή να καεί απ’ τούς Γερμανούς, χωρίς εννοείται ν’ αντισταθούν οι οπαδοί του, από τότε το ελατόφυτο μεγαλοχώρι, το θαυμάσιο για παραθερισμό, μεταβλήθηκε σε πένθιμα χαλάσματα κι αποκαΐδια. Λίγα σπίτια μένουν ορθά………….
Πλησίαζε η 25 Μαρτίου κι οι αντάρτες ετοιμάζονταν για την εθνική γιορτή. Θα γίνονταν επίσημη δοξολογία στην καμένη εκκλησιά, τον πανηγυρικό θα εκφωνούσε ο υπασπιστής της Μεραρχίας. Το απόγευμα θ’ ακολουθούσε παράσταση με το “Να ζει το Μεσολόγγι” του Ρώτα. Το ετοίμαζαν οι νέοι του χωριού. Θα λάβαιναν μέρος και κοπέλες, που ήταν αρκετά ξεβγαλμένες εκεί. Ξανάχαν παίξει, μου φαίνεται.
Λίγες μέρες πριν απ’ του Ευαγγελισμού οι αντάρτες μου ζήτησαν κι εμένα κάτι.
– Θ’ απαγγείλω ένα ποίημα, τους είπα.
Το ξέραν, αλλά δεν αρκούσε. Αυτοί θέλαν κάτι άλλο, που να βαστάει πιο πολύ.
– Έχουμε και το δράμα, τους λέω.
Αυτού ζητούσαν να καταλήξουν κι αυτοί. Μου ζητούσαν να γράψω κι εγώ ένα ανάλογο. Εκείνο ήταν παλιό, για το Εικοσιένα. Το δικό μου θα μιλούσε για τα σημερινά. Όσο θέλαν ας κράταγαν και τα δυο, αυτοί δε βαριόνταν να τα παρακολουθήσουν. Ήταν τόση η δίψα τους, τέτοια η απαίτησή τους, ώστε έπρεπε να υποχωρήσω. Και άρχισα να σκέφτομαι πως να τα βγάλω πέρα, εγώ που ποτέ ως τότε δεν είχα καταπιαστεί με το θέατρο, που δε θάχα δει ούτε είκοσι παραστάσεις σ’ όλη τη ζωή μου.
Αλλά κι οι σύντροφοί μου είχαν δίκιο. Ποιος άλλος θα τους έγραφε, αν όχι εγώ; Κάθισα, λοιπόν, μ’ εκείνον το διαβολόκαιρο στην άκρη απ’ τη γωνιά και συμπώντας τα ξύλα που έβγαζαν καπνό σκάρωσα στα γρήγορα ένα θεατρικό διάλογο με τρία τέσσερα πρόσωπα, χωρίς δράση σχεδόν. Του έβαλα και τίτλο : Το καινούργιο Εικοσιένα.
Το διάβασα σε κάνα δυο και τους άρεσε. Ανάλαβαν κιόλας να το παίξουν. Ακόμα έβγαλαν με καρμπόν και τρία τέσσερα αντίγραφα. Το ένα ήθελε να το πάρει μαζί του ο καπετάν Ερμής, του ανεξάρτητου συντάγματος, που βιάζονταν να φύγει την προπαραμονή της γιορτής.
Όταν έγινε η παράσταση, πάλι με χιόνι, με άθλιο καιρό, σ’ ένα ακατοίκητο σπίτι σαν αχερώνα, σα χάνι, έπειτα απ’ το καθεαυτού έργο παίχτηκε και το δικό μου. Νόμιζα πως οι θεατές, στρυμωγμένοι σε κάτι παλιοσάνιδα, άλλοι καθιστοί, άλλοι όρθιοι, ανάμεσα σε τσιγάρα και λάμπες που κάπνιζαν, νόμιζα πως δε θάχαν υπομονή να καθίσουν άλλο μέσα κει. Κανένας όμως δεν έλεγε να φύγει κι έμειναν όλοι ως το τέλος. Η πρόχειρη εκείνη σκηνή μου τους είχε κινήσει την προσοχή, με τη γλώσσα, το τοπικό χρώμα, κι εγώ δεν ξέρω με τι…….” (Πηγή : Περιοδικό «ΘΕΑΤΡΟ», Τόμος Θ’, Τεύχος 53 -54, Σεπτέμβρης – Δεκέμβρης 1976)
Στη φωτογραφία στιγμιότυπο από τη «Λαϊκή σκηνή» του Γιώργου Κοτζιούλα. Ήπειρος, 1944 Κώστας Μπαλάφας (ΦΑ_14_294) – Μουσείο Μπενάκη
H Μάχη στο χάνι Καραβάν – σεράι, Λιθογραφία – Battle of Karavan-Serai, Greco-Turkish War, April 1897. (https://www.lookandlearn.com/)
Η εργασία είναι το μέρος του βιβλίου που δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στην ιστοσελίδα μας, όπως μεταφράστηκε από την κ. Αναστασία Καρρά και που αφορά τον πόλεμο στο μέτωπο της Ηπείρου το 1897. Το βιβλίο μεταφράστηκε από τα γερμανικά στα αγγλικά στο Λονδίνο, από την Frederica Bolton αμέσως μετά την έκδοσή του στη Γερμανία, το 1898.
“……Το βιβλίο μας μεταφέρει τα γεγονότα του πολέμου μέσα από την οπτική ενός Γερμανού αξιωματικού που βρισκόταν ως εκπαιδευτής στον Τουρκικό στρατό. Όπως μας πληροφορεί ο ίδιος στον σχολιασμό του στο τέλος του βιβλίου «….Τα μάτια της Γερμανίας ήταν στραμμένα περισσότερο στην Τουρκία, όχι μόνο επειδή η πορεία του πολέμου και η λήξη του προκάλεσε μεγαλύτερη πολιτική συμπάθεια, αλλά επειδή ήταν η πρώτη φορά από τότε που οι Πρώσοι Αξιωματικοί είχαν ενεργήσει ως εκπαιδευτές στον Τουρκικό Στρατό και είχαν ασκήσει την επιρροή τους καθώς οι δάσκαλοι και οι οργανωτές θεώρησαν ότι αυτός ο στρατός είχε εισέλθει σε ένα ευρύ πεδίο στρατιωτικής δραστηριότητας και έδωσε την ευκαιρία να δοκιμάσει τα αποτελέσματα της γερμανικής εκπαίδευσης.
Οι πολυάριθμες στρατιωτικές επιτυχίες που πέτυχε ο Τουρκικός Στρατός κατά τη διάρκεια της εκστρατείας και τα γρήγορα και δυναμικά χτυπήματα που συνέτριψαν τη στρατιωτική αντίθεση του εχθρού, εκτιμήθηκαν πλήρως στη Γερμανία και επιβεβαίωσαν την άποψη ότι η πληρότητα που χαρακτήριζε τη συμπεριφορά καθώς και επιχειρήσεις του πολέμου, πρέπει να αποδοθεί σε μεγάλο βαθμό στην προσεκτική και επίπονη εργασία των Γερμανών Αξιωματικών……”
Μπορείτε να διαβάσετε την εργασία στο λινκ https://doxesdespotatou.com/wp-content/uploads/2023/04/O-ΠΟΛΕΜΟΣ-ΣΤΗΝ-ΗΠΕΙΡΟ-ΤΟ-1897.pdf
ή στο λινκ https://independent.academia.edu/AnastasiaKarra4
“…….Μετά τις αρχές Μαΐου κανένας Έλληνας στρατιώτης δεν πάτησε το πόδι του σε τουρκικό έδαφος. Στις 19 Μαΐου, οι εχθροπραξίες είχαν γίνει απλώς τυπικές και στις 20 συνήφθη ανακωχή δεκατεσσάρων ημερών.
Από την αρχή, ένα κακό αστέρι καθοδήγησε την εκστρατεία στην Ήπειρο. Παρόλο το επίμονο θάρρος που διαθέτουν σε υψηλό βαθμό οι Έλληνες, το αποτέλεσμα ήταν απλώς αρνητικό. Σπάνια ένας πόλεμος, τόσο άκαρπος όπως αυτός, συνοδεύτηκε από τόσο βαριές απώλειες.Το σφάλμα ήταν κατά κύριο λόγο η λανθασμένη αντίληψη της κατάστασης και η πλήρης απουσία σχεδίου ή συνοχής στην πραγματοποίηση των στρατιωτικών κινήσεων.
Οι προσπάθειες του Έλληνα διοικητή στην Ήπειρο κατευθύνονταν κυρίως στην εξασφάλιση υλικών εγγυήσεων και στην κατάληψη μεγάλου εδάφους. Αυτές οι προσπάθειες παραπλάνησαν τους Έλληνες ώστε να διασπάσουν τις δυνάμεις τους, οι οποίες ήταν ήδη αριθμητικά κατώτερες από τους Τούρκους, ειδικά αφού δύο επιπλέον τουρκικές μεραρχίες είχαν φτάσει στο σημείο του πολέμου. Η απόκτηση της κατοχής της Πρέβεζας, της Νικόπολης, των Πέντε Πηγαδιώνν και των Γιανίνων με τη βοήθεια των φιλικών προς την Ελλάδα λαϊκών εξεγέρσεων ήταν ο στόχος και το αντικείμενο του συνταγματάρχη Μάνου, ο οποίος πιθανώς συμμεριζόταν την άποψη της κυβέρνησης ότι η Ήπειρος μπροστά στην απώλεια της Θεσσαλίας μπορεί να θεωρηθεί ως αποζημίωση, με την οποία εξασφαλίζεται ανταλλαγή κατά τη σύναψη ειρήνης.
Αυτές οι ελπίδες ματαιώθηκαν, όχι μόνο από τα πολλά λάθη που αναφέρθηκαν ήδη, αλλά και από την αδιαφορία και την έλλειψη ενέργειας των ντόπιων κατοίκων, που δεν είχαν σκοπό να συμμετάσχουν σε οποιαδήποτε περιπέτεια. Αμέσως μετά τη σύναψη της ανακωχής, ο συνταγματάρχης Μάνος αποσύρθηκε από την ηγεσία του στην Ήπειρο και δικάστηκε από στρατοδικείο. Τον αντικατέστησε ο συνταγματάρχης Σμολένσκι, αδελφός του γενναίου ήρωα του Ραβένι και του Βελεστίνου. Ο διοικητής του τουρκικού σώματος στην Ήπειρο, Αχμέντ Χιφζί Πασάς, έλαβε την κορδέλα του τάγματος των Osmanié σε διαμάντια και τον αυτοκρατορικό χαιρετισμό σε αυτόν και στα στρατεύματά του ως αναγνώριση των υπηρεσιών τους.
Οι επιχειρήσεις στη Θάλασσα, στο Δυτικό μέτωπο
Ο ελληνικός στόλος παρείχε ελάχιστη ή καθόλου υποστήριξη στις επιχειρήσεις στην ξηρά, και περιορίστηκε σε επιχειρήσεις που εκτελούνταν με τέτοια έλλειψη επιμονής, που απλώς έβλαψαν την καλή φήμη για τη ναυτιλία που απολάμβαναν οι Έλληνες. Στο ξέσπασμα των εχθροπραξιών ο Στόλος είχε τέλεια ελευθερία δράσης και κάθε σώμα περίμενε μεγάλα επιτεύγματα από αυτόν. Με τον στόλο, όπως και με τον στρατό, έγινε το ίδιο λάθος, δηλαδή υπερβολική υποδιαίρεση του στρατεύματος.
Η Δυτική Μοίρα, αρχικά αποτελούμενη μόνο από κανονιοφόρους, άνοιξε τον Πόλεμο στη θάλασσα με τον βομβαρδισμό της Πρέβεζας αμέσως μετά την έναρξη των εχθροπραξιών στη Θεσσαλία. Το καταδρομικό «Μιαούλης», η κανονιοφόρος «Βασιλεύς Γεώργιος» και στη συνέχεια το σιδερένιο «Σπέτσαι», αποσπάστηκαν από την Ανατολική Μοίρα και προστέθηκαν σε αυτήν της Δύσης. Τα πλοία αυτά ανέλαβαν τον βομβαρδισμό της Πρέβεζας από ανοιχτή θάλασσα, ενώ οι κανονιοφόροι βομβάρδιζαν τον τόπο από τον κόλπο. Ο βομβαρδισμός είχε ως αποτέλεσμα τη μερική καταστροφή του τόπου και πολλών οχυρών. Στις 18 Απριλίου μια ομάδα 700 ανδρών αποβιβάστηκε στη Βόνιτζα στη βόρεια όχθη του κόλπου, για να αποκλείσει και την Πρέβεζα από την ξηρά και να την καταλάβει. Αυτή είναι η μόνη επιτυχία που σημειώνεται από μια συνδυασμένη δράση από ξηρά και από θάλασσα. Εν τω μεταξύ πολλά πλοία στάλθηκαν βόρεια κατά μήκος των ακτών της Ηπείρου. Στις 21, 22 και 23 Απριλίου, βομβάρδισαν τις ανοιχτές πόλεις Πάργα, Μούρτο και Αγίους Σαράντα. Η τελευταία βλέπει στη βόρεια ακτή της Κέρκυρας. Οι άνδρες αποβιβάστηκαν στους Αγίους Σαράντα, πυρπόλησαν πολλά κτίρια και στη συνέχεια αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν….”. (Πηγή : THE GREKO – TURKISH WAR from official sources by a German Staff Officer translated by Frederica Bolton, London, 1898)
Στη φωτογραφία σκίτσο σε τουρκικό έντυπο με τίτλο ” The Secluded Escapes of the Greeks Attacking the Near Preveza with Barges for the Last Time -Η ήττα και η φυγή των Ελλήνων κοντά στην Πρέβεζα”, με ημερομηνία 27 Μαίου 1897. (Πηγή : http://www.servetifunundergisi.com/)
